Жылжымалы аяқталған Жек – викториандық Англия фольклорындағы аңыз кейіпкер. 1837 ж. көрінген, Ұлыбританияда кең таралған. Мінез-құлқы, секіру қабілеті туралы аңыз бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын аңыздық фольклорлық кейіпкер
English legendary folklore character
Жазғы табанды Джек – Виктория дәуіріндегі ағылшын фольклорындағы бір құбылыс. Жазғы табанды Джектің алғашқы көрінуі 1837 жылы тіркелген. Кейінірек, оның көрінуі бүкіл Ұлыбританияда хабарланды, әсіресе Лондон маңында, Мидлендс және Шотландияда жиі кездесті. Жазғы табанды Джектің мәні мен кім екені туралы көптеген теориялар бар. Бұл қалалық аңыз өз заманында өте танымал болды, себебі оның ерекше сыртқы түрі және керемет секіру қабілеті туралы әңгімелер көп тарады, тіпті ол бірнеше көркем шығармалардың тақырыбына айналды. Оны көргендер қорқынышты және үрейлі келбетті, сондай-ақ зұлым физиономиясы, тырнақ тәрізді қолы мен "қызыл от шарларына" ұқсайтын көздері бар деп сипаттады. Бір хабарламаға сәйкес, ол қара плащтың астында шлем мен майға ұқсас ақ киім киген. Көптеген әңгімелерде "шайтанға ұқсас" екендігі де айтылады. Басқалары оның бойы биік әрі жіңішке, джентльменге ұқсас болғанын айтады. Бірнеше мәліметтерде оның көгілдір және ақ отты демдей алатыны және саусақтарында өткір металл тырнақтары болғаны көрсетілген. Кем дегенде екі адам оның түсінікті ағылшын тілінде сөйлей алатынын мәлімдеді.
Spring heeled Jack is an entity in English folklore of the Victorian era. The first claimed sighting of Spring heeled Jack was in 1837. Later sightings were reported all over the United Kingdom and were especially prevalent in suburban London, the Midlands and Scotland. There are many theories about the nature and identity of Spring heeled Jack. This urban legend was very popular in its time, due to the tales of his bizarre appearance and ability to make extraordinary leaps, to the point that he became the topic of several works of fiction. Spring heeled Jack was described by people who claimed to have seen him as having a terrifying and frightful appearance, with diabolical physiognomy, clawed hands, and eyes that "resembled red balls of fire". One report claimed that, beneath a black cloak, he wore a helmet and a tight fitting white garment like an oilskin. Many stories also mention a "Devil like" aspect. Others said he was tall and thin, with the appearance of a gentleman. Several reports mention that he could breathe out blue and white flames and that he wore sharp metallic claws at his fingertips. At least two people claimed that he was able to speak comprehensible English.
Прецеденттер
XIX ғасырдың басында Лондон көшелерінде әруақтардың кезіктігі туралы хабарлар тарады. Бұл адам сияқты болған кейіптер күңгірт түсті деп сипатталды; олар жалғыз басты жаяу жүргіншілерді іздеп, шабуылдайды деп сенді. Осы кейіптер туралы айтылған әңгімелер Лондондағы ерекше әруақтар дәстүрінің бір бөлігін құрады, кейбір жазушылар оны кейінірек пайда болған Жазғы табанды Джек аңызының негізі деп санайды. Бұл ертедегі кейіптердің ең танымалсы – Хэммерсмит әруағы, ол 1803 және 1804 жылдары Лондонның батыс шетіндегі Хэммерсмитте байқалды; ол 1824 жылы қайтадан пайда болды. Саутгемптон әруағы деп аталатын тағы бір кейіп түнде адамдарға шабуыл жасағаны туралы да хабарланды. Бұл ерекше рух Жазғы табанды Джекке тән көптеген қасиеттерге ие болды, үйлердің үстінен секіріп өтетіні және 3 метрден биік екені айтылды. Біраз уақыттан кейін алынған мәліметтерге сәйкес, 1837 жылғы қазан айында Мэри Стивенс есімді қыз Баттерсидегі ата-анасынан келген соң, жұмыс істейтін Лэвендер Хиллге (Lavender Hill) бара жатқанда, Клэпхам орталығынан өте жатқанда қараңғы көшеден оған ерекше кейіп шабуыл жасады. Ол қыздың қолын мықтап ұстап, оны қозғалмайтын күйге келтірген соң, оның бетін сүйе бастады, киімін жыртып, тырнақтарымен денесін сызып алды, ол берген мәлімдемеде тырнақтарының "мәйіттей суық және жабысқақ" болғанын айтты. Қыз қорқып айқай салғанда, шабуылшы дереу қашып кетті. Ұрыс-дауылдан кейін бірнеше тұрғын шабуылшыны іздеуге кірісті, бірақ оны таба алмады. Келесі күні секіріп жүретін кейіпкер Мэри Стивенстің үйіне жақын жерде мүлдем басқа құрбанды таңдады, бұл кейінірек хабарларда қайта пайда болатын әдісті қолданды: ол келе жатқан атты көліктің жолына секіріп, көліктің басқаруын жоғалтып, апатқа ұшырады және өзін ауыр түрде жарақаттады. Бірнеше куәгер оның 3 метр биіктіктегі қабырғадан секіріп, жоғары дауыста күлгенін айтты.
In the early 19th century, there were reports of ghosts that stalked the streets of London. These human like figures were described as pale; it was believed that they stalked and preyed on lone pedestrians. The stories told of these figures formed part of a distinct ghost tradition in London which, some writers have argued, formed the foundation of the later legend of Spring heeled Jack. The most important of these early entities was the Hammersmith Ghost, which in 1803 and 1804 was reported in Hammersmith on the western fringes of London; it would later reappear in 1824. Another apparition, the Southampton ghost, was also reported as assaulting individuals in the night. This particular spirit bore many of the characteristics of Spring heeled Jack, and was reported as jumping over houses and being over 10 feet (3 m) tall. According to much later accounts, in October 1837 a girl by the name of Mary Stevens was walking to Lavender Hill, where she was working as a servant, after visiting her parents in Battersea. On her way through Clapham Common, a strange figure leapt at her from a dark alley. After immobilising her with a tight grip of his arms, he began to kiss her face, while ripping her clothes and touching her flesh with his claws, which were, according to her deposition, "cold and clammy as those of a corpse". In panic, the girl screamed, making the attacker quickly flee from the scene. The commotion brought several residents who immediately launched a search for the aggressor, but he could not be found. The next day, the leaping character is said to have chosen a very different victim near Mary Stevens' home, inaugurating a method that would reappear in later reports: he jumped in the way of a passing carriage, causing the coachman to lose control, crash, and severely injure himself. Several witnesses claimed that he escaped by jumping over a 9 feet (3 m) high wall while cackling with a high pitched, ringing laughter.
Ресми тану
Осы алғашқы байқаулардан кейін бірнеше ай өткен соң, 9 қаңтар 1838 жылы Лондонның Лорд-мэрі сэр Джон Коуэн, Мансион-хауста өткен ашық мәжілісте, бірнеше күн бұрын алған анонимді шағымды жариялады. Ол оны қосымша ақпарат алу үмітімен сақтап келген. Хатқа «Пекхэм тұрғыны» деген атпен қол қойған хатшы былай деп жазды:
A few months after these first sightings, on 9 January 1838, the Lord Mayor of London, Sir John Cowan, revealed at a public session held in the Mansion House an anonymous complaint that he had received several days earlier, which he had withheld in the hope of obtaining further information. The correspondent, who signed the letter "a resident of Peckham", wrote:
Лорд-мэр күмәнмен қарағанмен, көрершілердің бірі «Кенсингтон, Хаммерсмит және Илингтегі қызметші қыздар осы құбылыс немесе шайтан туралы қорқынышты әңгімелер айтады» деп растады. Бұл жайт 9 қаңтарда «Таймс» газетінде, 10 қаңтарда басқа ұлттық газеттерде жарияланды. Ал ертесіне Лорд-мэр көпшілік алдында Лондонның түрлі аймақтарынан келген, ұқсас «жаман әрекеттерге» қатысты шағымдар жазылған көптеген хаттарды көрсетті. Мансион-хаусқа келіп түскен хаттардың саны, осы әңгімелердің Лондон маңында кеңінен тарағанын көрсетеді. Бір жазушы Хаммерсмитте бірнеше жас әйелдің «қауіпті гистереяға» ұшырап қорқып, ал кейбіреулері «құбылыс қолғаптарындағы тырнақтармен» ауыр жарақат алғанын айтты. Тағы бір хатшы Стоквелл, Брикстон, Камбервелл және Воксхоллде бірнеше адамның қорқып қайтыс болғанын, ал басқалары гистереяға ұшырағанын мәлімдеді. Сонымен қатар, бір хабарлаушы алдамшының Левишем және Блэкхитте бірнеше рет көрінгенін хабарлады. Лорд-мэрдің өзі оқиғаға қатысты екіұшты пікірде болды: ол «үлкен асыра сілтеулер» жасалғанын және «құбылыстың жер бетінде шайтанның істерін атқаруы» мүмкін емес екенін ойлады. Бірақ, сенген адамының бірі оған Форест-Хиллдегі қызметші қыздың аю терісін киген бір бейнелі тұлғадан қорқып, гистереяға ұшырағанын айтты. Ол осы «қойылымға» қатысқан адам немесе адамдардың ұсталып, жазаланатынына сенімді болды. Полицияға кінәліні іздеу тапсырылды және сыйлық ұсынылды. 1838 жылғы 14 сәуірде «Таймс» газетінде жарияланған «Брайтон газетінен» алынған ерекше хабарда Суссекстегі Роузхиллдегі бағбанның белгісіз жаратылыстан қорқып қалғаны айтылды. «Таймс» газеті «Жазғы табанды Джек, көрінеу, Сассекс жағалауына жол тапқан» деп жазды, бірақ бұл хабар Джек туралы басқа есептермен көп ұқсамайды. Оқиға 13 сәуірде болған, онда бағбанға «аю немесе басқа төрт аяқты жануар» түрінде көрінген. Бағбанның назарын өңкейген дауысымен тартып алғаннан кейін, ол бақтың қабырғасына көтеріліп, төрт аяғымен жүгіріп, содан кейін төмен секіріп, бағбанды біраз уақыт қуды. Бағбанды қорқытқаннан кейін, құбылыс қабырғадан шығып кетті.
Though the Lord Mayor seemed fairly sceptical, a member of the audience confirmed that "servant girls about Kensington, Hammersmith and Ealing, tell dreadful stories of this ghost or devil". The matter was reported in The Times on 9 January, other national papers on 10 January and, on the day after that, the Lord Mayor showed a crowded gathering a pile of letters from various places in and around London complaining of similar "wicked pranks". The quantity of letters that poured into the Mansion House suggests that the stories were widespread in suburban London. One writer said several young women in Hammersmith had been frightened into "dangerous fits" and some "severely wounded by a sort of claws the miscreant wore on his hands". Another correspondent claimed that in Stockwell, Brixton, Camberwell and Vauxhall several people had died of fright and others had had fits; meanwhile, another reported that the trickster had been repeatedly seen in Lewisham and Blackheath. The Lord Mayor himself was in two minds about the affair: he thought "the greatest exaggerations" had been made, and that it was quite impossible "that the ghost performs the feats of a devil upon earth", but on the other hand someone he trusted had told him of a servant girl at Forest Hill who had been scared into fits by a figure in a bear's skin; he was confident the person or persons involved in this "pantomime display" would be caught and punished. The police were instructed to search for the individual responsible, and rewards were offered. A peculiar report from The Brighton Gazette, which appeared in the 14 April 1838 edition of The Times, related how a gardener in Rosehill, Sussex, had been terrified by a creature of unknown nature. The Times wrote that "Spring heeled Jack has, it seems, found his way to the Sussex coast", even though the report bore little resemblance to other accounts of Jack. The incident occurred on 13 April, when it appeared to a gardener "in the shape of a bear or some other four footed animal". Having attracted the gardener's attention by a growl, it then climbed the garden wall and ran along it on all fours, before jumping down and chasing the gardener for some time. After terrifying the gardener, the apparition scaled the wall and made its exit.
Шкалалар және Alsop есептері
Мүмкін, Джекке қатысты ең белгілі оқиғалар – Люси Скейлс және Джейн Алсоп есімді екі жасөспірім қызға жасалған шабуылдар еді. Алсоптың хабарламасы газеттерде кеңінен жарияланды, тіпті The Times газетінде де мақала жарық көрді, ал Скейлсқа жасалған шабуыл туралы хабарлар азырақ болды. Осы екі шабуылдың баспасөзде кеңінен жариялануы Жазғы секіргіш Джек туралы хабарды тарата түсті.
Perhaps the best known of the alleged incidents involving Spring heeled Jack were the attacks on two teenage girls, Lucy Scales and Jane Alsop. The Alsop report was widely covered by the newspapers, including a piece in The Times, while fewer reports appeared in relation to the attack on Scales. The press coverage of these two attacks helped to raise the profile of Spring heeled Jack.
"Алсоп" ісі
Джейн Алсоп 1838 жылғы 19 ақпан күні түнде полиция қызметкері екенін айтқан бір адамға әкесінің үйінің есігін ашқанын, ол оған "Біз Жазғы табанды Джекті осы жолда ұстадық" деп, шам әкелуін сұрады. Ол адамға шам алып келді де, оның үлкен плащ кигенін байқады. Бірақ ол шамды алғанда, плащын сызып тастап, "өте жауыз және қорқынышты түрге енді". Мисс Алсоп оның үлкен шлем кигенін және киімдерінің, тым жақын киілетіндей, ақ майлы матаға ұқсайтынын айтты. Ол бір сөз де айтпай, оны ұстап алып, тырнақтарымен көйлегін жыртып жіберді, ол тырнақтарының "бір металлдан" жасалғанына көз жеткізді. Ол көмекке шақырып, одан қашып, үйге қарай жүгірді. Ол оны баспалдақта ұстап алып, тырнақтарымен мойны мен қолын сызып алды. Оны бір әпкесі құтқарып, содан кейін шабуылдаушы қашып кетті.
Jane Alsop reported that on the night of 19 February 1838, she answered the door of her father's house to a man claiming to be a police officer, who told her to bring a light, claiming "we have caught Spring heeled Jack here in the lane". She brought the person a candle, and noticed that he wore a large cloak. The moment she had handed him the candle, however, he threw off the cloak and "presented a most hideous and frightful appearance", vomiting blue and white flame from his mouth while his eyes resembled "red balls of fire". Miss Alsop reported that he wore a large helmet and that his clothing, which appeared to be very tight fitting, resembled white oilskin. Without saying a word he caught hold of her and began tearing her gown with his claws which she was certain were "of some metallic substance". She screamed for help, and managed to get away from him and ran towards the house. He caught her on the steps and tore her neck and arms with his claws. She was rescued by one of her sisters, after which her assailant fled.
Шашақ ішегі
1838 жылдың 28 ақпанында, Мисс Альсопқа жасалған шабуылдан тоғыз күн өткен соң, 18 жасар Люси Скейлс және оның әпкесі Лаймхаустың құрметті ауданында тұратын нағыз қасапшы бауырына барып келгеннен кейін үйлеріне қайтып бара жатқан еді. Мисс Скейлс полицияға берген мәлімдемесінде, ол мен оның әпкесі Green Dragon аллеясымен өтіп бара жатқанда, жолдың бұрышында тұрған бір адамды байқағандарын айтты. Ол сол кезде қарындасының алдында келе жатқанда, үлкен плащ киген адамға жеткенде, ол бірден оның бетіне "көк түсті жалынның көп мөлшерін" шашып, оны көру қабілетінен айырды, қатты үрейге келтіріп, бірден жерге құлатып, бірнеше сағатқа созылған күшті құрылыстарға ұшыратты. Оның бауыры сол күні кешке, олар үйінен шыққаннан кейін бір әпкесінің қатты айқайлағанын естігенін, Green Dragon аллеясымен жүгіріп келгенде қарындасы Люсинің жерде құрылып жатқанын, ал қарындасы оны ұстап, көмектесуге тырысқанын айтты. Оны үйге алып кетті, содан кейін ол басқа әпкесінен оқиғаның қалай болғанын білді. Ол Люсиге шабуыл жасаған адамды биік бойлы, жіңішке денелі, әдемі мінезді, үлкен плащпен жабылған, полицияда қолданылатын шамға ұқсас кішкентай шам немесе "бык көзі" шамшырағын ұстаған деп сипаттады. Ол ешнәрсе айтпады, оларға тиіспеді, керісінше, жылдамдап кетіп қалды. Полиция осы және осыған ұқсас қылмыстардың қылмыскерін анықтау үшін барлық күшін жұмсады, бірнеше адам сұраққа тартылды, бірақ босатылды. Бірақ оның даңқы артып келе жатқанда, "Жазғы табанды Джек" туралы хабарлар жиірек болмаса, кеңірек таралды. Алайда 1843 жылы елде қайтадан көрулер толқыны болды. Ол сол кезде "шайтанның өзінің бейнесі, мүйіздері мен жалындай жарқыраған көздері бар" деп сипатталды. 1847 жылдың шілде айында Тейгнмут, Девон қаласындағы "Жазғы табанды Джек ісі" барысында капитан Финч әйелдерге қарсы екі шабуыл жасағаны үшін кінәлі деп танылды, ол "былтыр терісіне, бас киімге, мүйіздерге және маскаға ұқсас былғары пальто киген" деп айтылды. Бұл аңыз 1855 жылдың ақпанында Девонда пайда болған "Шайтанның іздері" құбылысымен байланысты.
On 28 February 1838, nine days after the attack on Miss Alsop, 18 year old Lucy Scales and her sister were returning home after visiting their brother, a butcher who lived in a respectable part of Limehouse. Miss Scales stated in her deposition to the police that as she and her sister were passing along Green Dragon Alley, they observed a person standing in an angle of the passage. She was walking in front of her sister at the time, and just as she came up to the person, who was wearing a large cloak, he spurted "a quantity of blue flame" in her face, which deprived her of her sight, and so alarmed her, that she instantly dropped to the ground, and was seized with violent fits which continued for several hours. Her brother added that on the evening in question, he had heard the loud screams of one of his sisters moments after they had left his house and on running up Green Dragon Alley he found his sister Lucy on the ground in a fit, with her sister attempting to hold and support her. She was taken home, and he then learned from his other sister what had happened. She described Lucy's assailant as being of tall, thin, and gentlemanly appearance, covered in a large cloak, and carrying a small lamp or bull's eye lantern similar to those used by the police. The individual did not speak nor did he try to lay hands on them, but instead walked quickly away. Every effort was made by the police to discover the author of these and similar outrages, and several persons were questioned, but were set free. But, even as his fame was growing, reports of Spring heeled Jack's appearances became less frequent if more widespread. In 1843, however, a wave of sightings swept the country again. A report from Northamptonshire described him as "the very image of the Devil himself, with horns and eyes of flame", and in East Anglia reports of attacks on drivers of mail coaches became common. In July 1847 "a Spring heeled Jack investigation" in Teignmouth, Devon led to a Captain Finch being convicted of two charges of assault against women during which he is said to have been "disguised in a skin coat, which had the appearance of bullock's hide, skullcap, horns and mask". The legend was linked with the phenomenon of the "Devil's Footprints" which appeared in Devon in February 1855.
Соңғы есептер
1870-ші жылдардың басында Жазғы табанды Джек бір-бірінен алыс жерлерде қайтадан хабарланды. 1872 жылдың қарашасында "Ньюс оф Уорлд" газеті Пекхэмнің "көрінісі өте қорқынышты, құпия тұлға "Пекхэм жындысы" деп аталатын нәрсеге байланысты қозғалғандықтан алаңдап жүргенін" хабарлады. Редакциялық мақалада бұл "Өткен буынды қорқытқан, Жазғы табанды Джек" екені айтылды. Осыған ұқсас оқиғалар "Иллюстрациялы полиция жаңалықтарында" да жарияланды. 1873 жылдың сәуір және мамыр айларында Шеффилдте "Парк жындысын" көп көргендері хабарланды, жергілікті тұрғындар оны да Жазғы табанды Джек деп таныды.
In the beginning of the 1870s, Spring heeled Jack was reported again in several places distant from each other. In November 1872, the News of the World reported that Peckham was "in a state of commotion owing to what is known as the "Peckham Ghost", a mysterious figure, quite alarming in appearance". The editorial pointed out that it was none other than "Spring heeled Jack, who terrified a past generation". Similar stories were published in The Illustrated Police News. In April and May 1873, it reported there were numerous sightings in Sheffield of the "Park Ghost", which locals also came to identify as Spring heeled Jack.
Алдершот
Бұл жаңалықтан кейін тағы да көп көріністер тіркелді, 1877 жылдың тамызында Спринг-ике тіктікті Джек туралы ең айрықша хабарламалардың бірі Альдершот гарнизонындағы сарбаздар тобынан түсті. Оқиға былай болды: Солтүстік лагерде кезекте болған күзетші қараңғылыққа қадап қарады, оның назарын ерекше бір тұлғаның оған қарай "қозғалып келе жатқаны” тартып алды. Күзетші оған тоқтау бұйрығын берді, бірақ ол оған құлақ аспады, ал тұлға оның қасына келіп, бетіне бірнеше соққы берді. Бір күзетші оған атып, бірақ көзге көрінбейтін әсер етті; кейбір дереккөздер сарбаз бос оқтар атқан болуы мүмкін, ал басқалары ол қателесіп немесе ескерту оқтарын атқан деседі. Содан кейін осы ерекше тұлға "таңғажайып секірістермен" айналасындағы қараңғылыққа жоғалып кетті. Лорд Эрнест Гамильтонның 1922 жылғы "Қырқ жыл" атты естеліктерінде Спринг-ике тіктікті Джектің Альдершотта пайда болуы туралы айтылады; алайда, ол (көрінетін қатемен) оның 1879 жылдың қысында, оның полкі, 60-шы атқыштар, Альдершотқа көшіп келгеннен кейін болғанын, сондай-ақ, полк Колчестерде орналасқанда 1878 жылдың қысында да осыған ұқсас жағдайлар болғанын мәлімдейді. Ол сондай-ақ, Альдершоттағы үрей соншалықты үлкен болғанын, күзетшілерге оқ-дәрі беріліп, "түнгі қорқынышты" көріп тұрып атуға бұйрық берілгенін, одан кейін көріністер тоқтағанын айтады. Гамильтон бұл көріністердің, шын мәнінде, оның офицер әріптестерінің бірі, лейтенант Альфрей жасаған әзіл болғанын ойлады. Алайда, Альфрейдің осы іс үшін әскери сотта отырғаны туралы ешқандай жазба жоқ.
This news was followed by more reported sightings, until in August 1877 one of the most notable reports about Spring heeled Jack came from a group of soldiers in Aldershot Garrison. This story went as follows: a sentry on duty at the North Camp peered into the darkness, his attention attracted by a peculiar figure "advancing towards him." The soldier issued a challenge, which went unheeded, and the figure came up beside him and delivered several slaps to his face. A guard shot at him, with no visible effect; some sources claim that the soldier may have fired blanks at him, others that he missed or fired warning shots. The strange figure then disappeared into the surrounding darkness "with astonishing bounds." Lord Ernest Hamilton's 1922 memoir Forty Years On mentions the Aldershot appearances of Spring heeled Jack; however, he (apparently erroneously) says that they occurred in the winter of 1879 after his regiment, the 60th Rifles, had moved to Aldershot, and that similar appearances had occurred when the regiment was barracked at Colchester in the winter of 1878. He adds that the panic became so great at Aldershot that sentries were issued ammunition and ordered to shoot "the night terror" on sight, following which the appearances ceased. Hamilton thought that the appearances were actually pranks, carried out by one of his fellow officers, a Lieutenant Alfrey. However, there is no record of Alfrey ever being court martialled for the offence.
Линкольншир
1877 жылдың күзінде, Линкольнширдегі Линкольн қаласындағы Ньюпорт Аркасында көктемгі табанды Джек қой терісі киген күйде көрінген деп хабарланды. Ашулы халық оны қуғанда, бұрыштап қоршап алған, және Алдершотта болғандай, тұрғындар оған оқ атқан, бірақ бұл әсер етпеді. Әдеттегідей, ол секіру қабілетін пайдаланып, көпшіліктен қашып, қайтадан жоғалып кеткен деседі.
In the autumn of 1877, Spring heeled Jack was reportedly seen at Newport Arch, in Lincoln, Lincolnshire, wearing a sheep skin. An angry mob supposedly chased him and cornered him, and just as in Aldershot a while before, residents fired at him to no effect. As usual, he was said to have made use of his leaping abilities to lose the crowd and disappear once again.
Ливерпуль
19 ғасырдың соңына қарай, Жазғы табанды Джектің көрінуі туралы хабарлар Англияның солтүстік-батыс жағына қарай жылжыды. 1888 жылы Эвертон ауданында, Ливерпульдің солтүстігінде, ол Солсбери көшесіндегі Сент-Франциск Ксавьер шіркеуінің шатырына көрінген деген аңыз бар. 1904 жылы жақын орналасқан Уильям Генри көшесінде де оның пайда болғаны туралы хабарлар тарады.
By the end of the 19th century the reported sightings of Spring heeled Jack were moving towards the north west of England. Around 1888, in Everton, north Liverpool, he allegedly appeared on the rooftop of Saint Francis Xavier's Church in Salisbury Street. In 1904 there were reports of appearances in nearby William Henry Street.
Викториялық халықтық мәдениетке әсері
Жазғы табанды Джекке байланысты кең таралған қалалық аңыз Виктория дәуіріндегі өмірдің көптеген жақтарына, әсіресе заманауи танымал мәдениетке әсер етті. Онжылдықтар бойы, әсіресе Лондонда, оның есімі балаларды қорқыту үшін қолданылды – егер жақсы оқыса, Жазғы табанды Джек секіріп, түнде олардың жатын бөлмесінің терезесінен қарап тұрады деп айту арқылы жақсы мінез-құлыққа итермеледі. Дегенмен, Жазғы табанды Джек аңызының ең кең таралған ықпалы қиял-ойын саласында болды, оның себебі – оның айтулы ерекше қасиеттері. 1838 жылдың қаңтар және ақпан айларында нақты оқиғаларға негізделген деген үш кітапша бірден жарық көрді. Олар тікелей фантастика ретінде жарияланбады, бірақ олардың бір бөлігі солай болуы мүмкін. Бір ғана данасы Ұлыбритания кітапханасының бомбалау кезінде зақымдануы салдарынан жойылған деп хабарланды, бірақ кітапхана каталогында әлі де біріншісі тіркелген. Бұл кейіпкер 19 ғасырдың екінші жартысында бірнеше қорқынышты әңгімелерге енгізілді, бастапқыда жамандық жасаушы ретінде, кейіннен барынша батырлық рөлдерде. 1900 жылдардың басында ол костюмді, игі ниетті кекшіл және әділдікті қорғаушы ретінде бейнеленді, нәтижесінде ол арзан фантастиканың және кейіннен комикстердегі супергеройлердің алға басушысы болды.
The vast urban legend built around Spring heeled Jack influenced many aspects of Victorian life, especially in contemporary popular culture. For decades, especially in London, his name was equated with the bogeyman, as a means of scaring children into behaving by telling them if they were not good, Spring heeled Jack would leap up and peer in at them through their bedroom windows, by night. However, it was in fictional entertainment where the legend of Spring heeled Jack exerted the most extensive influence, owing to his allegedly extraordinary nature. Three pamphlet publications, purportedly based on the real events, appeared almost immediately, during January and February, 1838. They were not advertised as fiction, though they likely were at least partly so. The only known copies were reported to have perished when the British Library was hit during The Blitz, but their catalog still lists the first one. The character was written into a number of penny dreadful stories during the latter half of the 19th century, initially as a villain and then in increasingly heroic roles. By the early 1900s he was being represented as a costumed, altruistic avenger of wrongs and protector of the innocent, effectively becoming a precursor to pulp fiction and then comic book superheroes.
Теориялар
Ешкім ешқашан ұсталмаған және Жазғы табанды Джек ретінде анықталмаған; оған таңсық қабілеттер тағылып, ол ұзақ жылдар бойы қашып жүргендігі туралы мәлімдемелер оның кім екені және табиғаты туралы сан алуан теорияларға әкелді. Кейбір зерттеушілер осы оқиғаларға қарапайым түсіндіру іздесе, ал басқа авторлар оқиғаның фантастикалық тұстарын зерттеп, түрлі паранормальдық болжамдар ұсынады.
No one was ever caught and identified as Spring heeled Jack; combined with the extraordinary abilities attributed to him and the very long period during which he was reportedly at large, this has led to numerous and varied theories of his nature and identity. While several researchers seek a normal explanation for the events, other authors explore the more fantastic details of the story to propose different kinds of paranormal speculation.
Скептикалық көзқарастар
Скептик зерттеушілер Жазғы табанды Джек туралы әңгімелерді ғасырлар бойы тараған жын немесе шайтан туралы әңгімелерге, немесе шайтан оны қуады деп, үйлердің шатырларына өрлеп шыққан адам туралы қалалық аңыздардың үлкейтілген нұсқаларынан туған жаппай гистерия деп жоққа шығарды. Басқа зерттеушілер кейбір жеке тұлғалар оның пайда болуына себеп болуы мүмкін екенін, ал кейін олардың ізін басқандар болғанын айтады. Жазғы табанды Джек табиғаттан тыс күштерге ие емес, бірақ қарапайым халыққа қызық әзілдер жасаған бір немесе бірнеше адам деп есептелді. Маркиз 1830-шы жылдардың соңында мас күйінде төбелес жасауы, қатыгез әзілдері мен вандализммен жиі көзге түсті, және ол кез келген тікелей шартқа келісуге дайын болған. Оның бейшара мінез-құлқы мен әйелдерге деген жек көруі оған "Ақымақ Маркиз" деген лақап атты берді. 1880 жылы Э. Кобхам Брюер оны кінәлі деп атады, ол Маркиздің "саяхатшыларды күтпеген жерден секіріп қорқытып, көңіл көтеруге тырысқанын және кейіннен басқалар да оның ақымақ әрекеттерін қайталағанын" айтты. 1842 жылы Маркиз үйленді және Уотерфорд округіндегі Курагмор үйіне қоныс аударды, содан кейін 1859 жылы аттан құлап қайтыс болғанға дейін өте адал өмір сүрді. Скептик зерттеушілер Жазғы табанды Джек туралы әңгіменің жаппай гистерия салдарынан асыра сілтеліп, өзгертілгенін, оған көптеген әлеуметтанулық факторлар әсер еткенін мәлімдеді. Оларға негізсіз қауесеттер, ырым-жырымдар, ауызша хабарлар, сенсациялық жарияланымдар, жын-перілер мен түрлі жаман әдеттері бар жаратылыстар туралы әңгімелер жатады. Оның секіру және отты түкіру қабілеті, ерекше сыртқы келбеті және тұтқындалудан қашу шеберлігі туралы әңгімелер мистикалық көзқарасы бар жұртшылықтың назарын аударды, және уақыт өте келе Жазғы табанды Джек жасқа қарамастан, денсаулығына зиян келмегендей көрінді. Нәтижесінде, кейіпкердің айналасында толыққанды қалалық аңыз құрылды, ол заманауи басылымдарда көрсетілді, бұл осы кең таралған түсінікті одан әрі күшейте түсті.
Sceptical investigators have dismissed the stories of Spring heeled Jack as mass hysteria which developed around various stories of a bogeyman or devil which have been around for centuries, or from exaggerated urban myths about a man who clambered over rooftops claiming that the Devil was chasing him. Other researchers believe that some individual(s) may have been behind its origins, being followed by imitators later on. Spring heeled Jack was widely considered not to be a supernatural creature, but rather one or more persons with a macabre sense of humour. The Marquess was frequently in the news in the late 1830s for drunken brawling, brutal jokes and vandalism, and was said to do anything for a bet; his irregular behaviour and his contempt for women earned him the title "the Mad Marquis", and it is also known that he was in the London area by the time the first incidents took place. In 1880 he was named as the perpetrator by E. Cobham Brewer, who said that the Marquess "used to amuse himself by springing on travellers unawares, to frighten them, and from time to time others have followed his silly example." In 1842, the Marquess married and settled in Curraghmore House, County Waterford, and reportedly led an exemplary life until he died in a riding accident in 1859. Sceptical investigators have asserted that the story of Spring heeled Jack was exaggerated and altered through mass hysteria, a process in which many sociological issues may have contributed. These include unsupported rumours, superstition, oral tradition, sensationalist publications, and a folklore rich in tales of fairies and strange roguish creatures. Gossip of alleged leaping and fire spitting powers, his alleged extraordinary features and his reputed skill in evading apprehension captured the mind of the superstitious public—increasingly so with the passing of time, which gave the impression that Spring heeled Jack had suffered no ill effects from age. As a result, a whole urban legend was built around the character, being reflected by contemporary publications, which in turn fuelled this popular perception.
Паранормальды болжамдар
Жазғы тұяқты Джектің шығу тегін түсіндіру үшін түрлі, өте қияли паранормальдық түсіндірмелер ұсынылды, оның ішінде ол адам емес сыртқы түрі мен ерекшеліктері бар (мысалы, кері шағылысатын қызыл көздер немесе фосфорлы демі) және жоғары гравитациялық әлемде өмір сүруден туындаған, адамнан асып түсетін ептілік, секіру қабілеті мен ерекше мінез-құлқымен, сондай-ақ ол жын екені, оккультистердің амалдарымен кездейсоқ немесе мақсатты түрде осы әлемге шақырылған, немесе тек рухани дау-жанжал тудыру үшін өзін көрсеткен. Фортеан авторлары, әсіресе Лорен Коулман мен Джером Кларк, «Жазғы тұяқты Джекті» «көрінетін шабуылшылар» деп аталатын санатқа жатқызады, тағы бір мәшһүр мысал – «Маттунның ақымақ газ шығарушысы». «Көрінетін шабуылшылар» көбінесе адамдар болып көрінеді және оларды қарапайым қылмыскерлер деп қабылдауға болады, бірақ олар керемет қабілеттерді көрсетуі мүмкін (Жазғы тұяқты Джектің секіруі сияқты, оны қайталаған адамның тізе-буындырын сындыруы мүмкін) және/немесе оларды ұстау мүмкін емес. Құрбандар «шабуылға» көбінесе өздерінің жатын бөлмелерінде, үйлерінде немесе басқа да қауіпсіз көрінетін жерлерде ұшырайды. Олар ұсталған немесе қозғалмай қалғандарын немесе керісінше, біраз уақыт бойы қарсы тұрған шабуылшымен немесе шабуылшылармен күрескенін сипаттауы мүмкін. Көптеген жағдайларды психологиялық тұрғыдан түсіндіруге болады, ең танымалсы – фольклорда жазылған және психологтар галлюцинация түрі деп мойындаған «Ескі әйел» құбылысы. Ең қиын жағдайларда «шабуылға» бірнеше адам куә болады және оны физикалық дәлелдермен растауға болады, бірақ шабуылшының бар екеніне көз жеткізу мүмкін емес.
A variety of wildly speculative paranormal explanations have been proposed to explain the origin of Spring heeled Jack, including that he was an extraterrestrial entity with a non human appearance and features (e. g., retro reflective red eyes, or phosphorus breath) and a superhuman agility deriving from life on a high gravity world, with his jumping ability and strange behaviour, and that he was a demon, accidentally or purposefully summoned into this world by practitioners of the occult, or who made himself manifest simply to create spiritual turmoil. Fortean authors, particularly Loren Coleman and Jerome Clark, list "Spring heeled Jack" in a category named "phantom attackers", with another well known example being the "Mad Gasser of Mattoon". Typical "phantom attackers" appear to be human, and may be perceived as prosaic criminals, but may display extraordinary abilities (as in Spring heeled Jack's jumps, which, it is widely noted, would break the ankles of a human who replicated them) and/or cannot be caught by authorities. Victims commonly experience the "attack" in their bedrooms, homes or other seemingly secure enclosures. They may report being pinned or paralysed, or on the other hand describe a "siege" in which they fought off a persistent intruder or intruders. Many reports can readily be explained psychologically, most notably as the "Old Hag" phenomenon, recorded in folklore and recognised by psychologists as a form of hallucination. In the most problematic cases, an "attack" is witnessed by several people and substantiated by some physical evidence, but the attacker cannot be verified to exist.
Прагадағы қарсы тарап
1939-1945 жылдары Чехословакияда «Перак» деп аталатын, Праганың көктем адамы есімді ұқсас тұлғаның көрінгені туралы хабарлар тараған. Майк Даш сияқты жазушылар көрсеткендей, Перакқа тән көзге көрінбеушілік және үстін-бастын секіру қабілеттері, «Жазғы табанды Джек» сияқты тұлғаларда да байқалған, және олардың екеуі арасында нақты параллельдерді табуға болады.
A similar figure known as Pérák, the Spring Man of Prague was reported to have been seen in Czechoslovakia around 1939–1945. As writers such as Mike Dash have shown, the elusiveness and supernatural leaping abilities attributed to Pérák bear a close resemblance to those exhibited by Spring heeled Jack, and distinct parallels can be drawn between the two entities.