Кіріспе
Персевал Лэндон (1869–1927) – ағылшын жазушысы, саяхатшы және журналист, қазір көбінесе классикалық және көптеп қайта басылған "Турнли аббаттығы" атты әуесқойлар оқиғасымен танымал.
Perceval Landon (1869–1927) was an English writer, traveller and journalist, now best remembered for his classic and much reprinted ghost story "Thurnley Abbey".
Отбасы
Персеваль Лэндон 1869 жылдың 29 наурызында Гастингсте дүниеге келді. Ол дін қызметкері Эдвард Генри Лэндон мен оның әйелі Кэролайннің ұлы еді. Оның есімі анасының тегінен алынған, ол Rev. және Hon. Артур Филип Персевалдың қызы болған, осы арқылы ол Спенсер Персевалмен туысқандық байланыста болды. Лэндонның әулеті француз гугеноттарынан тараған, олар 1680 жылдары Нант жарлығының күшін жойған кезде Лондонға көшіп келген.
Өмір және мансап
Ол Форст мектебінде және Оксфордтың Гертфорд колледжінде білім алған. 1888 жылғы қазан айында оқуға қабылданды, 1890 жылы классикалық білім беру саласында үшінші дәрежелі марапатқа ие болды және 1892 жылы заң саласында үшінші дәрежелі марапат алды. Оксфордта оқыған кезінде Джон Вудвард пен Джордж Бернеттің «Британдық және шетелдік геральдика туралы трактаты» (1892) бойынша алғашқы жазылғандардың бірі болды және геральдикаға өмір бойы қызығушылық танытты. 1891 жылы Оксфорд одағының хатшысы болды. Ішкі храмда адвокаттыққа қабылданды, бірақ 1899–1900 жылдары Оңтүстік Африка соғысы кезінде «Таймс» газетінің соғыс тілшісі болды. Ол сондай-ақ жақын және өмір бойы досы Рудьярд Киплинг пен басқалармен бірге Бур соғысы кезінде Блумфонтейнде Лорд Робертс құрған «Дос» атты күнделікті газетке қатысты. Бұл Оңтүстік Африкадағы тәжірибесі оны әлемдік саяхаттар, журналистика және басқа да жазушылық мансабына бастады, сондықтан ол «Кім кімде» өзін «арнайы тілші, драматург және автор» деп сипаттады. 1915 жылы Корольдік өнер қоғамында өткен жиналыста Үндістанның бұрынғы вице-королі Кедлстон Лорды Керзон Лэндонды «Шығыс және басқа да мәселелер бойынша ерекше қабілетке ие жазушы» және «Таяу Шығыстың географиясы мен саясаты бойынша ешкімге тең келмейтін сарапшы» деп сипаттады. Оның ең танымал ғылыми еңбегі – «Тибеттің ашылуы» (1905), ол 1903–1904 жылдары Тибетке британдық экспедицияға қатысқаннан кейін жазды; кітаптың кіші тақырыбы «Лхаса және орталық Тибет елі мен халқы туралы, сондай-ақ 1903 жылы ағылшын үкіметі жіберген миссияның табыстары туралы» деп аталады. Осы кітабында Лэндон қасиетті Лхаса қаласын егжей-тегжейлі сипаттаған алғашқы еуропалықтардың бірі болды. Ол сондай-ақ 1908 жылы Уильям Хайнеманның Лондонда басып шығарған «Шикі жиектер» атты 13 түпнұсқа әңгімеден тұратын кітаптың авторы болды. Бұл әңгімелердің ең табыстысы және ұзақ сақталғаны – Тёрнли аббаттығы; сонымен қатар психологиялық күмәнді әңгімелер – «Рельс-гед» және «Гироскоп» (оның ішінде көп адам жиналған зал ішінде апатқа ұшыраған жуганернаут туралы) кірді. Лэндон 1900 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы Уильям Лайгонның, 7-ші граф Бошамптың жеке хатшысы болды. 1898 жылы ол Бошамппен бірге Парижге демалысқа барды. 1903 жылы ол Дели Дурбарында, Қытайда, Жапонияда және Сібірде Daily Mail газетінің арнайы тілшісі болды; 1903–1904 жылдары ол Таймс газетінің британдық әскери экспедициясының Лхасаға, Тибетке арнайы тілшісі болды; 1905–1906 жылдары ол Уэльс принцінің Үндістанға сапары үшін Таймс газетінің арнайы тілшісі болды; одан кейін ол Персияда, Үндістанда және Непалда, 1908; Ресей Түркістанында 1909; Мысыр мен Суданда 1910; Үндістанның солтүстік-шығыс шекарасында және Дели Дурбарында, 1911; Месопотамия мен Сирияда, 1912; Скандинавияда және 1914–1915 жылдары британдық және француз желілерінің артында; Италия желілерінің артында және Ватиканға 1917 жылы (Киплингпен бірге соғыс және Ватиканға сапарлар); Париж Бейбітшілік конференциясы, 1919; Константинопольде, 1920; Үндістанда, Месопотамияда, Сирияда және Палестинада 1921; Принц Уэльстің Жапония мен Үндістанға сапары, 1921–1922 жылдары; Қытай мен Солтүстік Америкада 1922; Лаусаннадағы Бейбітшілік конференциясы, 1923; Қытайда, Непалда және Мысырда 1924; және Қытайда 1925 жылы болды (көздері: Who Was Who, басқаша белгіленбесе). Осы кезде, 1925 жылы Лэндон 57 жасқа толды және 21 жасынан бері үнемі саяхаттап келеді. 1912 жылдан бастап Лэндон Киплингтің үйі Батеманстің аумағындағы Киллендс коттеджін пайдаланды. Оның Лондондағы резиденциясы 1907 жылдан бастап Палл Молл Плейс, Сент-Джеймс болды, ал 1927 жылы қайтыс болған кезде оның соңғы мекенжайы («Кім кімнен») 1 The Studios, Gunter Grove, Челси, Лондон болды. 1927 жылғы 22 қаңтарда оның ескі досы Рудьярд Киплинг өзінің бұрынғы жұмыс берушісі Лорд Бошампқа Лэндонның «жаман халде екенін» айтып, «жасырап кетуді және тым көп жұмыс істеуді» кінәлады. Ол Бошамптан Киплинг Оңтүстік Америкаға бара жатқанда «оған мейірімді назар аударуын» сұрады және қосымша жазбада: «Егер ол жақсарғанда, сүт пен жұмыртқа диетасына отыруға мәжбүр болса, сіз оған жақсы елдік өнімдерді алуға көмектесе аласыз. Мен жоқ болғандықтан, менің шаруашылықтарымнан бұл жағдайды ұйымдастыра алмаймын». Бірақ Лэндон бір күннен кейін, 1927 жылғы 23 қаңтарда қайтыс болды. Ол үйленбеген. Киплингтің көңілі қатты ауырды, ол жерлеуге бара алмады, бірақ оның «Шөлдегі ән» поэмасы «сүйген досы үшін жоқтау» болды. Өлеңде: «П. Л. О. 1927 ж. қаңтар» деп жазылған. Киплинг қоғамының айтуынша, бұл «оның әлемнің жабайы жерлеріне жасаған көптеген саяхаттары, қауіп-қатерлерге қарсы күресі, жеңіл айтылған керемет әңгімелері және Киплингтің өзінің еңбектерін ақылмен сынауы» туралы айтады.
Тёрнли абатлығы
Лэндонның "Турнли аббаттығы" атты арбалы оқиғасы алғаш рет 1908 жылы "Шеттері шикі" кітабында жарық көрді. Ол көптеген қазіргі антологияларда, соның ішінде Ұлы арбалы оқиғалардың 2-ші Фонтана кітабы, "Қорқынышты оқиғалардың пингвин кітабы" және "Қасқырлардың қара ат кітабында" жарияланды. Ол М.Р. Джеймстің әңгімелерін еске салады, ол өзі оны "тымырсық қорқынышты" деп атады. Нил Уилсонның сөзінше, ол "кейбірлердің пікірінше, ең ұлы арбалы оқиғалардың бірі саналады. Лэндонның жетістігі оның көптен бері қолданылып келген тақырыптарды пайдаланғанымен одан да әсерлі. Оқиғадағы атмосфераның шеберлікпен құрылуы, тіпті ескірген материалдың да шебер жазушының қолында жаңа өмірге ие болатынын көрсетеді". Рэмси Кэмпбелл бұл оқиғаны "Англияның ең қорқынышты арбалы оқиғасы" деп атады. Ол оны өзінің "Fine Frights: Stories That Scared Me" (NT: Tor Books, 1988) антологиясында қайта басып шығарды. Аластер Колвин есімді адам баяндаушымен бірге кемеде саяхаттап барады және өзінің жеке кабинасы болғанымен, баяндаушыдан оның кабинасында тұнуға рұқсат сұрайды. Баяндаушы бұған таңғалады, бірақ Колвин өзінің оқиғасын айта бастайды, ол Тёрнли аббаттығына саяхаттауын қамтиды, оны жақында Колвиннің досы Джон Броутон мұра еткен, ол ескі аббаттың иесі болған. Аббатта ұзақ жылдар бойы қызмет еткен ескі қызметкер, мырза Кларк, аббатта арбақ бар деген қауесет таратып, содан туған қорқыныштан ләззат алған сияқты. Жергілікті тұрғындар оған сенеді, ал жаңа иесі оны жеңіл-жеңіл қабылдаса да, оның рас еместігіне толық сенімді емес көрінеді. Колвинге түнеуге рұқсат берген соң, ол одан егер арбақ көрсе, онымен "сөйлесуін" сұрайды. Колвин түнді аббатта өткізеді және арбақпен кездеседі – бұл оның өмірін өзгертетін оқиға. Содан бері ол жалғыз ұйықтаудан қорқады. "Шеттері шикі" кітабында сонымен қатар "Миссис Риверстің күнделігі" атты арбалы оқиға да бар, оны Хью Лэмб өзінің "Газ шамдарының түсі 2" және "Газ шамдарындағы қорқыныш" антологияларында қайта басып шығарды.
A man named Alastair Colvin is travelling on a boat with the narrator, and asks the narrator if he can sleep in his cabin, even though he has his own. The narrator is surprised by this but Colvin then narrates his tale which involves his travelling to Thurnley Abbey, recently inherited by Colvin's friend, John Broughton, who has recently taken ownership of the old abbey. A Mr. Clarke, the old retainer who had lived at the Abbey for many years, is reputed to have put about that a ghost haunts the Abbey, and seemed to have delighted in the fear that this had caused. Locals believe it, and though the new owner makes light of it, he seems not to be entirely convinced that it is not true, and after arranging for Colvin to stay overnight, asks him to "talk to it" if he sees a ghost. Colvin spends the night in the house and encounters the ghost – an experience which changes his life. Henceforth he is afraid to sleep alone. Raw Edges also included the ghost story "Mrs Rivers's Journal" which Hugh Lamb has reprinted in his anthologies Gaslight Nightmares 2 and "Gaslit Horror".
Медальдар
2015 жылы Лэндонға түрлі шараларда табыс етілген 7 медальдан тұратын жиынтық Дикс Нунан Уэбб аукционы (Болтон көшесі, Пикадилли, Лондон) сатуға шығарды, олар: "Персевал Лэндонға берілген құрметті және маңызды алты медальдік жиынтық", құрамында: (1) Корольдік Оңтүстік Африка медалі [Бур соғысы] 1899–1902, ресми түрде П. Лэндон есімімен; (2) Тибет 1903–04 медалі, ресми түрде П. Лэндон Esq: Press Corspdt. деп жазылған; (3) (5) 1914–15 жылдарға арналған үш медальдік жиынтық П. Лэндонға. (Бірінші дүниежүзілік соғыс; 1914–15 жұлдызы, Британ соғыс медалі және Жеңіс медалінен тұрады); (6) 1911 жылғы Коронация медалі, аты көрсетілмеген, сондай-ақ (7) жеке Корольдік өнер қоғамының күміс жүлдесі медалі, G. V. R., 55 мм, жиегінде Персевал Лэндон деп жазылған, оның "Басра және Шатт-Ул Араб" тақырыбындағы 1914–15 жылдарғы мақаласы үшін.