Қарлы жандарға күтім: қажеттіліктер мен талаптар

Кіріспе

Зейнеткерлердің қажеттіліктері мен талаптарын қамтамасыз етуге бағытталған күтім.

Қарттарға күтім, немесе жай ғана қарттарға қамқорлық (кейбір ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде "қарттарға күтім" деп те аталады) егде жастағы адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандырады. Оған көмектесетін тұрғын үй, ересектерге арналған күндізгі орталық, ұзақ мерзімді күтім, қарттар үйі (көбінесе тұрғын үй күтімі деп аталады), паллиативтік күтім және үйдегі күтім кіреді. Қарттарға күтім жасау – күнделікті іс-әрекеттерде және денсаулық сақтауда көмекке мұқтаж, қадір-қасиетпен қартайғысы келетін зейнеткерлердің әлеуметтік және жеке қажеттіліктерін баса назарда ұстауды білдіреді. Көптеген жағдайларда қарттарға көрсетілетін күтім ақысыз болады. Әлем бойынша қарттарға күтім қажеттіліктері мен оларға деген мәдени көзқарас әртүрлі болғандықтан, қарттарға күтім көрсетудің көптеген түрлері мен мекемелері бар.

Мәдени және географиялық айырмашылықтар

Қарт адамдарға көрсетілетін күтімнің нысаны елдер бойынша және тіпті аймақтар бойынша үлкен айырмашылықтарға ие, сондай-ақ ол қарқынды түрде өзгеруде. Әлем бойынша ең көп денсаулық сақтау шығындарын жасаған жас топ – қарт адамдар. Дүние жүзінде қарт адамдардың үлесі де артып келеді, әсіресе дамушы елдерде, тууды шектеу және отбасы мүшелерінің азаюына байланысты үнемі қысым болып тұрады. Дәстүр бойынша қарт адамдарға күтім көрсету отбасы мүшелерінің міндеті саналды және ол кеңейтілген отбасының үйінде жүзеге асырылды. Бірақ қазіргі қоғамдарда күтімді мемлекеттік немесе қайырымдылық ұйымдары көбінесе өздері жүзеге асырады. Көптеген батыс елдерінде қарт адамдарға арналған күтім орталықтарына отбасылық күтім үйлері, жеке тұрған көмекші орталықтар, қарттар үйлері және зейнеткерлікке шыққандарға үздіксіз күтім көрсететін орталықтар жатады. Отбасылық күтім үйі – бұл кемінде екі және көптеген емес алты адамға арналған, бөлме және тамақпен, жеке күтіммен және оңалту қызметтерін ұсынатын, агенттік, ұйым немесе жеке тұлғаның қолдауы мен бақылауындағы персоналмен жабдықталған тұрғын үй. Қарттарға күтім көрсету қажеттіліктерінің және қарт адамдарға қатысты мәдени көзқарастардың алуан түрлілігіне байланысты әлемнің әртүрлі бөліктерінде әртүрлі тәжірибелер мен институттар бар. Мысалы, көптеген Азия елдерінде кіші ұрпақтар әлеуметтік нормаларға байланысты көбінесе қарт адамдарға күтім жасайды. Азиядағы дамушы елдерде күтімнің жеткілікті деңгейін қамтамасыз ету үшін қажетті салықтың жеткіліксіздігіне байланысты мемлекеттік күтім сирек қолданылады, ал жекеменшік күтім жеткіліксіз ұлтық сезімділік, жұмыс және жеке өмір арасындағы еркін қарым-қатынас және отбасының жекеменшік күтімге төлеуге жеткіліксіз қаржысы болғандықтан сирек кездеседі. Дегенмен, Азияның әртүрлі елдерінде мекемелік күтімге деген қажеттілік артып келеді, себебі жұмыс және жеке өмір арасындағы қарым-қатынас шектеулі бола бастады және табысы жоғарылаған адамдар қарттарға күтім төлеуге мүмкіндік алады.

The form of care provided for older adults varies greatly by country and even region, and is changing rapidly. Older people worldwide consume the most health spending of any age group. There is also an increasingly large proportion of older people worldwide, especially in developing nations with continued pressure to limit fertility and shrink families. Traditionally, care for older adults has been the responsibility of family members and was provided within the extended family home. Increasingly in modern societies, care is now provided by state or charitable institutions. In most western countries, care facilities for older adults are residential family care homes, freestanding assisted living facilities, nursing homes, and continuing care retirement communities (CCRCs). A family care home is a residential home with support and supervisory personnel by an agency, organization, or individual that provides room and board, personal care and habilitation services in a family environment for at least two and no more than six persons. Due to the wide variety of elderly care needs and cultural perspectives on the elderly, there is a broad range of practices and institutions across different parts of the world. For example, in many Asian countries whereby younger generations often care for the elderly due to societal norms, government run elderly care is seldom used in developing countries throughout Asia due to a lack of sufficient taxation necessary to provide an adequate standard of care, whilst privately run elderly care in developing countries throughout Asia is relatively uncommon due to the stigma of exhibiting insufficient filial piety, having a relatively relaxed work–life interface and insufficient funding from family to pay for privately run elderly care. However, institutional elderly care is increasingly adopted across various Asian societies, as the work–life interface becomes more constrained and people with increasing incomes being able to afford the cost of elderly care.

Қарттарға қамқорлық мәселесі

Қарттарға күтім көрсетуде елеулі қайшылықтар бар. Ең маңызды мәселе – қарттарға негізінен кім күтім жасайды. Көптеген отбасыларда бұл міндет отбасы мүшелерінің үстіне жүктеледі. Отбасы қарттарға күтім жасайды деген тұжырымнан туындайтын мәселе, көптеген отбасыларда қарттарға күтім жұмсалатын уақыт, отбасын қаржылық тұрғыдан қамтамасыз етуге жұмсалатын уақыттан кеміп қалуы мүмкін. Бұл қарттар арасындағы әлеуметтік-экономикалық теңсіздікті күшейтеді.

Австралия

Австралиядағы қарттарға көмек көрсету, әрбір австралиялықтың жеке табысы мен мүлкіне байланысты, күтімге қатысты шығындарына мүмкіндігінше үлес қосуын қамтамасыз ету үшін жасалған. Яғни, тұрғындар өздерінің шамасына сай төлейді, ал мемлекеттік үкімет тұрғындар төлей алмайтын бөлігін жабады. Австралияның заңмен бекітілген органы – Өнімділік комиссиясы 2010 жылы басталып, 2011 жылы есеп берген қарттарға көмек көрсетуді қарап шықты. Сараптама нәтижесінде, қарт австралиялықтарға көрсетілетін күтімнің шамамен 80 пайызы отбасы мүшелері, достары мен көршілері арқылы бейресми түрде жүзеге асырылады. Шамамен миллион адам мемлекеттік субсидиямен қамқорлық қызметтерін алды, олардың көпшілігі негізгі деңгейдегі қоғамдық күтімді қолдауға ие болды, ал 160 000 адам тұрақты пансионатта күтім алды. 2009-2010 жылдары барлық үкіметтер қарттарға көмек көрсетуге шамамен 11 миллиард доллар жұмсады. Күтім деңгейін арттыру қажеттілігі және күтім жүйесіндегі мәлімделген кемшіліктер (білікті кадрлардың жетіспеуі және қолжетімді күтім орындарының шектелуі сияқты) 2000-шы жылдардағы бірнеше сараптамалардың нәтижесінде Австралияның қарттарға көмек көрсету жүйесі реформаға жайлы екеніне әкелді. Бұл 2011 жылғы Өнімділік комиссиясының есебімен және одан кейінгі реформа ұсыныстарымен аяқталды. 2013 жылғы «Ұзақ өмір сүру, жақсы өмір» түзетулеріне сәйкес, көмек мұқтаждық деңгейіне қарай ұсынылады, сондай-ақ баспанасыздық, деменция және ветерандарға қосымша төлемдер қарастырылған. Австралиядағы қарттарға көмек көрсету жүйесі әртүрлі мемлекеттік және федералдық қаржыландырулардың болуына байланысты көбінесе күрделі деп есептеледі. Сонымен қатар, клиенттер ACAT, ACAR, NRCP, HACC, CACP, EACH, EACH D және CDC (Тұтынушыға бағытталған күтім) сияқты көптеген аббревиатураларды білуі керек. Мысалы, Онтариодағы жағдай сияқты, көптеген ұзақ мерзімді күтім үйлерінде кезек тізімі бар, сондықтан отбасыларға үйде медициналық қызметтерді пайдалануға немесе жеке зейнеткерлер үйінде тұру үшін төлем жасауға тура келуі мүмкін.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету министрлігінің мәліметінше, 2009 жылы 65 жастан асқан адамдардың саны 39,6 миллионға жеткен. Олар АҚШ халқының 12,9 пайызын құрады, шамамен әр сегізінші американдық. Алдағы жылдары мұқтаждық артады деп күтілуде. Американың көмекші тұрғын үйлер федерациясының мәліметінше, 2009 жылы АҚШ-та 36 мыңнан астам көмекші тұрғын үй болған. Осындай мекемелерде 1 миллионнан астам қарт адам қамтылған. 2020 жылдың қараша айында Батыс денсаулық сақтау саясаты орталығы жүргізген зерттеуде АҚШ-тың Medicare бағдарламасына қатысушы 1,1 миллионнан астам қарт адамның келесі он жылда мерзімінен бұрын қайтыс болуы мүмкін екені айтылды. Бұл олардың дәрі-дәрмекке қажетті қаражаты жетпеуіне байланысты, денсаулықтарына байланысты туындайтын қажетсіз медициналық шығындарға жылына қосымша 17,7 миллиард доллар жұмсауға себеп болады. АҚШ-тағы ірі, көп бөлімді қызметтердің көпшілігі мемлекеттік меншікте және пайда табу мақсатымен басқарылады. Қарт адамдарға мүмкіндік берілсе, көпшілігі өз үйлерінде тұруды қалайды (үйінде қартаю). Көптеген қарт адамдар жасымен қатар денсаулықтарына байланысты қабілеттерін бірте-бірте жоғалтады және оларға үйде қосымша көмек немесе арнайы қарттарға арналған мекемеге көшу қажет болады. Көмекші тұрғын үйлер күнделікті тұрмыста көмекке мұқтаж қарт адамдар үшін бір мүмкіндік. Бұл қызмет әдеттегі емханалық күтімге қарағанда арзан, бірақ көптеген адамдар үшін әлі де қымбат саналады. Үйде күтім көрсету қызметтері қарт адамдарға өз үйлерінде ұзақ уақыт тұруға мүмкіндік береді. АҚШ-та қарт адамдарды өз үйлерінде ұзақ уақыт сақтауға көмектесетін салыстырмалы түрде жаңа қызмет – уақытша күтім. Бұл қызмет күтіммен айналысатын адамдарға демалысқа немесе іссапарға шығуға және туысының сапалы уақытша күтімде екеніне көз жеткізуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, мұндай көмексіз қарт адам тұрақты түрде басқа мекемеге көшуге мәжбүр болуы мүмкін. АҚШ-тағы ауруханаларда жаңадан пайда болған тағы бір ерекше қызмет – қарт адамдарға арналған жедел көмек бөлімдері, немесе ACE бөлімдері. Бұл бөлімдер қарт адамдар үшін медициналық ортада үйдей жағдай жасауға арналған. АҚШ-тағы ұзақ мерзімді күтім туралы ақпаратты жергілікті Қартаю агенттігінен, пошталық индексі арқылы немесе Silver Living, A Place for Mom сияқты қарттарды іздеу агенттіктерінен табуға болады. Сонымен қатар, АҚШ үкіметі Medicare деректері сияқты көздерден алынған мәліметтерді пайдаланатын веб-сайттар арқылы медициналық мекемелерді бағалауды ұсынады.

According to the United States Department of Health and Human Services, the older population—persons 65 years or older—numbered 39.6 million in 2009. They represented 12.9% of the U. S. population, about one in every eight Americans. facilities in the coming years. There were more than 36,000 assisted living facilities in the United States in 2009, according to the Assisted Living Federation of America. More than 1 million senior citizens are served by these assisted living facilities. A November 2020 study by the West Health Policy Center stated that more than 1.1 million senior citizens in the U. S. Medicare program are expected to die prematurely over the next decade because they will be unable to afford their prescription medications, requiring an additional $17.7 billion to be spent annually on avoidable medical costs due to health complications. In the United States, most of the large multi facility providers are publicly owned and managed as for profit businesses. Given the choice, most older adults would prefer to continue to live in their homes (aging in place). Many elderly people gradually lose functioning ability and require either additional assistance in the home or a move to an eldercare facility. Assisted living is one option for the elderly who need assistance with everyday tasks. It costs less than nursing home care but is still considered expensive for most people. Home care services may allow seniors to live in their own home for a longer period of time. One relatively new service in the United States that can help keep older people in their homes longer is respite care. This type of care allows caregivers the opportunity to go on a vacation or a business trip and to know that their family member has good quality temporary care. Also, without this help the elder might have to move permanently to an outside facility. Another unique type of care cropping in U. S. hospitals is called acute care of elder units, or ACE units, which provide "a homelike setting" within a medical center specifically for older adults. Information about long term care options in the United States can be found by contacting the local Area Agency on Aging, searching through ZIP code, or elder referral agencies such as Silver Living or A Place for Mom. Furthermore, the U. S. government recommends evaluation of health care facilities through websites using data collected from sources such as Medicare records.

Қытай

Халықтың қартаюы – бүкіл әлемдегі қиындық, және Қытай да осыдан ерекше емес. Бір бала саясаты, ауылдан қалаға көші-қон және басқа да әлеуметтік өзгерістердің салдарынан, бұрын туыстардың күтімі арқылы қамтамасыз етілген қарттарға ұзақ мерзімді күтім (ҰМК) енді жеткіліксіз болып табылады. Бұл қызметтердің институционалдық және қоғамдық деңгейдегі түрлері қазірдің өзінде дамымай келеді, бірақ қажеттілік артып келе жатқандықтан кеңейтілуде. Қытай экономикалық дамудың бастапқы кезеңінде тұр және осы қызметтерді құру мен қажетті мамандарды даярлау мәселесінде қиындықтарға тап болады.

Үндістан

Үндістанның қарттарға күтім жасауға қатысты мәдени көзқарасы Непалмен ұқсас. Әдетте, ата-аналарына қарт жаста балалары, көбінесе ұлдары күтім жасайды. Бұл елдерде қарт азаматтар, әсіресе ер адамдар, өте жоғары құрметпен қарастырылады. Дәстүрлі құндылықтар егде жастағы, білімді адамдарға құрмет көрсетуді талап етеді. Үндістанның 60-шы Ұлттық статистикалық сауалнамасынан алынған денсаулық және тұрмыс жағдайлары туралы мәліметтерге сүйене отырып, жасалған зерттеуде қарттардың шамамен төрттен бірі нашар денсаулыққа шағымданыпты. Нашар денсаулық туралы хабарлар кедей, жалғыз, аз білімді және экономикалық жағынан белсенді емес топтарда жиі кездеседі. Үндістан үкіметі он бірінші бесжылдық жоспарында Непалдың тәжірибесіне ұқсас көптеген қадамдар жасады. Үндістан Конституциясының 41-бабында егде жастағы азаматтарға денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру бойынша қолдау көрсету кепілдігі берілген. 1973 жылғы Қылмыстық процессуалдық кодекстің бір бөлімі, оның дәстүрлі тамырларын еске ала отырып, егер балалары өздері күтіне алмаса, ата-аналарын күтуге міндеттейді.

Непал

Денсаулық сақтау және экономикалық игіліктерге байланысты, Непалдағы өмір сүру ұзақтығы 1951 жылы 27 жастан 2008 жылы 65 жасқа дейін өсті. Непалдың егде жастағы азаматтарының көп бөлігі, шамамен 85%-ы, ауылдық жерлерде тұрады. 2011 жылғы мәлімет бойынша, егде жастарға арналған 25 мемлекеттік қаржымен қолдау көрсетілетін үйлер бар, әр үйдің құрамында бірнеше мыңнан аспайтын мүшелер бар. Тайландтағы бай егде жастағы азаматтар күтім ресурстарына қол жеткізу мүмкіндігі жоғары, ал кедей егде жастағы азаматтар өздері алған денсаулық сақтану қызметтерін пайдалануға бейім, бұл туралы Бхумисук Хананурактың зерттеуінде айтылған. Қалғандары отбасыларынан, достарынан және мемлекеттік органдардан көмек алады. Medicare білікті медбикелік күтім қажет болған және сертификатталған білікті медбикелік мекемелерде немесе үйде білікті медбикелік агенттігі арқылы ұсынылған жағдайда ғана төлем жасайды. Көмектесетін тұрғын үйлер әдетте Medicare талаптарына сай келмейді. Дегенмен, егер егде жастағы адам Medicare үйдегі медициналық көмек алуға құқылы болса, Medicare кейбір білікті күтімдерге төлем жасайды. АҚШ-тың 32 штаты Medicaid бағдарламалары арқылы көмектесетін тұрғын үйлердегі күтімге төлем жасайды. Ұлыбританиядағы Ұлттық денсаулық сақтау қызметі барлық азаматтарға, соның ішінде егде жастарға медициналық көмек көрсетуді қамтамасыз етеді, бірақ әлеуметтік көмек тек Шотландияда мемлекеттік қаржыландырылады. Англия, Уэльс және Солтүстік Ирландия осы мәселе бойынша ешқандай заң қабылдаған жоқ, сондықтан әлеуметтік көмек мемлекеттік органдармен қаржыландырылмайды, егер адам жеке қаражатын, мысалы, үйін сату арқылы жұмсаған болса. 2005 жылдан 2015 жылға дейінгі он жыл ішінде Ұлыбританияда егде жастарды қолдауға бөлінген қаржы бір адамға шаққанда 20%-ға төмендеді, ал нақты шамамен бұл көрсеткіш одан да жоғары. Сарапшылар Ұлыбританиядағы осал жандар өздеріне қажетті көмекті ала алмайтынын мәлімдейді. Алайда, егде жастарға көрсетілетін күтім екі түрлі клиенттердің – тұрғын клиенттердің және төлем жасаушы клиенттердің – үміттерін қанағаттандыруға бағытталған, олар көбінесе бірдей болмайды, себебі күтім шығындарын тұрғындар емес, олардың туыстары немесе мемлекеттік органдар төлейді. Егер тұрғындардың санасы шатасқан немесе қарым-қатынас жасауда қиындықтар туындаса, туыстары немесе басқа да мүдделі тараптарға көрсетіліп жатқан күтімнің сапасына көз жеткізу қиын болуы мүмкін, ал егде жастарға қатысты зұлымдық жасау мүмкіндігі үнемі алаңдау тудырады. Көптеген штаттардағы әлеуметтік қызметтер агенттігінің құрамдас бөлігі болып табылатын ересектерді қорғау агенттігі, әдетте, үйдегі егде жастарға қатысты зұлымдық туралы хабарламаларды тергеп-тексеру және отбасыларға көмек пен кеңес беру үшін жауапты. Сондай-ақ, дәрігерлер, медбикелер, полиция қызметкерлері, заңгерлер және әлеуметтік жұмыскерлер де көмек көрсете алады.

Due to health and economic benefits, the life expectancy in Nepal jumped from 27 years in 1951 to 65 in 2008. Most elderly Nepali citizens, roughly 85%, live in rural areas. As of 2011, there are only 25 state sponsored homes for the elderly, with no more than a few thousand members in each home. The rich elderly in Thailand are much more likely to have access to care resources, while the poor elderly are more likely to use their acquired health care, as observed in a study by Bhumisuk Khananurak. The rest get help from family and friends and from state agencies. Medicare does not pay unless skilled nursing care is needed and given in certified skilled nursing facilities or by a skilled nursing agency in the home. Assisted living facilities usually do not meet Medicare's requirements. However, Medicare pays for some skilled care if the elderly person meets the requirements for the Medicare home health benefit. Thirty two U. S. states pay for care in assisted living facilities through their Medicaid waiver programs. Similarly, in the United Kingdom the National Health Service provides medical care for the elderly, as for all, free at the point of use, but social care is paid for by the state only in Scotland. England, Wales and Northern Ireland have failed to introduce any legislation on the matter and so social care is not funded by public authorities unless a person has exhausted their private resources, such as by selling the home. Money provided for supporting elderly people in the UK has fallen by 20% per person during the ten years from 2005 to 2015 and in real terms, the fall is even greater. L Experts claim that vulnerable UK people do not get what they need. However, elderly care is focused on satisfying the expectations of two tiers of customers: the resident customer and the purchasing customer, who are often not identical, since relatives or public authorities, rather than the resident, may be providing the cost of care. If residents are confused or have communication difficulties, it may be very difficult for relatives or other concerned parties to be sure of the standard of care being given, and the possibility of elder abuse is a continuing source of concern. The Adult Protective Services Agency, a component of the human service agency in most states, is typically responsible for investigating reports of domestic elder abuse and providing families with help and guidance. Other professionals who may be able to help include doctors or nurses, police officers, lawyers, and social workers.

Бастапқы медициналық көмек кезінде

Қазіргі уақытта көптеген денсаулық проблемалары бар егде жастағы науқастарды алғашқы медициналық көмек көрсету барысында шешім қабылдауға қатыстырудың пайдалы екенін нақты айтуға жеткілікті дәлелдер жоқ. Науқастардың денсаулық сақтау туралы шешімдерге қатысуының мысалдары – науқастарға арналған семинарлар мен жаттықтырулар, сондай-ақ жеке науқастармен жұмыс. Осы дамып келе жатқан сала бойынша қосымша зерттеулер қажет.

Тәуелсіздікті қолдау

Қарт адамдар өлімнен гөрі тәуелсіздіктерін жоғалтудан қорқады. Өзін-өзі күтімде тәуелсіздікті ынталандыру қарт адамдарға олардың тәуелсіздігін ұзақ сақтауға мүмкіндік береді және көмексіз тапсырманы аяқтағанда оларға жетістік сезімін сыйлайды. Күнделікті өмірде көмекке мұқтаж қарт адамдар өзіне қатысты міндеттерде тәуелсіздіктерін жоғалту қаупіне ұшырайды, себебі тәуелді жеке мінез-құлықтар көбінесе күтімшілердің қолдауымен нығайтылады. Күтімшілердің физикалық шектеулері бар қарт адамның жағдайын нашарлатудың орнына, оның мүмкіндіктерін сақтау және жақсарту шараларын қолдану маңызды. Күтімшілер қарт адамдардың оларға тәуелді болуына себеп болатын әрекеттер мен мінез-құлықтарға назар аударуы керек және қарт пациенттерге мүмкіндігінше тәуелсіздігін сақтауға рұхсат беруі керек. Қарт пациентке өзін-өзі күтімнің маңыздылығы туралы ақпарат беру, оларға өзін-өзі күтім жасаудың пайдасын түсінуге көмектеседі. Егер қарт адам өзін-өзі күтімге қабілетті болса немесе оған бақылау қажет болса, оның күш-жігерін қолдаңыз, өйткені тәуелсіздікті сақтау оларға жетістік сезімін және оны ұзақ сақтау мүмкіндігін береді. Лангер мен Родин 1976 жылы жасаған зерттеуде зертхана тұрғындарына күнделікті іс-әрекеттерде көбірек жауапкершілік пен таңдау мүмкіндігі берілгенде қандай әсерлер болатыны зерттелді, осы жауапкершілік зертхана қызметкерлеріне берілгенмен салыстырылды. Зертхана тұрғындары екі топқа бөлінді. Зертхана тұрғындарының бір тобына өздерінің таңдаулары мен күнделікті іс-әрекеттеріне екінші топқа қарағанда көбірек жауапкершілік жүктелді. Бұл екі топқа зертхана басшысының жеке сөйлесуі сияқты айырмашылықтарды қамтыды. Көбірек жауапкершілік сезінген топқа өздеріне жауапкершілік туралы баяндама жасалды, ал екінші топқа зертхана қызметкерлерінің қарт тұрғындарға күтім жасау жауапкершілігі туралы баяндама жасалды. Екі топтың тағы бір айырмашылығы - екі топқа да өсімдік берілді. Көбірек жауапкершілік сезінген топқа өсімдікті күнделікті суаруға жауапкершілік жүктелді, ал екінші топқа өсімдікті суару зертхана қызметкерлерінің жауапкершілігінде екені айтылды. Зерттеу нәтижелері көрсетті, жауапкершілікке көбірек тартылған топ белсендірек болды, бақыттырақ сезінді, сергектігі артып, әлеуметтік қарым-қатынас, қатысу және зертхананың кино кештері сияқты іс-шараларға қатысу сияқты іс-әрекеттерге көбірек араласты. Сонымен қатар, олардың денсаулығы мен көңіл-күйі де жақсарды және бұл көрсеткіштер бұрынғы топқа қарағанда баяу төмендеді. Бұл ұзақ мерзімді пайдалар, ең алдымен, емдеу бір ғана мінез-құлыққа немесе ынталандыру жағдайына бағытталмағандықтан қол жеткізілді. Қарттарға қолайлы интерьерді жобалау қарттардың тәуелсіздігін арттыруда маңызды рөл атқарады. "Ақылды үйлерге" заттар интернетін (IoT) енгізу қарттардың күнделікті іс-әрекеттерін қадағалауға арналған қашықтықтан бақылау жүйесін қамтамасыз етеді. Осылайша, ересектер апат жағдайында күтімшілеріне дереу ескерту жіберілетінін біле отырып, өздерімен сенімді түрде өмір сүре алады. Бұл қарт жастағы адамдарға тәуелсіздіктерін сақтауға және сенімділіктерін арттыруға мүмкіндік береді, сонымен қатар олардың достары мен отбасыларына көңіл тыныштығын сыйлайды.

Older adults are scared of losing their independence more than they fear death. Promoting independence in self care can provide older adults with the capability to maintain independence longer and can leave them with a sense of achievement when they complete a task unaided. Older adults that require assistance with activities of daily living are at a greater risk of losing their independence with self care tasks as dependent personal behaviours are often met with reinforcement from caregivers. It is important for caregivers to ensure that measures are put into place to preserve and promote function rather than contribute to a decline in status of an older adult that has physical limitations. Caregivers need to be conscious of actions and behaviors that cause older adults to become dependent on them and need to allow older patients to maintain as much independence as possible. Providing information to the older patient on why it is important to perform self care may allow them to see the benefit in performing self care independently. If the older adult is able to complete self care activities on their own, or even if they need supervision, encourage them in their efforts as maintaining independence can provide them with a sense of accomplishment and the ability to maintain independence longer. A study done by Langer and Rodin in 1976, investigated what the impacts could be if nursing home residents are given more responsibility in different daily activities, and more choices, compared if those responsibilities given to the nursing home staff. Residents in the nursing home were split into two different groups. One group of elderly residents was given more responsibility in their choices, and their day to day activities than the other group. This involved differences such as having the hospital administrator talked separately to the two groups. The group that was more responsibility induced was given a talk emphasizing their responsibility for themselves, while the talk given to the second group emphasized the responsibility of the nursing staff in taking care of the elderly residents. Another difference between the two groups is that both groups were given a plant. The group that was more responsibility induced was told they there were responsible for watering the plant each day while, the second group was told that the nursing staff was responsible for watering the plant. Results from this study indicated that the group that was more responsibility induced became more active, reported being happier, and increased alertness and they showed increased behavioral involvement in activities such as socializing, participation, and attendance in the nursing home activities such the nursing home's movie nights. They also showed higher health and mood which also declined more slowly than the previous group over time. It is also noted that these long term benefits were most likely obtained because the treatment was not directed toward one single behavior or stimulus condition. Elderly friendly interior design plays a vital role in promoting independence among the elderly. The integration of Internet of Things (IoT) in smart homes provides a remote monitoring system to keep track of the daily activities of the elderly. Thus adults can live on their own confidently knowing that a feedback alarm will be sent to their caregivers immediately in case of an emergency. This not only allows the aging population to maintain their independence and confidenc, but also brings peace of mind to their friends and family.

Дене қозғалысын жақсарту

Қозғалыс қабілетінің нашарлауы – егде жастағы адамдар үшін маңызды денсаулық мәселесі, ол 85 жастан асқандардың 50%-ына және 75 жастан асқандардың кемінде төрттен біріне әсер етеді. Ересектер жүру, баспалдақпен көтерілу немесе орындықтан тұру қабілетін жоғалтқанда, олар толық мүгедек болып қалады. Бұл мәселені елемеуге болмайды, себебі 65 жастан асқан адамдар халықтың ең жылдам өсіп келе жатқан тобын құрайды. Егде жастағы пациенттердің қозғалыс қабілетін жақсартуға бағытталған терапия көбінесе күштің төмендеуі немесе тепе-теңдіктің бұзылуы сияқты нақты кемшіліктерді анықтау және емдеуге негізделеді. Қозғалыс қабілетін жақсартуға тырысатын егде жастағы адамдарды, өзінің нәтижелерін жақсартуға ұмтылатын спортшылармен салыстыруға болады. Екі топтағы адамдар да өз прогресін бағалағанда және күш, жүрек-қан тамырларының қабілеті және басқа да физикалық қасиеттерге қатысты нақты мақсаттарға жұмыс істегенде жақсы нәтижелерге жетеді. Егде жастағы адамның қозғалыс қабілетін жақсартуға тырысатын адам қандай кемшіліктерге назар аудару керектігін шешуі керек, бірақ көп жағдайда қолдауға ғылыми дәлелдер жеткіліксіз. Бүгінде көптеген күтіммен қамтамасыз етушілер аяқ күшіне және тепе-теңдікке баса назар аударуды қалайды. Жаңа зерттеулер лимб жылдамдығы мен дене ортасының күші де қозғалыс қабілеті үшін маңызды факторлар болуы мүмкін екенін көрсетеді. Медициналық технологиялар мен денсаулық сақтау саласындағы жетістіктер егде жастағы адамдарға көбірек еркіндік пен қозғалыс мүмкіндігін береді. Қазіргі кезде бірнеше платформалар жасанды интеллектті пайдаланып, егде жастағы адамдарға оларға жақсы сәйкес келетін көмекші құралдарды ұсынады. Дұрыс жоспарланған жаттығулар егде жастағы адамдарда құлау деңгейін төмендетуге көмектеседі, егер олар тепе-теңдік, функционалдық және қарсылық жаттығулары сияқты бірнеше санатты қамтыса. Отбасы мүшелері егде жастағы адамдарға ең маңызды күтіммен қамтамасыз етушілердің бірі болып табылады, көбінесе олардың көп бөлігін құрайды және көбінесе қыз немесе немере болып табылады. Отбасы мен достары егде жастағы адамдарға баспана (яғни, егде жастағы туыстарын қабылдау), қаржылық көмек көрсету және оларды аралап, саяхатқа шығару арқылы әлеуметтік қажеттіліктерін қанағаттандыруға көмектеседі. Егде жастағы адамдардың құлауының басты себептерінің бірі – гипонатриемия, бұл электролиттік бұзылыс, онда адамның сарысуындағы натрий деңгейі 135 мЭкв/л төмендейді. Гипонатриемия – егде жастағы пациенттерде кездесетін ең көп таралған электролиттік бұзылыс. Зерттеулер көрсеткендей, егде жастағы пациенттерде гипонатриемияға көп факторлар себеп болады, соның ішінде қартаюмен байланысты физиологиялық өзгерістер, мысалы, гломерулярлық сүзгілеу жылдамдығының төмендеуі, натрийді сақтау қабілетінің нашарлауы және вазопрессин белсенділігінің жоғарылауы. Жеңіл гипонатриемия егде жастағы пациенттерде сүйек сыну қаупін арттырады, өйткені гипонатриемия жүріс-тұрысқа және назарға әсер ететін, орташа мөлшерде алкоголь ішуге ұқсас, неврологиялық бұзылыстарға әкелуі мүмкін.

Impaired mobility is a major health concern for older adults, affecting 50% of people over 85 and at least a fourth of those over 75 years old. As adults lose the ability to walk, climb stairs, or rise from a chair, they become completely disabled. The problem cannot be ignored because people over 65 years old constitute the fastest growing segment of the population. Therapy designed to improve mobility in elderly patients is usually built around diagnosing and treating specific impairments, such as reduced strength or poor balance. It is appropriate to compare older adults seeking to improve their mobility because athletes seeking to improve their split times. People in both groups perform best when they measure their progress and work toward specific goals related to strength, aerobic capacity, and other physical qualities. Someone attempting to improve an older adult's mobility must decide what impairments to focus on, and in many cases, there is little scientific evidence to justify any of the options. Today, many caregivers choose to focus on leg strength and balance. New research suggests that limb velocity and core strength may also be important factors in mobility. Assistive technology and advancements in the health care field are further giving elders greater freedom and mobility. Several platforms now use artificial intelligence to suggest assistive devices to the elder for a better match. Well planned exercise programs can reduce the rate of falls in older people if they involve multiple categories such as balance, functional and resistance exercise. Family members are one of the most important caregivers to the elderly, often comprising the majority and most commonly being a daughter or a granddaughter. Family and friends can provide a home (i. e. host elderly relatives), help with money and meet social needs by visiting, taking them out on trips, etc. One of the major causes of elderly falls is hyponatremia, an electrolyte disturbance in which the level of sodium in a person's serum drops below 135 mEq/L. Hyponatremia is the most common electrolyte disorder encountered in the elderly patient population. Studies have shown that older patients are more prone to hyponatremia as a result of multiple factors including physiologic changes associated with aging such as decreases in glomerular filtration rate, a tendency for defective sodium conservation, and increased vasopressin activity. Mild hyponatremia ups the risk of fracture in elderly patients because hyponatremia has been shown to cause subtle neurologic impairment that affects gait and attention, similar to that of moderate alcohol intake.

Жеке мобильділікті жақсарту

Үйде тұратын егде жастағы адамдардың жеке қозғалысын жақсартуға бағытталған зерттеулер салыстырмалы түрде аз. Егде сақалдарға қолайлы ішкі кеңістік қозғалыс мәселелерін, сондай-ақ қарттыққа тән басқа да мәселелерді азайтуға мүмкіндік береді. Баспалдақ, жарықтандыру, еден жабыны сияқты элементтер егде жастағы адамдарға қозғалыс қиындықтарымен күресуге көмектеседі. Ішкі дизайн егде жастағы адамдардың физикалық және психологиялық денсаулығына оң әсер етеді, ал егер үйдің әрбір бөлмесі олардың қажеттіліктерін ескере отырып жоспарланған болса, онда олар қауіпсіз, жайлы және бақытты өмір сүре алады. Едендерді аралау кезінде баспалдақпен көтерілу жоғары құлау қаупіне байланысты ең үлкен қиындықтардың бірі болып табылады. Дұрыс жоспарланбаған баспалдақ егде жастағы адамдардың психологиясына кері әсер етеді, өйткені олар өзіне сенімсіздік сезінеді және жазатайым оқиғалардан қорқады. Дегенмен, егде жастағы адамдардың дененің құрылысы мен әдеттерін ескере отырып жасалған баспалдақ барлығына да ыңғайлы болады. Баспалдақ көтергіші қозғалыс мәселелерін шешуге үлкен көмек болады. Ішкі кеңістікте жеткілікті жарық болса, егде жастағы адамдарға үйде қозғалу оңайырақ болады. Шамамен 60 жастағы адамға 20 жастағы адамға қарағанда үш есе көп жарық қажет. Терезелер, шатыр терезелері және есік ашықтары күн сәулесін ішкі кеңістікке кіргізе алады. Алайда, дұрыс ескерілмеген ашылу дизайны жасырауға және құлау қаупіне әкелуі мүмкін, сондай-ақ егде жастағы адамдар жас адамдарға қарағанда жасырауға сезімтал болғандықтан, күнделікті істерін атқаруына кедеріл келтіруі мүмкін. Екі қабатты перделер, жалюзилер, терезе жамылғылары, жарықтандыру тіректері, жарықты аз өткізетін шыны немесе басқа да көлеңке беру жүйелері жасырауды азайтуға көмектеседі. Табиғи жарық пен түрлі жасанды жарықтарды біріктіру арқылы жарықтандыруды арттыруға болады. Адам қозғалыс мәселесіне байланысты сырғанап құлағанда, еден жабыны құлаудың салдарының күшін анықтауда маңызды рөл атқарады. Егер адам жүргіш, мүгедектер арбасы немесе таяқ қолданса, үйде дұрыс еден жабынын таңдау егде жастағы адамдардың дене күшінің төмендеуіне және тепе-теңдіктің жоғалуына байланысты туындайтын көптеген қозғалыс мәселелерін шешуге көмектеседі. Егде жастағы адамдар үшін плиткалы еден ең қолайсыз нұсқа болып табылады. Кілем, пробка, линолеум едендері жатын бөлмелері, ас үйлер және егде жастағы адамдар пайдаланатын ванна бөлмелері үшін қолданылатын едендердің кейбір түрлері болып табылады. Плиткалар ылғал болғанда өте сырғанақ болуы мүмкін, бұл жазатайым оқиғалардың қаупін арттырады. Сонымен қатар, олардың аяқтарына суық тиеді, сондықтан қыста жалаң аяқ жүру қиын.

There are relatively few studies focusing on interventions to improve personal mobility of older adults living at home. An elderly friendly interior space can reduce mobility issues as well as other old age issues. Staircase, lights, flooring etc can help elders combat mobility issues. Interior design can positively influence the physical and psychological wellness of the elderly, and if each area in house is designed for accommodation, it can let older adults live safely, comfortably and happily. While navigating floors, climbing stairs is one of the greatest challenges due to high risk of collapsing. A poorly designed staircase can negatively impact elders' psychology as they develop loss of confidence and fear of accidents. However, a staircase designed with the ergonomics and usage patterns of the elderly in mind, can make it easier for everyone. A stairlift can be a huge step to combat mobility issues. Appropriate lighting in the interior space makes it easier for elders to move around in the house. An average 60 year old person requires three times more illuminance than an average 20 year old boy. Windows, skylight and door openings can incorporate daylight into interior spaces. However, unplanned opening designs can lead to glare and increase the risk of falls and hinder their ability to perform daily tasks as the elderly are more sensitive to glare than young adults. Dual layer curtains, drapes, window blinds, light shelves, low visual transmittance glazing or other shading systems can reduce glare. Illuminance can be increased by combining natural light with various kinds of artificial lights. When a person slips due to mobility issues, the flooring material plays a major role in the level of impact the person experiences after falling. Choosing the right flooring material in homes depending on whether an individual uses a walker, a wheelchair, or a cane, can also resolve many of the mobility issues faced by adults due to decline in physical strength, loss of balance. For elders, tile flooring is the least preferred option. Carpet, cork, sheet vinyl flooring are some of the flooring options which can be used for bedrooms, kitchen and bathrooms used by elders. Tiles can be extremely slippery when they are wet which increases the risk of accidents. Also, they are very hard and cold on feet which makes it difficult to walk barefoot during winters.