Кіріспе
Mobico Group, бұрын National Express Group, - Англияның Бирмингем қаласында штаб-пәтері орналасқан британдық көпұлттық қоғамдық көлік компаниясы. Қазіргі уақытта ол ішкі нарықта National Express бренді астында автобус және автобус тасымалдарын жүзеге асырады. Компания сонымен қатар, Ирландия Республикасында, АҚШ-та, Канадада, Испанияда, Португалияда, Мальтада, Германияда, Бахрейнде және Мароккода, сондай-ақ Еуропа бойынша қашықтықтан автобус тасымалдарын қоса алғанда, көлік қызметтерін жүргізеді.
Mobico Group, formerly National Express Group, is a British multinational public transport company with headquarters in Birmingham, England. Domestically it currently operates bus and coach services under brands including National Express. The company also operates transport services including trains abroad: in the Republic of Ireland, United States, Canada, Spain, Portugal, Malta, Germany, Bahrain, and Morocco, and long distance coach services across Europe.
Алғашқы жылдар
1972 жылы мемлекеттік меншіктегі Ұлттық автобус компаниясы Ұлыбританиядағы автобус операторлары жүзеге асыратын жоспарлы автобустық тасымалдау қызметтерін бір бренд астына біріктіруге шешім қабылдады. Танымал кәсіпкер және өнеркәсіпші Сер Фредерик Вуд осы жаңа бизнес-модельді құруды қадағалау үшін шақырылды және 1972 жылдан 1978 жылға дейін топтың төрағасы болып қызмет етті. Алғашқыда National деп аталған National Express бренді 1974 жылы алғаш рет қолданылды. 1980 жылдары Ұлттық автобус компаниясы жекешелендірілгеннен кейін National Express 1988 жылдың наурыз айында басқару құқығын сатып алуға ие болды. Басқару тобы түрлі бағыттарға кеңейту жолдарын іздеді; 1989 жылы компания Crosville Wales компаниясын сатып алды.
1990 жылдар
1990 жылдардың басында National Express компаниясының қаржылық көрсеткіштері нашарлай бастады; осының салдарынан 1991 жылдың шілдесінде компанияны ECI Partners компаниясы қолдаған жаңа басқару тобы басқаруға келді. ECI Partners – орта нарықтағы жеке капиталға инвестиция жасайтын компания. Жаңа команда компанияны негізгі қызметтеріне қайта бағыттады, нәтижесінде Crosville Wales компаниясы British Bus компаниясына сатылды. 1991 жылдың қазанында Гатвик және Хитроу әуежайлары арасындағы автобус тасымалдарын жүзеге асыратын Speedlink компаниясы сатып алынды. 1995 жылдың сәуірінде National Express бұрынғы кеңеске тиесілі болған Бірмингем және Вест-Мидлендс аймақтарының автобус желісі – West Midlands Travel компаниясын сатып алды. 1996 жылдың сәуірінде National Express алғашқы британдық теміржол франшизаларын – Gatwick Express және Midland Mainline енгізді. Бір жыл өткен соң, тағы үш франшиза берілді: Silverlink, Central Trains және ScotRail. Монополиялар және бірігулер жөніндегі комиссияның ScotRail франшизасын алу туралы шешіміне сәйкес, National Express 1998 жылдың тамызында Scottish Citylink операцияларын Metroline компаниясына сатты. 1997 жылдың ақпан айында Taybus Public Transport компаниясы сатып алынып, Travel Dundee деп қайта аталды. 1998 жылдың қыркүйегінде АҚШ-тағы жетінші ірі студенттік тасымалды жүзеге асыратын Crabtree Harmon компаниясы сатып алынды, оның құрамында негізінен Миссури штатында, сондай-ақ Колорадо, Айова, Канзас, Оклахома және Юта штатарында 82 мектеп автобусына келісімшарттар болды. 1999 жылдың ақпан айында Robinson Bus Service компаниясы сатып алынды, ал 1999 жылдың тамызында оған Durham Transportation қосылды. Бұл сатып алулар National Express компаниясын АҚШ-тың үш ірі мектеп автобусы операторының біріне қойды. 1999 жылдың мамырында National Express Австралияның ең ірі жеке автобус операторы – National Bus Company компаниясын сатып алды. National Bus Company Брисбен, Мельбурн және Перт қалаларында автобус тасымалдарын жүзеге асырды, сонымен қатар Сиднейдің ең ірі автобус операторы Westbus компаниясының 57% акцияларын иеленді. Westbus Лондон қаласында да автобус тасымалдарын жүзеге асырды. 1999 жылдың тамызында National Express компаниясына Австралияның Виктория штатында M>Train, M>Tram және V/Line жолаушылар теміржол франшизалары берілді.
During April 1996, National Express commenced operating its first UK railway franchises, Gatwick Express and Midland Mainline. One year later, three other franchises were awarded, these being Silverlink, Central Trains and ScotRail. To comply with a Monopolies & Mergers Commission ruling on it winning the ScotRail franchise, National Express sold the Scottish Citylink operation to Metroline in August 1998. In February 1997, Taybus Public Transport was acquired and rebranded Travel Dundee. During September 1998, Crabtree Harmon, the seventh largest student transportation bus company in the United States was acquired, with 82 school bus contracts mainly in Missouri, but also in other Midwest states including Colorado, Iowa, Kansas, Oklahoma and Utah. During February 1999, Robinson Bus Service was purchased; it was followed in August 1999 by Durham Transportation. These acquisitions placed National Express as one of the top three United States school bus operators. In May 1999, National Express purchased Australia's largest private bus operator, National Bus Company. National Bus Company had bus operations in Brisbane, Melbourne and Perth, and also held a 57% shareholding in Westbus, Sydney's largest bus operator. Westbus also had a London coach operation. In August 1999, National Express was awarded the M>Train, M>Tram and V/Line Passenger rail franchises in the Australian state of Victoria.
2000 жылдар
2000 жылдың қаңтар айында National Express американдық нарыққа қоғамдық көлік операторы ATC-ні сатып алып кірді. 2000 жылдың шілдесінде Prism Rail сатып алынды, осы арқылы c2c, Wales & Borders, Wessex Trains және West Anglia Great Northern франшизалары National Express портфеліне қосылды. 2002 жылдың желтоқсанында National Express Викториядағы (Австралия) теміржол франшизаларын тапсырды, себебі мемлекеттік үкіметпен қаржылық шарттарды қайта келісе алмады. 2004 жылдың ақпанында Connex-тің Лондон автобус операциялары сатып алынып, Travel London деп қайта аталды. 2004 жылдың сәуірінде National Express East Anglia Ұлы Англия теміржол франшизасын іске қосты. 2004 жылдың қыркүйегінде National Express Мельбурн қаласындағы автобус операцияларын Ventura Bus Lines компаниясына, ал Брисбен және Перт қалаларындағы автобус операцияларын Connex компаниясына сатты. 2005 жылдың қаңтарында Westbus әкімшілікке берілгеннен кейін, 2005 жылдың тамызында ComfortDelGro Cabcharge компаниясына сатылды. 2005 жылдың маусым айында Tellings Golden Miller компаниясының Лондон автобус бөлімшесі National Express компаниясымен сатып алынып, содан кейін Travel London деп қайта аталды. 2005 жылдың шілдесінде National Express ATC компаниясын Connex компаниясына сатты. 2005 жылдың қазан айында компания Испания, Португалия және Мароккода автобус және автобустармен қызмет көрсететін, сондай-ақ Еуропаның басқа бөліктеріне қашықтығы ұзақ автобус қатынастарын ұсынатын жеке меншіктегі испандық ALSA көлік операторының көптеген операцияларын сатып алуға келісті. Alsa-ның Оңтүстік Америка мен Қытайдағы операциялары бұрынғы иелерінде қалды. 2007 жылдың сәуірінде National Express Испаниядағы екінші ірі автобус және автобус операторы Continental Auto-ны сатып алды. 2007 жылдың қараша айында Оңтүстік-Шығыс Англиядағы автобус операторы The Kings Ferry сатып алынды және Лондондағы әуежайдан қонақ үйге трансфер қызметі Dot2Dot брендімен іске қосылды. Dot2Dot коммерциялық тұрғыдан тиімді болмағандықтан 2008 жылдың қарашасында жұмысын тоқтатты. 2007 жылдың қарашасында National Express барлық операцияларын жаңа біріктірілген National Express брендімен қайта атау жоспарларын жариялады. Бұл топтың барлық компанияларының танымалдығын арттыруға, соңғы сатып алулармен үйлесуге және қазіргі теміржол операцияларының сенімділігі жақсарғаннан кейін, беделді экспресс-автобус имиджімен байланыстыруға бағытталған. Бұл Ұлыбританиядағы барлық операцияларға жауапты топ директорының тағайындалуымен және барлық операцияларды бірыңғай стратегиялық басқару құрылымымен біріктіру үшін бас кеңсесін Лондоннан Бирмингемге көшірумен бірге болды. Күнделікті басқару жеке компаниялардың құзырында қалды. 2007 жылдың ақпанында Көлік министрлігі National Express, Arriva, First және Virgin Rail Group компанияларымен бірге InterCity East Coast франшизасын алу үшін өтінімдерді қабылдауға іліккенін хабарлады. 2007 жылдың тамызында Көлік министрлігі Intercity East Coast франшизасын National Express компаниясына берді, осының нәтижесінде жақын арада National Express East Coast (NXEC) құрылды. Франшизалық келісім шарттарына сәйкес National Express жеті жыл төрт ай ішінде Көлік министрлігіне 1,4 миллиард фунт стерлинг төлеуге міндеттенді. Алайда көптеген теміржол сарапшылары компания франшиза үшін тым көп төлегеніне алаңдаушылық білдірді және франшизаны алу үшін GNER-дің қатесін қайталады. 2007 жылдың 9 желтоқсанында National Express East Coast операцияларын бастады, бұл Ұлы Солтүстік-Шығыс теміржолынан қабылдауды білдірді. 2009 жылдың мамыр айында National Express Travel London және Travel Surrey компанияларын Abellio компаниясына сатты.
Пайдалану қауіпсіздігіне қатысты мәселелер
2007 жылдың 3 қаңтарында National Express автобусы M4/M25 магистраліндегі түйіспеде жол апатына ұшырап, үш жолаушы қаза тапты. Жүргізуші бес жылға сотталды. 2009 жылдың шілдесінде Гиллингем округінің депутаты Пол Кларк өзінің сайлау округінде тұратын National Express East Coast қызметкерімен кездескеннен кейін National Express компаниясына хат жолдады. Қызметкер техникалық тексерулердің азаюына байланысты кейбір пойыздың тежегіштерінде ақаулар бар екенін мәлімдеді, бірақ компания бұл айыптауды күшпен жоққа шығарды және "қауіпсіздікке ешқашан құрбандық ететініміз жоқ" деді. Ол былай деп жазды: "Техникалық тексерулерді азайту салдарынан "кейбір алыс қашықтыққа жүретін пойыздың тежегіштерінде ақаулар бар". Штатты қысқарту және пойыздың қауіпсіздігіне қысымның артуы қызметкерлердің арасында үлкен апаттың "жақын арада" болатын қорқынышын тудырды". Ол сондай-ақ: "Кофе машиналары дұрыс тазаланбағандықтан және тазалау құралдары ішінде қалғандықтан жолаушылар "уланған" жағдайлар тіркелді" деді. Министр "мен алған ақпаратқа қатты ошарамын және таңғалып қалдым. Бұл айыптаулардың өте ауыр екенін түсінесіз" деді. АҚШ-тағы мектеп автобусы жүргізушілері National Express компаниясының еншілес кәсіпорны Durham және Солтүстік Америкадағы мектеп автобусы қызметтерін ұсынатын екінші ірі оператордың автобустарының қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылық білдірді. Durham автобусы жүргізушілерінің мәлімдемесіне сәйкес, сұйықтық ағуы, шиналарды ауыстыру қажеттігі, қара плесень және жұмыс істемейтін төтенше жағдай құралдары жиі кездесетін мәселелер. Сондай-ақ, жұмысшылар ауру болғандарына қарамастан автобустарды жүргізуге мәжбүр, себебі бір күндік еңбекақыдан айырылғысы келмейді және жүргізушілерге жұмыс істеген уақытының бәрі үшін төленбейді.
Шығыс жағалаудағы теміржол франшизасының ақаулығы
2009 жылға қарай National Express East Coast отын бағасының үнемі өсуі және сол кездегі нашар экономикалық жағдай, жалпыға белгілі Ұлы рецессия сияқты түрлі факторларға байланысты күшейе түскен қаржылық қиындыққа тап болды. Компанияның франшиза кезеңінде күткен кіріс өсіміне қарағанда, NXEC-тің нақты операциялық кірісі (көбінесе билет сатудан түскен) 2009 жылдың бірінші жартысында 1 пайызға төмендеді. Rail журналының мәліметінше, франшиза тез арада шығындарды қысқарту және қызмет деңгейінің төмендеуімен, әсіресе вагондағы тамақтандыру қызметі бойынша жаман танылды. 2009 жылдың сәуір айында National Express компаниясы франшизаға қатысты қаржылық көмек мәселесі бойынша үкіметпен келіссөздер жүргізіп жатқанын растады, яғни франшиза үшін төленуге тиіс сыйлықақыны азайту немесе басқа да көмек түрі арқылы. Франшизадан бас тарту нәтижесінде National Express облигацияларды жоғалтудан 72 миллион фунт стерлингтік тікелей шығынға ұшырады. Франшизаның сәтсіздігі InterCity East Coast франшизасын мемлекеттік меншікке алуды немесе тіпті бүкіл франшиза жүйесін тоқтату қажеттігі туралы қоғамдық және салалық талаптарды күшейтті. Дегенмен, National Express компаниясына 2011 жылдың қазанына дейін, кейін 2012 жылдың ақпанына дейін мерзім ұзартылды.
Болашақтағы сатып алу
Компанияның қаржысы, негізінен National Express East Coast теміржол франшизасына тым жоғары баға ұсынғандықтан, қиын жағдайға түсіп, 2009 жылы National Express сатып алу нысанына айналды. 2009 жылдың маусым айында FirstGroup компаниясының сатып алу ұсынысы қабылданбады. 2009 жылдың 3 қыркүйегінде National Express компаниясының ең ірі акционері, Испанияның Cosmen отбасы (18,5%-ы) және CVC Capital Partners компанияны 765 миллион фунт стерлингке сатып алу туралы ұсыныс жасады. Қабылдау комиссиясы барлық болашақ ұсыныстар үшін 2009 жылдың 11 қыркүйегін соңғы мерзім деп белгіледі. 2009 жылдың қыркүйегінде National Express Cosmen/CVC консорциумына тиісті тексерулер жүргізуге рұқсат берді. Келесі айда Cosmen/CVC консорциумы егер ұсынысы қабылданса, Ұлыбританиядағы автобус және теміржол операцияларын бәсекелес Stagecoach Group көлік операторына сату туралы келісімге келді. Ұсыныстарды қабылдау мерзімі кейіннен 2009 жылдың 16 қазанына дейін ұзартылды. 2009 жылдың 16 қазанында Cosmen/CVC консорциумы өз ұсынысын кері тартып алғанын хабарлады. Сол күні Stagecoach компаниясы National Express компаниясын толық акциялық сатып алу туралы өз ұсынысын ұсынды. Бірақ ол да іске аспады және 2009 жылдың қарашасында National Express компаниясы қажетті капиталды акция шығару арқылы тартатынын мәлімдеді.
2010 жылдар
2013 жылдың ақпан айында National Express Germany компаниясы Verkehrsverbund Rhein Ruhr, Zweckverband Nahverkehr Rheinland және Zweckverband Nahverkehr Westfalen Lippe органдарымен екі аймақтық теміржол шарттарын жасады, олар 2015 жылдың желтоқсанында күшіне енді. 2015 жылдың қаңтар айында Bayerische Eisenbahngesellschaft компаниясы National Express компаниясының 2018 жылдың желтоқсанынан бастап Нюрнберг S-Bahn жүйесін басқаруға таңдалғанын жариялады. Бұл жеке операторға берілген алғашқы Deutsche Bahn S-Bahn желісі болуға тиіс еді. Алайда, 2016 жылдың қазан айында National Express компаниясы Deutsche Bahn компаниясының шағымдануына байланысты жаңа құрама вагондарын тапсырыс берудегі кешігу, олардың ұсынысын тиімсіз ететініне сілтеме жасап, бас тартуға мәжбүр болды. 2015 жылдың маусым айында 2018 жылы іске қосылатын Rhein Ruhr Express желісінің 2-ші және 3-ші бөлімдерін National Express компаниясы басқаратыны хабарланды. Бұл Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы RE4, RE5 және RE6 аймақтық экспресс бағдарларын қамтиды. 2016 жылдың желтоқсанында Лондонның Clarkes автобус операторы 56 көлікпен сатып алынды. 2020 жылдың наурыз айында Lucketts Travel компаниясы сатып алынды.
Қалпына келтіру әрекеті және брендті өзгерту
2021 жылдың қыркүйегінде National Express компаниясы Stagecoach Group компаниясын сатып алу туралы келіссөздер жүргізіп жатқаны туралы хабарланды. 2021 жылдың желтоқсанында екі компанияның директорлар кеңесі келісімге келді: алайда, бұл акционерлердің мақұлдауына және реттеуші органдардың қарауына байланысты болды. Бастапқыда акционерлерге National Express ұсынысын қабылдауды ұсынғаннан кейін, 2022 жылдың наурыз айында Stagecoach директорлар кеңесі DWS басқаратын инвестициялық қордан түскен сатып алу ұсынысын қолдау үшін бұрынғы ұсынымын кері қайтарып алды. 2023 жылдың қаңтарында жеті National Express Transport Solutions компаниясының (Coliseum Coaches, Lucketts Travel, Mortons Travel, Solent Tours, Stewarts Tours, Woods Tours және Worthing Coaches) экскурсиялық бизнесі «Touromo» бренді астында біріктірілді. Touromo Ұлыбритания мен Еуропа бойынша бір күндік сапарлар мен қысқа демалыстарды бірыңғай бренд ретінде ұсынуды мақсат етті, ал National Express брендті Батыс Мидлендс және Оңтүстік-Шығыс Англиядан тысқары қарай, бүкіл Ұлыбритания бойынша кеңейтуді жоспарлады. Бірақ алты айдан кейін Touromo компаниясының қызметін тоқтатуы және National Express Transport Solutions компаниясының 2023 жылдың қазан айында бір күндік сапарлар мен демалыс экскурсияларын ұсынуын тоқтатуы туралы хабарланды. 2023 жылдың маусым айында National Express компаниясы Mobico Group деп өз атауын өзгертті.
Қолжетімді көліктер
National Express Accessible Transport (Вест-Мидлендс қалалық аймақтарында тұратын және дәстүрлі қоғамдық көлікті пайдалануы қиын немесе мүмкін емес деп санаған кез келген адамға арналған үйден-үйге дейін тасымалдау қызметі.)
Автобус
2015 жылдың ақпанында National Express компаниясының 50% үлесіне ие Бахрейн қоғамдық көлік компаниясы Бахрейнде 10 жылдық концессиялық келісімді орындауға кірісті.
Трамвай
National Express Midland Metro (қазіргі West Midlands Metro трамвай желісі), 2018 жылы Transport for West Midlands басқаруына өтті.
Лондон және континенттік теміржолдар
National Express компаниясы 1994 жылдың қыркүйегінде құрылғаннан бастап, 2009 жылы Ұлыбритания үкіметі мемлекеттік меншікке алғанға дейін London & Continental Railways (L&CR) компаниясының 17,5% акциясын иеленді. L&CR High Speed 1 жобасын салуға жауапты болды. National Express сонымен қатар Inter Capital and Regional Rail консорциумының 40% үлесіне ие болды, ол 1998 жылдан 2010 жылға дейін Eurostar операциясының Ұлыбританиядағы бөлімшесі, L&CR-дің еншілес компаниясы Eurostar International басқару шартын орындады.
Әуежайлар
1990 жылдары National Express әуежайларды жекешелендіруге кірісіп, Шығыс Мидлендс, Борнмут және Хамберсайд әуежайларын сатып алды. Автобус және теміржол тасымалдарын ұсынуға назар аудару мақсатында, 1999 жылы Хамберсайд Манчестер әуежайлары тобына сатылды, ал 2001 жылдың ақпанында Борнмут пен Шығыс Мидлендс сатылды. 2007 жылдың қараша айына дейін топ сондай-ақ Нью-Йорк штатының Нью-Виндзор қаласындағы Стюарт халықаралық әуежайын басқарды. Бірақ, жалға алу шарты Нью-Йорк және Нью-Джерси порттық басқармасына өткізілді.
Темір жол және трамвай
1999 жылы Виктория үкіметі темір жол және трамвай қызметтерін жекешелендіргеннен кейін, топ M>Train, M>Tram және V/Line Passenger австралиялық франшизаларын иеленді. Үлкен шығындарға ұшырап, франшиза шартындағы талаптарды қайтадан келісе алмағандықтан, операциялар мемлекеттік басқаруға қайтарылды. M>Train Connex компаниясына, ал M>Tram Transdev компаниясына қайтадан берілді. V/Line мемлекеттік меншік корпорациясы болды.
Танымал мәдениетте
National Express 1998 жылы шыққан Divine Comedy тобының "National Express" әнінде еске алынады.