Кіріспе

Австралиялық суретші (1892–1984)

Грейс Коссингтон Смит (20 сәуір 1892 – 20 желтоқсан 1984) – австралиялық суретші және Австралиядағы модернистік сурет салудың алғашқы төңкерушісі. Ол өз еліне пост-импрессионизмді әкелуде маңызды рөл атқарды. Оның туындылары Австралияның барлық маңызды галереяларында сақталады.

Өмірбаян

Ол Нейтраль шығанағында, Сиднейде, Лондон туған адвокат Эрнест Смит пен оның әйелі Грейстің бес баласының екіншісі болып дүниеге келді. Оның анасы, Грейс Фишер, Лестерширдегі Коссингтон шлютерінің қызы болған. Отбасы 1890 жылдары Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Торнлиге көшіп келді. Грейс 1905-09 жылдары Вахруонгадағы Эбботсли қыздар мектебінде оқыды, онда Альберт Коллинз және Альфред Коффи сурет сабақтарын берді. 1910-1911 жылдары ол Антонио Даттило Руббодан сурет салуды үйренді. 1912-1914 жылдары ол және оның әпкесі Англияда, Винчестердегі тәтесімен бірге тұрды, онда ол сурет салу сабақтарына қатысты, сондай-ақ Германиядағы Штеттиндегі сабақтарға қатысып, Берлинде Уоттоның картиналарымен танысты. 1914 жылы Сиднейге оралғаннан кейін ол Нора Симпсонмен бірге Датило Руббоның сурет сабақтарына қатысып, модернистік теорияларға қызығушылық танытты. Оның "Шоңқыр тоқушы" (1915) картинасы Австралияның алғашқы пост-импрессионистік туындысы саналады. Смит 1920 жылы "Коссингтон" есімді орта атын қабылдады. Ол өмірінің соңында үлкен даңққа ие болды, ал 1973 жылы оның туындыларынан жасалған ірі ретроспективті көрме Австралия бойынша гастрольдеді.

Коссингтон

Коссингтон Смит Сиднейдің Нейтрал-Бей қалашығындағы отбасының алғашқы үйі, Коссингтонде өсті. 1920 жылы олар бұрын квакерлер жиналатын үйге көшті, оны да Коссингтон деп атады, ол 43 Ku Ring Gai Avenue, Turramurra мекенжайында орналасқан. Ол жерде ол өмірінің көп бөлігін өткізді. Екеуі де анасының туған жері, Англиядағы Лестерширдегі Коссингтон-холл үйінің құрметіне аталған. Туррамурадағы Коссингтон – мәдени мұра нысаны.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталар алдында Англиядан демалыс сапарынан Австралияға оралған Смит соғысқа қолдау көрсетті. Оның 1915 жылғы "Шоқ тоқушы" картинасында әпкесі соғыс үшін шұлық тоқып отырған көрінісі, күшті өрнектер мен түстермен ерекшеленеді. Суретте ханзаданың көше арқылы машинамен келе жатқан сәті дәл бейнеленген, көшенің екі жағына көптеген адам жиналған. Бұл Австралияның сол кезде Британ империясының құрамында болған кезінде британдық патшалық отбасына көрсеткен жылы ықыласын көрсетеді. Ол бұл картинадан кейін Сидней қаласында салған эскиздері негізінде "Жылдамдық" (1922 ж. шамасында) картинасын жасайды, онда адамдар асығыс қозғалыста, тіпті күлкілі жылдамдықпен өтіп барады, ал бір әйел көрерменге таңырқаған түрмен қарайды. Бұл Сиднейдің көлемі зор, жұмыстағы адамдармен толы қала екенін көрсетеді. "Көше" картинасында азырақ асығысқан көпшілік бейнеленген, бірақ бұл да өте көп адамды қамтиды, олардың барлығы дерлік сол заманғы сәнді көрсететін бас киімдерін киген.

Туррамура кескіндемелері

Коссингтон Смиттің Туррамура айналасындағы суреттері Сиднейдің солтүстік маңындағы қалыптасуын көрсетеді. Оның көше суреттерінде көбінесе жолдардың төбелерге көтеріліп, төмен түсетіні бейнеленген. Оның пейзаждары жолдар негізінде салынғанда әлдеқайда сәтті және динамикалық болып шықты. Оның "Шығыс жолы, Туррамура" суреті, Туррамураның төбелі айманындағы көптеген жолдар сияқты, көптеген өткелдер мен бұрылыстарға толы жолды көрсетеді. Бұл суреттен сол кездегі адамдардың өмір салтын көруге болады: үйлер қалалық аулалардан гөрі жер учаскелерінде орналасқандай, ал ағаштар үйлердің жанында емес, тек жол бойында ғана өседі. Сурет қала емес, ауыл немесе шағын қаланың көрінісін береді, сол кезде Сиднейдің шеткі аймандары шалқар көрінеді. Бұл туындылардың формасы мен түстерінің қарапайымдылығы сол дәуірдегі модернист суретшілердің өнер туындыларымен ұқсас.

Қазіргі заман

Коссингтон Смит – Австралияға модернизмді әкелген алғашқы суретшілердің бірі болды. Оның 1915 жылғы «Шоқшы тоқушы» картинасы кеңінен танымал. Ол «Австралиядағы импрессионизмнен кейінгі алғашқы картина ретінде жарияланды». Коссингтон Смит Австралия мен Англияда оқыды және оның туындылары Еуропаның модернистік суреттерімен байланысты болды, ол сурет салудағы модернистік мәселелерді бөлісті, соның ішінде: түс теориясын зерттеу, сурет жазықтығымен тәжірибе жасау (суреттегі тереңдіктің иллюзиясы), экспрессивті щетка соққыларын қолдану және абстрактілі композиция. «Шоқшы тоқушы» туралы былай делінеді: «Сурет жазықтығының едәуір жазықталуы және форманы белгілеу үшін кең щеткамен жазылған жарқын, экспрессивті, сынған түстерді пайдалану, Сезанн, Матисс және Ван Гог сияқты еуропалық суретшілердің эстетикалық талғамдарын көрсетеді». Осы тенденцияларға қарамастан, ол Роберт Мензистің антимодернистік ұйымы – Австралия өнер академиясының негізін қалаушы мүшесі болды және оның көрмелеріне қатысты. 1932–1933 жылдар шамасында салған кейбір картиналары халықаралық заманауи суретшілердің ортақ қызығушылықтарын көрсетті. Бұл картиналарда заттар Сезаннға ұқсас, түстеріне сәйкес формаларға бөлінеді, ал кейбір бейнелер кубистік манипуляцияға ұшыраған. Оның 1935 жылғы «Ағаштармен үйі» картинасында үйлер қызғылт түсте, ал оларды қоршаған бұталар табиғи емес көк түсте бейнеленген. Реалистік түстердің бұрмалануы, сондай-ақ нақты үйдің перспективалық сызықтарының өзгеруі байқалады. «Лакталған бөлме» (1936) – Сиднейдегі Дэвид Джонс универмагында орналасқан «Сода фонтаны» деп аталатын арт-деко стиліндегі кафе көрінісі. Бұл туынды өте стильді, қабырғалары мен едені қызыл, сары және көк түстермен боялған. Суреттегі адамдардың беттерінде көп егжей-тегжейлілік көрсетілмеген, бірақ олар көрерменге қарағанда таңғалған және біршама жоғарыдан қарағандай көрінеді. Жарық түсті, жарқын түстер заманауи стильді көрсетеді. Сурет көлеңкесіздігімен ерекшеленеді; қабырғалар жарқын, бағытталмаған жарық пен түстермен сәулеленеді. Суретке байланысты барлық нәрсе заманауи болып көрінеді, жасыл үстел үстінен бастап креслолар мен қабырғалардағы қызғылт және қызыл түстерге дейін. Қабырғалардағы екі ерекше сары түсті заманауи стильдегі шамдар арт-деко стилінде жасалған. Келушілер сәнді шляпалармен және былғары пальтолармен киінген, бұл орынның сыйлы, орта тапқа жататын адамдарға арналғанын көрсетеді. Олардың барлығы ашық жасыл түсті киім киген. Креслолардың үлкен арқалары мен кішкентай аяқтары дәстүрлі ағаш жиһаздың орнына жаңа заманауи өндіріс нысандарын көрсетеді. Смиттің картиналарында нарцисс, гиппеаструм және варатах гүлдерінің композициялары бейнеленген. Жеке туындыларының бірі ретінде ол «Кринкли Кронкс» деп аталатын салқын қызғылт және апельсин түсті ұйықтап жатқан иттің суретін салған, бірақ иттің нақты аты Рекс болған.

Сидней порт көпірінің суреттері

Оның Сидней порты көпірінің салынып жатқандағы суреттері ғасыр басында, ол Австралия халқының мүмкіндіктерінің символы болған кездегі ең жақсы суреттердің бірі саналады. Оның порты көпірінің алғашқы суреттері, мысалы, "Иілген көпір" көпірдің құрылысы басталмас бұрын жасалған. Осы жайтты жасыру үшін ол көпірдің ерте суреттерінде тіреулерді суреттеуге көбірек назар бөлді. Ол аркалардың біріне-бірі жақындасып келе жатқандағы көрінісін суреттеді, екі жақтың арасындағы кернеуді ұнатты және көпір толық аяқталғаннан кейін суреттемеді. "Иілген көпір" (1930) суреті 1930 жылы Суретшілер қоғамының көрмесінен қабылданбаса да, қазір Австралияның ең үздік модернистік суреттерінің бірі деп есептеледі. Онда көпірдің екі жағында да орнатылған крандармен құрылыс жұмыстары жалғасып жатқаны көрсетілген. Оның суреттегі егжей-тегжейлі эскизі оның бөлшектерге назар салуын және көріністі фотореалистік түрде бейнелеу қабілетін көрсетеді. Смит іс жүзінде "Айналалық шығанақтағы Ұлы Ақ Кеме" арқылы аяқталған Порт көпірін суреттеді, бірақ мұнда, атауынан көрініп тұрғандай, көпірдің өзіне қарағанда алдыңғы пландағы кемеге көбірек назар аударылады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс сияқты, ол Екінші дүниежүзілік соғысты да әртүрлі жолдармен бейнеледі. Ол одақтас әскерлердің Францияға келгенін, одақтас басшыларымен Ялтадағы кешкі асты, соғыс аяқталғаннан кейін соғысты еске алу рәсімін суреттеді. "Church Interior" (1941) – шіркеу ішіндегі көрініс, онда көптеген ер адамдар соғысқа кеткендіктен жоқ. Кейінгі шіркеу сахнасы, "Алғыс айту қызметі", соғыстағы жеңісті тойлап, британдық Юнион Джек пен Қызыл ту фонында бейнеленген. Оның тағы бірнеше суреттерінде үлкен британдық тулар бар, бұл оның британдық тегі мен патриотизмін ғана емес, сонымен қатар сол кезде көптеген австралиялықтардың өзін Британ империясының бір бөлігі деп санағанын көрсетеді. Соғыс кезінде ол аудандық күзетші болып жұмыс істеді, яғни Куринг Гай даңғылындағы үйлерде қандай да бір қиындық туғанда адамдарды эвакуациялауға жауапты болды. Ол "Күзетшілер кеңесі" (1943) картинасында күзетшілердің жиналысын бейнелеген, онда адамдар қатар отырып, ойлы да, мүмкін, үнсіз әңгімелесіп отырған. "Dawn Landing" (1944) Франциядағы одақтастардың қонуынан кейін кемеден түсіп жатқан әскерлер мен танкты көрсетеді. Бұл оқиға Еуропаны нацистердің басып алуының аяқталуының басталуын білдірді, ол әдетте өзінің алдында тікелей болмаған оқиғаларды суреттемейтін. Сонымен қатар, оның басқа жұмыстарына сәйкес келмейтін "Қол қою" (1945) картинасы, Ялтадағы бейбітшілік шартына қол қоюды бейнелейді, онда үш одақтас әлемдік көшбасшы ретінде шамалы танылатын отырған тұлғалар көрсетілген. Бұл оқиға оның суреттеуі үшін өте маңызды болған болуы керек, өйткені ол көбінесе жеке тәжірибесінен алынған көріністерді, әлемнің екінші жағындағы адамдар туралы емес, суреттеген.

Бейнелеу

Ол сыртқы көріністерді суреттеді, бірақ ішкі көріністерге қарағанда сәл нашаррақ болатын, алайда оны ауылға сурет салуға алып кеткенде әрқашан сыртта сурет салды, көптеген саяхаттар жасады. Өмірінде ол Сиднейден тыс жердегі бірнеше қалаларды, сондай-ақ ел астанасы Канберраны да аралады. Ол Көк тауларда, Мосс Вейлде және Эксетерде де сурет салған. 1930 жылдардың соңынан бастап ол модернизмнен аз әсерленген, бірақ Австралияның жарығы мен түсіне, сондай-ақ пейзажға жеке көзқарасына негізделген стильді қалыптастырды. Оның суреттерінде Австралияның бұталарының зәйтүн жасыл және сиена түстері, көрінетін щетка соққыларымен, көптеген ұқсас түстерден тұратын стильде бейнеленген. Оның ең танымал пейзаждарының бірі – «Экран үшін төрт панель: локват ағашы, эвкалипт және ваттл ағаштары, сарқырама, шатқалдағы пикник» атты 1929 жылғы төрт үлкен суреттен тұратын сериясы. Алғашқы екі панельде оның ауласындағы ағаштар, ал соңғы екеуінде үйінен алыс жатқан әлем бейнеленген – сарқырама және құздықта билли банкасымен пикник жасап отырған адамдар. Бұл оның пейзаждық туындыларындағы тақырыпты және оның жақын маңайдағы көшелері мен ағаштары мен достары мен туыстары оны сурет салуға жиі алып жүретін үйінен алыс жерлер арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Төрт сурет тапсырыс бойынша салынған, бірақ тапсырыс қабылданбады, сол себепті Смит енді ешқашан үлкен тапсырысқа жұмыс істемеді.

Шетелдер

Ол 1912-1914 жылдар аралығында әпкесімен бірге Англияға бір рет сапар шекті, ал кейін 1948-1951 жылдар аралығында Еуропаға оралды. Шетелдік сапарларында Грейс өзінен мүлдем өзгеше әлемді таныды, бірақ суреттерінде оған өзіндік стиль берді. Екінші сапарында ол ағылшын сәулет өнеріне қатты қызығушылық танытты. Соборлар мен ғимараттардың эскиздері мен суреттемелерінен бөлек, үйлердің ішкі есіктері мен бөлмелердің көріністерін көптеген фотосуреттерге түсірді. Оның көптеген эскиз кітаптары оның өмірінен сыр шертеді – үлкен суреттерге қарағанда еркін және жекелеген, эскиз кітаптары суретшінің күнделікті өмірінің егжей-тегжейін жақсырақ білуге мүмкіндік береді. Ол осы ішкі көріністерге көбірек назар аудара бастады, 1947 жылғы жеке көрмесінде он бөлме суретін көрсетті. Оның үлкен майлы суреті «Веранда есігі бар интерьер» (1954) – үлкен терезесі бар және төсектің ар жағында сыртқа ашылатын есігі бар үйінің нақты бейнесі. Бұл сурет оның үлкен бөлмелердің ішкі суреттерінің алғашқысы болып табылады және түс палитрасында сары түс басым. Ол сондай-ақ айнадағы көріністермен тәжірибе жасады, мысалы, «Кабинет айнасы бар интерьер» (1955) суретінде, онда ашық шкаф есігіндегі айна 45 градус бұрышпен ашылған, осылайша көрерменге әйнектегі бейне арқылы үйдің ауласы көрінеді. Осы есіктердің негізгі композицияға енгізілуі динамиканы қосып, суретке күшті сезім береді. Оның кейінгі суреттерінің барлығында матаға жағылатын шаршы тәрізді бояулардың ерекше стилі қолданылды, олар түрлі-түсті болғанымен, спектрдің сары жағына қарай еңкейтін. Оның көптеген бөлмелердің ішкі суреттерінде бір бөлме әртүрлі бұрыштардан немесе тіпті бірнеше көріністер бірдей бұрыштан көрсетілген. Кейбір суреттерде есік немесе терезе суреттің басты фокусы болып табылады, ал басқаларында көрерменге бүкіл бөлме көрсетіледі. Оның түс таңдауын Пьер Боннардың туындыларымен салыстырған, бірақ ол Сезаннның оған үлкен әсер еткенін айтты. Оның көптеген түрлі-түсті мақтаныштарының стилі оның ішкі көріністерінде ғана емес, сонымен қатар натюрморттарында да қолданылды.

Кейінгі натюрморттар

Грейстің кейінгі натюрморттары – біртұтас әсер беру үшін әртүрлі түстерді үйлестіруді зерттейтін туындылар. Ол көптеген жемістер, құмыралар мен вазалар бейнеленген натюрморттар салған, сондай-ақ матаның көріністері мен бөлме жартылай көрінісі де бар. Стилі жағынан, олар көптеген жеке, ұсақ, төртбұрышты мақтаныштан тұрады, түстері әртүрлі болғанымен, жалпы сары түсті сезім береді. Оның перспективаға қатысты ерекше сезімі және егжей-тегжейге назар аудару қабілеті бар, ол заттарды үш өлшемді кеңістікте берік орналастырады. «Қызыл вазамен натюрморт» (1962) – оның толықтыратын қарама-қарсы түсі, жасыл немесе кемінде жасыл сары түстегі фонмен контрастқа түсетін айқын қызыл вазаны көрсетеді. Оң жақтағы тағы бір құмыра фонмен үйлеседі, ал қызыл құмыра үстелдің перспективасына берік орналасқан. «Ақ тостаған мен табақпен натюрморт» (1971) – оның соңғы туындыларының бірі, жасыл, қызыл және сары түстегі бірнеше құмыраларды бейнелейді, олардың барлығы өте қатты заттар сияқты көрінеді, ал жанында әдемі ақ тостаған мен табақ тұр. Осыдан кейін ол өте осал болды, үлкен туындылар сала алмады. 1914 жылдан бастап Грейс теннис кортынан тыс, бақтағы шағын студияда сурет салған. Оның анасы 1931 жылы, әкесі 1938 жылы қайтыс болды, ол Коссингтон отбасының басшысы болды. Үйге оның үлкен жатын бөлмесіне іргелес, жақсы жарықтандырылған студия қосылды.

Марапаттар

1973 жылы Смит Британ империясы орденінің офицері (OBE) атанды. Австралия өнеріне қосқан үлесі үшін 1983 жылы Австралия орденінің офицері болып тағайындалды. Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы Коссингтон Смитке оның тұрған қарттар үйіне барып, марапаттады. Коссингтон Смит 1984 жылғы 20 желтоқсанда Жаңа Оңтүстік Уэльстің Роузвилл қаласында дүние салды.

Грейс Коссингтон Смит галереясы

Грейс Коссингтон Смит галереясы 2013 жылы Уорхунгада, Тынық мұхиты жолындағы Эбботсли жоғары мектебінде ашылды. Бұл галереяның орны – Виндин үйі, бұрынғы қыздарға арналған жатақхана. Галерея жыл бойы әртүрлі көрмелер ұсынады. Екінші қабатта 12-ші сынып оқушыларының сурет студиясы орналасқан, онда HSC бағдарламасы бойынша оқушылар өнерді оқиды. Галерея жұртшылыққа дүйсенбіден сенбіге дейін сағат 9-дан 17-ге дейін ашық.