Кіріспе

Қайта өрлеу дәуірінің композиторы Генрих Исаак (шамамен 1450 – 26 наурыз 1517) – Оңтүстік Нидерландтық тегі бар нидерландтық қайта өрлеу дәуірінің композиторы. Ол мессалар, мотеттер, әндер (француз, неміс және итальян тілдерінде) және аспаптық музыка жазды. Иоскин де Прездің маңызды құрдасы Исаак Германиядағы музыканың дамуына ықпал етті. Оның атының бірнеше түрі бар: Ysaac, Ysaak, Henricus, Arrigo d'Ugo және Arrigo il Tedesco. (Tedesco итальян тілінде «фламанд» немесе «неміс» деген мағынаны білдіреді.)

Ерте өмір

Исаактың ерте өмірі туралы (немесе ол өзін қалай атаған) аз мәлім, бірақ оның Брабантта туған болуы ықтимал. XV ғасырдың соңында аймақтағы музыка білімінің стандарты өте жоғары болды, және ол, әдетте, туған жерінде білім алған, бірақ нақты орны белгісіз. XVI ғасырдың швейцариялық музыка теоретигі және жазушысы Генрих Гларен Исаакты Германияның азаматы ретінде "Henricus Isaac Germanus" деп атады, бірақ Исаак өсиетінде өзін "Ugonis de Flandria", яғни "Фландриялық Хугоның ұлы" деп атады. 1886 жылғы маусымда Миландық "Revista critica della letteratura italiana" журналындағы бір автор бұл аталық есімнің "Хюйгенс" есімімен байланысты болуы мүмкін деген болжам жасады және Брюгге қалалық архивінен "Isaacke" есімін тапты.

Мансап

Генрих Исаактың мансабы отыз жылдан астамға созылды және оған өзінің туған жері Фландриядан Германияға, Италияға және Австрияға, сондай-ақ Орталық Еуропаның басқа да бөліктеріне саяхаттауға мүмкіндік берді. Бастапқы дереккөздердің көп болмауы Исаактың өмірін толыққанды картаға түсіруді қиындатады, бірақ қолда бар дереккөздерді және оның жазған шығармаларын біріктіре отырып, осы франко-фламанд композиторының өз заманында қаншалықты танымал болғанын жақсы түсінуге болады. Исаак 1470 жылдардың басында музыка жазған болуы мүмкін, ал оның есімін атаған алғашқы құжат 1484 жылдың 15 қыркүйегіне дейін сақталып қалған, ол оны Габсбург әулетінен Австрия герцогы Зигмундтың Инсбруктағы әншісі ретінде көрсетеді. Келесі жылы Исаак Флоренцияға көшіп келді, себебі құжаттар 1485 жылдың шілдесінде оның Санта-Мария-дель-Фиоре шіркеуінде әнші болып жұмыс істегенін көрсетеді. 1491 жылдың ортасына қарай ол Сантиссима Аннунциатада әнші болып тағайындалды және 1493 жылға дейін осы лауазымды иеленді. Бірнеше құжат Исаактың Флоренцияда Санта-Мария-дель-Фиоре және Сантиссима Аннунциатада әнші ретінде ұзақ уақыт болғанын көрсетеді, сондай-ақ ол Лоренцо де Медичимен тығыз жұмыс қарым-қатынасын дамытқан болуы мүмкін деген болжам бар. 1484 жылы Исаакты Инсбруктан Флоренцияға шақырған Медичилер болған деседі. Бұрын Исаак Лоренцоның органшысы ретінде танылған, бірақ осы лауазымда қызмет еткен Исаактың Исаак Аргиропулос болғаны кейіннен белгілі болды. Флоренцияда 1484 жылдан 1496 жылдың соңына дейін болған кезінде Исаак бірнеше миссаларды, мотеттерді және зайырлы әндерді жазған болуы мүмкін, соның ішінде "J'ay pris amours" миссасы және "Hora è di Maggio" карнавалдық әні. 1487 жылы Исаак Генуя мен Флоренция арасындағы Сарзанелло қамалы үшін болған шайқасты еске алу үшін "A la battaglia" шығармасын жазды, бірақ шығарманың нақты күні мен мақсаты туралы пікірталас көп. Исаактың Лоренцо де Медичимен қарым-қатынасы тығыз болған болуы керек, өйткені 1488 және 1489 жылдар аралығында ол Медичидің өзі жазған "San Giovanni e San Paolo" пьесасына музыка жазған. Сонымен қатар, Лоренцо 1492 жылы сәуірде қайтыс болғанда, Исаак оның есіне екі мотет жазды. Лоренцоның ұлы Пьеро оның барлық мүлкін, соның ішінде музыкалық топтарын мұрагерлік етті. 1492 жылдың қыркүйегінде Пьеро музыкалық топтарын Римге алып кетіп, папа Александр VI-ның таққа отырғызылуында өнер көрсетті. Флоренцияда тұрып жатқан кезінде Исаак флоренциялық Пьеро Белломен де қарым-қатынаста болды, оның қызы Бартоломея Исаактың әйелі болды. Неке күні белгісіз болса да, жазбалар оны Исаакқа Лоренцо де Медичи Фландриядан шақыртып алған кезде ұйымдастырған болуы мүмкін деп болжайды. 1502 жылдың 15 тамызында Исаак өзінің бірінші өсиетін жазды, онда оның иелерінің есімдері, егер оған бірдеңе болса, әйелі мен мүлкіне қамқорлық жасау үшін жақсы жұмыс істеп жатқанын көрсетті. Содан кейін ол Феррараға Эсте сотына барып, екі күн ішінде "La mi la sol la sol la mi" мотетін жазды және Жоскинмен жұмысқа орналасу үшін бәсекелесті: Эсте отбасының агенті екі композиторды салыстырған хатта: "[Исаак] жолдастары арасында жақсы көңіл-күйде және ол көбірек жаңа шығармалар жазады. Жоскиннің композиторлық қабілеті жақсырақ екені рас, бірақ ол композиторды біреудің емес, өз қалауы бойынша жасайды". 1505 және 1512 жылдар аралығында Исаактың Аугсбургте, Флоренцияда және Констанста (Констанц) сауда жасағаны туралы деректер бар, соңғысында ол өзінің ең үлкен шығармаларын жинады: Choralis Constantinus. Бұл монументалды жиынды 1508 жылдың 14 сәуірінде Констанц соборы тапсырды және 1509 жылдың қысына дейін Исаак пен оның шәкірті Людвиг Сенфль аяқтады. Исаак пен Бартоломея осы уақытқа дейін Флоренцияда болған, өйткені Choralis Constantinus-ты соборға жіберуге тура келді. 1512 жылдың 4 қаңтарында Исаак Флоренциядағы үйін кішірек үйге ауыстырды, бұл оның қоныстанғанын білдірді. Ол әйелімен бірге, қайтыс болғанға дейін, бірнеше рет қысқа сапарға шыққаннан басқа, сол жерде қалған болса керек. Исаак 1512 жылдың 24 қарашасында өзінің өсиетін қайта қарауға тырысты, онда ол Сантиссима Аннунциатада немесе басқа шіркеуде жыл сайын мәңгілік месса айтылуын сұрады. Бартоломея бұл қажылықтарды азық-түлікпен төлей алады. Папа Лев X және оның інісі Джулиано де Медичидің ұсынысы бойынша 1514 жылдың 30 мамырында Санта-Мария-дель-Фиоредегі полифониялық музыка капелласының басшысы ретінде құрметті лауазымға ие болды. Исаак Флоренцияда тұрғанына қарамастан Максимилиан I сотынан төлем алуды жалғастырды. Исаактың шығармаларына миссалар, мотеттер, француз, неміс және итальян тілдеріндегі әндер, сондай-ақ аспаптық музыка кіреді. Оның ең танымал шығармасы "Innsbruck, ich muss dich lassen" әні болуы мүмкін, оның кем дегенде екі нұсқасын жасаған. Алайда, мелодияның өзі Исаакқа тиесілі емес, тек әрлеуі түпнұсқа болуы мүмкін. Осы мелодия кейін Лютеран гимні "O Welt, ich muss dich lassen" үшін қолданылды, ол Иоганн Себастьян Бахтың, соның ішінде оның Матфей пассионы және Иоганн Брамстың шығармаларының негізі болды. Миссаның қалыпты бөлімінің әрлеулерінің 36-сы сақталған; қалғандары жоғалған деп саналады. Миссаның өзгермелі бөлімі үшін музыка жазу – әр күні өзгеретін діни рәсімнің бөлігі, қалыпты бөлімінен айырмашылығы, тұрақты болып қалатын – оған ең үлкен даңқ әкелді. Ол өлімінде аяқталмаған күйде қалдырған, миссаның өзгермелі бөлімі үшін жазған мотеттер циклы, Choralis Constantinus, жыл бойы 100 күнге музыкамен қамтамасыз ететін еді. Исаактың тағы бір танымал мотеті – Optime pastor (Optime divino), Медичи папасы Лев X-тің таққа отыруына арналған. Бұл мотет папаны барлық қойларын тыныштандыра алатын және оларды біріктіре алатын бақтамен салыстырады. Флоренцияда Медичилер қызметінде болғанда, Исаак Лоренцо де Медичидің өліміне арналған шағым жазды: Quis dabit capiti meo aquam (1492), онда Лоренцоның сүйікті ақыны Анджело Полицианоның сөздері қолданылды.

Ықпал

Исаактың ықпалы әсіресе Германияда, Габсбургтер сарайымен байланысын сақтап тұрғандықтан, айқын байқалды. Ол неміс тілді аймақтарда тұрып, музыкасы кеңінен таралған франко-фламандтық полифониялық стильдің алғашқы маңызды шебері болды. Ғалымдар оның арқасында Нидерландының полифониялық стилі Германияда кең қабылданып, сол жерде контрапункт музыкасының одан әрі дамуына жағдай жасады. Австриялық сериалдық композитор Антон Веберн (1883–1945) Австрия мен Германиядағы музыктану ғылымының көшбасшысы профессор Гвидо Адлердің жетекшілігімен Исаактың "Choralis Constantinus" еңбегі бойынша докторлық диссертациясын қорғады.