Кіріспе

Итальяндық композитор (1554/1557 – 1612 ж.)

Джованни Габриели (1554/1557 – 12 тамыз 1612) – итальяндық композитор және органшы. Ол өз заманының ең ықпалды музыканттарының бірі болды және Ренессанс стилінен барокко стиліне өту кезеңінде Венеция мектебінің өркендеген шағын көрсетті.

Өмірбаян

Габриели Венецияда дүниеге келді. Ол бес баланың бірі еді, ал оның әкесі Карния аймағынан шығып, Джованни туғанға дейін жақын уақытта Венецияға келді. Джованнидің ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол, әдетте, 1560 жылдардан 1585 жылы қайтыс болғанға дейін Санкт-Марк базиликасында қызмет еткен композитор, өзінің інісі Андреа Габриелиден сабақ алған болуы мүмкін. Джованни інісімен бірге өскен болуы да мүмкін, бұл оның 1587 жылғы концерттер жинағына жазған арнауынан көрінеді, онда ол өзін інісіне «ұлдан кем емес» деп сипаттаған. Джованни сондай-ақ герцог Альберт V сарайындағы танымал Орландо де Лассудан сабақ алу үшін Мюнхенге барды; ол шамамен 1579 жылға дейін онда болды. Лассус оның музыкалық стилінің қалыптасуына зор ықпал еткендердің бірі болды, дегенмен ол Сан-Марко үшін одан да көп шығармалар жазған болуы мүмкін. Сан-Маркода музыкалық өнердің ұзақ тарихы болды және Габриелидің ондағы еңбектері оны Еуропадағы ең белгілі композиторлардың біріне айналдырды. Оның ықпалды «Sacrae symphoniae» (1597) жинағынан бастау алған сән соншалықты күшті болды, бүкіл Еуропадан, әсіресе Германиядан композиторлар оқу үшін Венецияға келді. Ол сондай-ақ жаңа шәкірттерін Италияда жазылған мадригалдарды зерттеуге шақырды, сондықтан олар өз елдеріне Венецияның көрнекті полихоральдық стилін ғана емес, сонымен қатар мадригалдардың нәзік стилін де алып келді. Генрих Шюц және басқалар ерте барокко музыкасын Германияға таратуға көмектесті, бұл музыка тарихына шешуші әсер етті. Немец бароккосының туындылары, оның шыңы – И.С. Бахтың музыкасы, осы мықты дәстүрге, ал оның тамыры Венецияда жатыр, негізделген. Габриели 1606 жылдан бастап денсаулығы нашарлап, шіркеу басшылары оның атқара алмайтын міндеттерін жүктеу үшін орынбасарларды тағайындауға мәжбүр болды. Ол 1612 жылы Венецияда бүйрек тасынан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды.

Музыка және стиль

Габриели сол кездегі көптеген формаларды қолданғанмен, қасиетті вокалдық және аспаптық музыканы артық көреді. Оның барлық дүниелік вокалдық музыкасы мансабының салыстырмалы түрде ерте кезеңінде жазылған; ол би сияқты жеңіл формаларды жазған емес; кейіннен ол максималды әсер үшін дыбысты пайдаланатын қасиетті вокалдық және аспаптық музыкаға ден қойды. Оған жаңалықтардың қатарында – және ол әрқашан бірінші болып қолданбағанмен, сол кезеңдегі ең танымал болды – динамика; нақты аспаптар көрсетілуі (мысалы, әйгілі Sonata pian' e forte); және кеңістікте бөлінген көптеген топтардағы үлкен күштер, бұл барокко концерттік стиліне бастау болған идея және ол Венецияға келген қонақтар мен Габриелидің студенттері арқылы, оның ішінде Ханс Лео Хасслер мен Генрих Шюц арқылы Солтүстік Еуропаға жылдам тарады. Ол, өзінен бұрынғы және кейінгі композиторлар сияқты, Сан-Марко шіркеуінің ерекше орналасуын, екі хордың бір-біріне қарап тұрған галереяларын, таңғажайып кеңістіктік эффекттер жасау үшін пайдаланды. Оның көптеген шығармалары бір жағынан хор немесе аспаптық топтың естілуі үшін, содан кейін екінші жағынан музыканттардың жауабы үшін жазылған; көбінесе шіркеудің ортасындағы негізгі алтарьға жақын сахнада үшінші топ болды. Бұл полихоралық стиль ондаған жылдар бойы қолданылып келсе де (мүмкін, Адриан Вилларт оны Венецияда бірінші болып қолданған), Габриели аспаптар мен әншілердің мұқият белгіленген топтарын, аспаптар мен әншілерге нақты нұсқауларды және екі топтан астамды пайдалануды бастады. Шіркеудегі акустика осындай болды және қазір де солай, сондықтан аспаптар дұрыс орналастырылғанда, оларды алыс нүктелерден де өте анық естуге болады. Сондықтан қағазда ерекше көрінетін аспаптар, мысалы, үлкен мыс аспаптар тобына қарсы жалғыз скрипкашы, Сан-Маркода керемет тепе-теңдікте дыбысталуы мүмкін. Бұл техниканың керемет мысалын «In Ecclesiis» шығармасынан көруге болады. Габриелидің алғашқы мотеттері оның ағасы Андреаның шығармаларымен бірге 1587 жылы жарық көрген «Кончерти» жинағында жарияланды. Бұл шығармалар диалог пен эхо эффекттерін қолдануда оның ағасының стиліне үлкен ықпал еткенін көрсетеді. Төменгі және жоғарғы хорлар бар, олардың биіктігі арасындағы айырмашылық аспаптық сүйемелдеуді қолдану арқылы белгіленеді. Джованнидің 1597 жылы жарық көрген «Sacrae Symphoniae» мотеттері жақын антифонияның осы әдісінен музыкалық материал жай ғана эхо емес, бірінен соң бірі хорлық кірісулермен дамыған модельге қарай жылжуға көшкен сияқты. Кейбір мотеттер, мысалы, «Omnes Gentes» модельді шамамен шекте дамытты. Бұл мотеттерде аспаптар орындаудың ажырамас бөлігі болып табылады, ал әр бөлім үшін әншілер тек «Capella» деп белгіленген хорларды ғана орындауы керек. 9.) Inclina Domine aurem a 6
19.) Ego dixi Domine a 7
33.) O magnum mysterium a 8
37.) Deus meus ad te de luce a 10
40.) Angelus ad pastores ait a 12
77.) Sacri di Giove augei a 12

Sacrae Symphoniae (1597) - "Сакрая симфониялары"

45 мотеттер жинағы: 6, 7, 8, 10, 12, 14, 15 немесе 16 дауысқа арналған; 8, 10, 12 немесе 15 музыкалық жолдағы 14 канзона; және екі соната, біреуі 8 музыкалық жолда, екіншісі 12-де.
Мотет "Cantate Domino" a 6, Бөлім 6
Exaudi Domine, justitiam meam, Бөлім 7
Мотет "Beata es virgo Maria" a 6, Бөлім 8
Мотет "Miserere mei Deus" (Псалом 51) a 6, Бөлім 9
O quam suavis est, Domine, Бөлім 10
Benedixisti Domine terram tuam, Бөлім 11
Мотет "Exaudi Deus orationem meam" (Псалом 55) a 7, Бөлім 12
Мотет "Sancta Maria succurre miseris" a 7, Бөлім 13
O Domine Jesu Christe, Бөлім 14
Domine exaudi orationem meam, Бөлім 15
Jubilate Deo, omnis terr, Бөлім 16
Misericordias Domin, Бөлім 17
Beati immaculati, Бөлім 18
Laudate nomen Domini, Бөлім 19
Jam non dicam vos servos, Бөлім 20
Beati omnes, Бөлім 21
Domine, Dominus noster, Бөлім 22
Angelus Domini descendit, Бөлім 23
Мотет "O Jesu mi dulcissime" a 8, Бөлім 24
Мотет "Sancta et immaculata virginitas" a 8, Бөлім 25
Diligam te, Domine, Бөлім 26
Exultate justi in Domino, Бөлім 27
Hoc tegitur, Бөлім 28
Ego sum qui sum, Бөлім 29
In te Domine speravi, Бөлім 30
Jubilemus singuli, Бөлім 31
Magnificat, Бөлім 32
Canzon per sonar primi toni a 8, Бөлім 170
Canzon per sonar septimi toni a 8, Бөлім 171
Canzon per sonar septimi toni a 8, Бөлім 172
Canzon per sonar noni toni a 8, Бөлім 173
Canzon per sonar duodecimi toni a 8, Бөлім 174
Sonata pian e forte, Бөлім 175
Benedicam Dominum, Бөлім 33
Domine exaudi orationem meam, Бөлім 34
Мотет "Maria virgo" a 10, Бөлім 35
Мотет "Deus qui beatum Marcum" a 10, Бөлім 36
Surrexit Pastor bonus, Бөлім 37
Judica me, Domine, Бөлім 38
Quis est iste qui venit, Бөлім 39
Мотет "Hodie Christus natus est" a 10, Бөлім 40
Canzon per sonar primi toni a 10, Бөлім 176
Canzon per sonar duodecimi toni a 10, Бөлім 177
Canzon per sonar duodecimi toni a 10, Бөлім 178
Canzon per sonar duodecimi toni a 10, Бөлім 179
Canzon in echo duodecimi toni à 10, Бөлім 180
Canzon sudetta accommodata per concertar con l’Organo a 10, Бөлім 181
Plaudite, psallite, jubilate Deo omnis terra, Бөлім 41
Virtute magna, Бөлім 42
Kyrie (primus), Бөлім 43
Christe, Бөлім 44
Kyrie (tertius), Бөлім 45 (Бөлім 43–45 бір композиция)
Gloria, Бөлім 46
Sanctus, Бөлім 47
Magnificat, Бөлім 48
Regina cœli, lætare, Бөлім 49
Canzon per sonar septimi & octavi toni a 12, Бөлім 182
Canzon per sonar noni toni a 12, Бөлім 183
Sonata octavi toni a 12, Бөлім 184
Nunc dimittis, Бөлім 50
Jubilate Deo, omnis terra, Бөлім 51
Canzon quarti toni a 15, Бөлім 185
Omnes gentes plaudite manibus, Бөлім 52

Сонар бойынша әндер (1608)

Габриели, Жироламо Фрескобальди және басқалардың 36 қысқа туындысының жинағы. Бірінші төртеуі мен 27-ші және 28-ші туындыларын Габриели жазған. Canzon (I) a 4 "La spiritata", Ch.186
Canzon (II) a 4, Ch.187
Canzon (III) a 4, Ch.188
Canzon (IV) a 4, Ch.189
Canzon (XXVII) a 8 "Fa sol la re", Ch.190
Canzon (XXVIII) a 8 "Sol sol la sol fa mi", Ch.191