Кіріспе
РНҚ вирусының түрі. Росс өзені вирусы (РРВ) – Австралия, Папуа-Жаңа Гвинея және Оңтүстік Тынық мұхитындағы басқа да аралдарға ендемік шағын капсулаланған, бір тізбекті РНҚ альфавирусы. Бұл вирус, бұрын "эпидемиялық полиартрит" деп аталған, бірақ өлімге алып келмейтін, бірақ қатты денсаулықты нашарлататын, маса арқылы жұғатылатын тропикалық аурудың себебі болып табылады. Оған белгілі ем жоқ, және ол мезгіл-мезгіл 20 жылға дейін ағзада қалуы мүмкін. Вирус түрлі австралиялық сүтқоректілердің популяцияларында энзоотиялық деп саналады және кейде жылқыларда да табылады.
Ross River virus (RRV) is a small encapsulated single strand RNA Alphavirus endemic to Australia, Papua New Guinea and other islands in the South Pacific. It is responsible for a type of mosquito borne, non lethal but extremely debilitating tropical disease known as Ross River fever, previously termed "epidemic polyarthritis". There is no known cure, and it can last in the host's system for up to 20 years. The virus is suspected to be enzootic in populations of various native Australian mammals, and has been found on occasion in horses.
Жіктеу және морфология
Таксономиялық тұрғыдан алғанда, Росс Ривер вирусы Togaviridae тұқымдасына жататын Alphavirus вирусының түріне жатады. Альфавирустар – қабықшасы бар, бір тізгілі, оң сезімді РНК вирустарының кішкентай тобы. RRV "Ескі әлем" (Еуразиялық-Африкалық-Австралиялық) альфавирустарының кіші тобына жатады және Alphavirus түрінің SF антигендік кешеніне жатады. RRV масалар арқылы жұқтырылатындықтан, ол арбовирус деп есептеледі, бұл – бунақты аяқтылармен тасымалданатын вирустарды белгілейтін таксономиялық емес термин.
Тарих
1928 жылы Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Наррандера мен Хейде қызбалы артрит ауруының ошағы тіркелді. 1943 жылы Папуа-Жаңа Гвинеяның солтүстік жағалауындағы Солтүстік территорияда, Квинсленд пен Шоутен аралдарында артралгия және артриттің бірнеше ошақтары сипатталды. Бұл ауру "эпидемиялық полиартрит" деп аталды. 1956 жылы Мюррей аңғарында Чикунгунья вирусынан туындаған "жеткізгіш вирустық полиартритке" ұқсас эпидемия болды. Австралиялық аурудың барысы көбінесе жеңілірек болды. 1956 жылы серологиялық тестілеулер альфавирустың (А тобындағы арбовирустың) жаңа, әлі белгісіз түрінің себепкері болуы мүмкін екенін көрсетті. Бір кезде ол жеке түр деп есептелді, бірақ қазір Росс-Ривер вирусымен бір түрге жатады. 1959 жылы Австралияның Квинсленд штатындағы Таунсвилл қаласындағы Росс өзенінде ұсталған масадан (Aedes vigilax) алынған үлгілерде жаңа альфавирус табылды. Қосымша серологиялық тестілеулер Квинслендте "эпидемиялық полиартрит" ауруына шалдыққан науқастарда вирусқа қарсы антиденелер болғанын көрсетті. Жаңа вирус Росс-Ривер вирусы деп аталды, ал ауру Росс-Ривер қызуы деп аталды. 2006 жылдың қыркүйегіне дейін Жаңа Зеландияда Росс-Ривер вирусын жұқтырудың бірде-бір жағдайы тіркелген жоқ. Әртүрлі маса түрлері таратушы ретінде әрекет ете алады, олар кең аумақтарда және маусымдық/географиялық жағдайларда таралған. Оңтүстік және солтүстік аймақтарда Aedes тобы (A. camptorhynchus және A. vigilax) RRV-нің негізгі таратушылары болып табылады. Дегенмен, ішкі аймақтарда Culex annulirostris негізгі таратушы болып табылады, ал Aedes масалары ылғалды маусымда белсенді болады.
Батыс Австралия
Батыс Австралияның оңтүстік-батысында кеңею мен тұрғын үйге деген сұранысқа байланысты, бұл экожүйенің масалар көбейетіні белгілі болғанына қарамастан, тұрғын үй құрылысы ылғалды жерлерге жақын жүзеге асуда. Әсіресе, суға жақын жерде тұру эстетикалық құндылығымен бағаланатын Пил аймағында. Росс өзені вирусын (RRV) жұқтыру қаупі мен үйлердің Мадди көлдерінен қашықтығын салыстыратын зерттеу жүргізілді. Есептерге сәйкес, бір шақырымдық буферлік аймақта бір түндік тұзақтарда шамамен 1550 маса тіркелді, олардың 89% -ы Ae. camptorhynchus, ал алты шақырымдық буферлік аймақта бұл көрсеткіш шамамен 450 масаға дейін төмендеді, олардың 57% -ы Ae. camptorhynchus құрады. Зерттеу нәтижелері Muddy Lakes-ке жақын жерде өмір сүру кезінде RRV жұқтыру қаупінің едәуір жоғары екенін көрсетсе де, екі шақырымдық буферлік аймақта 3700 масаның 94% -ы Ae. camptorhynchus құрады. Осыған ұқсас үрдіс Пил аймағында жүргізілген басқа да зерттеулерде байқалды, буферлік қашықтық артқан сайын масалардың саны азайды. Бұл оқиға шамамен он жыл бұрын болғанмен, талданған деректер әр 500 метрлік буферлік аймақта 1000 адамға шаққандағы RRV жағдайларының жалпы санын көрсетті. Бұл Лесшенаульт құймасының жанында тұру ауруды жұқтыру қаупін арттыратынын, ал 2 км-ге дейінгі аралықта ең күшті ауру тәуекелі градиенті байқалатынын көрсетеді. Сондай-ақ, кемпингке жиі бару, ашық түсті киім кию, белгілі бір флора мен фаунаға ұшырау және арнайы қорғау шаралары сияқты факторлар вирусты жұқтыру ықтималдығын арттыра немесе азайтатыны анықталды. Кемпингке жиі бару адамның қауіптілігін сегіз есеге арттырады, бұл жануарлар дүниесімен байланыстың қауіптілікті арттыратынын көрсетеді. Зерттеудегі тар 95% сенімділік интервалы (1.07–4.35) осыны растайды. Мысалы, кенгуруларға, валлабилерге және бромелияларға ұшырау да қауіптілікті арттырады, бұл олардың инфекция резервуарлары, масалардың көбею орындары және вирустың әлеуетті таратушылары екенін көрсетеді. Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы қалалық аймақтарда тұтқында ұсталған тамара валлабилері мен валлароуларында Росс өзені вирусының антиденелері табылды, олар вирустың ықтимал резервуарлары болып табылады. Бұл аймақтарда вирусты жұқтыру қаупі жоғары болғанымен, адамдар жануарлар дүниесінен ләззат алуға тиіс, бірақ кемпинг кезінде профилактикалық шаралардың маңыздылығын ескеруі керек.
Алдын алу
Росс-ривер вирусын тропикалық аймақтарда және табиғатта белсенділік көрсету кезінде сақталынатын қарапайым мінез-құлық арқылы оңай болдырмауға болады. Ең алдымен, масалардың, яғни ауруды тарататын жәндіктердің шағуынан сақтану үшін жәндіктерге қарсы спрейді міндетті түрде қолдану керек. Тропикалық Австралияда жүргізілген зерттеуде...
Симптомдары
Росс Ривер вирусы жұқтырған адамда бірнеше симптомдар пайда болуы мүмкін, ең көп кездесетіні – артрит немесе буын ауруы. Басқа симптомдарға дене мүшелерінде бөртпе пайда болуы жатады, көбінесе артрит басталғаннан кейін шамамен 10 күннен соң көрінеді. Лимфа түйіндері ұлғаюы мүмкін, әсіресе қолтық астында немесе шақыр аймағында, сирек жағдайларда адамның қолы мен аяғында «ұю» немесе «құрылдай» сезімі туындауы мүмкін, бірақ бұл тек аз ғана адамдарда кездеседі. Вирус жылқыларда да орташа дәрежедегі симптомдарды тудырады. Росс Ривер вирусының симптомдарын ерте анықтау және осылайша ерте емдеу үшін білу маңызды. Симптомдар Оңтүстік-Шығыс Австралиядан келген жұқтырған Тюрингиялық саяхатшының жағдайында көрсетілген. Бұл жағдайда қызба, дікіс, бас ауруы және дене ауруы сияқты тұмауға ұқсас симптомдар байқалды. Сонымен қатар, буындарда ауырсыну пайда болды, кейбір буындар ісіп, буын қатаюы айқын байқалды. Жұқтырған адамның клиникалық тексеруі қандағы антиденелердің деңгейі нормада болса да, олардың айтарлықтай төмендегенін көрсетті. Бөртпе – бұл аурудың ықтимал белгісі, бірақ әдетте он күннен кейін жоғалады. Росс Ривер вирусының симптомдарын білу маңызды, себебі вирус нашарламас бұрын ерте емдеуді бастауға болады. Ауру жұққаннан бастап симптомдардың пайда болуына дейін үш күннен үш аптаға дейін уақыт өтеді, әдетте бұл 1-2 аптаға созылады. Адамның Росс Ривер вирусына қан анализі арқылы тексеруге болады, диагноз қою үшін басқа ауруларды жоққа шығару қажет болуы мүмкін.
Диагностика
Росс Ривер вирусына тестілеу, вирустың жұқтыруға бейім аймақтарда саяхаттаған және жіті полиартрит, шаршау және/немесе бөртпе (~90%) симптомдарымен келген науқастарда жүргізілуі тиіс. Росс Ривер вирусын диагностикалаудың дұрыс тәсілі – серология (қан анализі). Жұқтырылғаннан кейін 7 күн ішінде вирус иммуноглобулин М (IgM) өндіреді, бұл алдын ала оң диагноз болып саналады. IgM бірнеше айға, тіпті жылдарға сақталуы мүмкін, сондықтан Барма Орман вирусы, қызылша, Q қызбасы немесе ревматоидтық фактор салдарынан қате оң нәтижелер пайда болуы мүмкін. Росс Ривер вирусын толық анықтау үшін, алғашқы тесттен 10-14 күн өткен соң екінші серологиялық тест жүргізілуі керек. Егер IgM антиденелерінің саны 4 есеге артса, науқас Росс Ривер вирусымен жұқтыққан деп растауға болады.