Кіріспе
Австрия нан өнімі. Кайзер орамасы (Kaiser roll, Kaiserbrötchen, kajzerka, венгр тілінде: Császárzsemle), сондай-ақ Вена орамасы (Wiener Kaisersemmel; қолмен жасалғанда: Handsemmel) немесе қатты орама – бастапқыда Австриядан шыққан, әдетте дөңгелек нан өнімі. Ол ақ ұн, ашытқы, шұбат, су және тұз қосылып жасалады. Оның үстіңгі бөлігі көбінесе ортасынан сыртқа қарай иілген кесіктермен бөлінген бес бөліктен тұратын симметриялық өрнекке бөлінеді, немесе тәж сияқты бір-бірін жабатын жапырақшалар түрінде бүктеледі. Кайзерсмель – Австрияның дәстүрлі тағамы және Федералды ауыл шаруашылығы министрлігімен ресми мақұлданған.
The Kaiser roll (Emperor roll, Kaiserbrötchen , , kajzerka, Hungarian: Császárzsemle), also called a Vienna roll (Wiener Kaisersemmel; as made by hand also: Handsemmel), or a hard roll, is a typically round bread roll, originally from Austria. It is made from white flour, yeast, malt, water and salt, with the top side usually divided in a symmetric pattern of five segments, separated by curved superficial cuts radiating from the centre outward or folded in a series of overlapping lobes resembling a crown. The crisp Kaisersemmel is a traditional Austrian food officially approved by the Federal Ministry of Agriculture.
Шығу тегі
Кейзер роллдері кем дегенде 1760 жылдан бері танымал түрінде кездеседі. Олардың Австрия императоры (кайзер) Франц Иосиф I-нің (1830 жылы туған, 1848–1916 жылдары билік құрған) құрметіне аталғаны айтылады. Сондай-ақ, осы атаудың Польшаның бірінші бөлінісі кезінде Австрия монархиясының билігінде болған Галисиядағы Опатов қаласындағы Кайзер деген нан пісірушілер отбасынан шыққан деген теория да бар. 18 ғасырда Габсбург монархиясында Semmeln (бөлкелер) үшін бөлшек сауда бағаларын бекітетін заң болған. Дәлелдерге сәйкес, 1789 жылы нан пісірушілер гильдиясы император Жозеф II-ге (туылған 1741, билік еткен 1765–1790) делегация жіберіп, бөлкелердің бағасын либерализациялауға көндіргеннен кейін «Кайзерсмелл» деген атау кеңінен қолданысқа енген. Монархиялық мәнімен кейзер роллдері «Mundsemmeln» («ауыз бөлкелері») немесе «Schustersemmeln» («шебер бөлкелері») деп аталатын қарапайым бөлкелерден ерекшеленді. Олар дәстүрлі түрде Австрияда табалады, бірақ бұрынғы Австрия-Габсбург империясының басқа елдерінде де, мысалы, Польшадағы Галисия аймағында және кейіннен бүкіл елде (онда «kajzerka» деп аталады), Хорватияда, Словенияда және Сербияда («kajzerica»), Венгрияда («császárzsemle»), Чехияда («císařská žemle, císařská houska, kaiserka») және Словакияда («kaiserka»), сондай-ақ Германияда, АҚШ және Канадада танымал болды. Австрияның Ломбардиядағы үстемдігі кезінде итальяндық нан пісірушілер «michetta» немесе «rosetta» деп аталатын қуыс нұсқасын жасады.
Вариациялар
Қолдан жасалған Кайзер орамалары Codex Alimentarius Austriacus стандарттар жинағына сәйкес Wiener Kaisersemmel (Handsemmel) деп аталады. Қалыпты ораманың көптеген түрлері бар, олардың мөлшері, қолданылатын ұнның түрі және үстіне салынатын заттарымен ерекшеленеді. Дәстүрлі түрде қандай да бір қосымшасы болмаса да, бүгінде Кайзер стиліндегі орамалардың үстіне мак, кунжут, қабақ тұқымы, зығыр немесе күнбағыс тұқымы себіледі. Кайзер орамасы – әдеттегі австриялық таңғы асқа кіретін маңызды бөлік, көбінесе май мен джеммен бірге беріледі. Ол Америкада гамбургерлер сияқты танымал бутербродтарға нан ретінде, ал Германия мен Австрияда Леберказе (Leberkäse) кесігімен қолданылады, бірақ кесілген Extrawurst және тұздалған қияр (Wurstsemmel) немесе Винер шницелінің (Schnitzelsemmel) түрі де қолданылады. Кюмелвек (күммелвек немесе киммелвек) деп аталатын тағы бір түрі кошер тұзы мен кимшенмен (caraway) шашылады және АҚШ-та Буффало аймағының ерекшелігі – еттен жасалған бутербродтың (beef on weck) маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Нью-Йорк штатының шығыс бөлігінде – Нью-Йорк қаласы, Лонг-Айленд, Гудзон аңғары және Адирондак тауларында, сондай-ақ Нью-Джерси, Пенсильвания, Мэриленд, Делавэр және Коннектикут штаттарында Кайзер орамалары "қатты орама" деп белгілі және деликатес дүкендері мен шағын дүкендерде кең таралған. Висконсин штатындағы "қатты ораманың" ерекше түрі, Шибойган қаласының нан пісірушілерінің ұзақ жылдар бойы жергілікті братуврстпен (bratwurst) бірге берілуі үшін қалыптасқан. Ол ішкі жағынан жұмсақ, ал үстіңгі бөлігінде қыршақтанған қабыққа ие. Бірақ Шибойганның қатты орамаларын жасаудың көптеген қадамдары мен кейбір ингредиенттері құпия сақталады және әр нан пісірушінің рецептіне байланысты өзгеруі мүмкін.