Кіріспе
Гомосексуализм туралы поэзияның неміс антологиясы, «Lieblingminne und Freundesliebe in der Weltliteratur» – неміс суретшісі Элисар фон Купфер (Элисарион) құрастырған. Алғаш рет 1900 жылы жарық көрген бұл, қазіргі замандағы осы саланың алғашқы еңбегі. Кейінгі бірнеше жұмыс фон Купфердің кітабының жаңартылған нұсқасын жасауға тырысқанмен, ол гей әдебиетінің мәңгілік туындысы болып қала берді.
Lieblingminne und Freundesliebe in der Weltliteratur is an anthology of poetry about homosexuality, compiled by the German artist Elisar von Kupffer (Elisarion). First published in 1900, it is the first effort of its kind in modern times, and while several later works have tried to deliver an updated version of von Kupffer's book, it has proven to be a timeless piece of gay literature.
Өлеңдер
Кітаптағы өлеңдер әр түрлі көздерден және орындардан жиналған, мысалы, Ежелгі Грекия, Рим империясы, Киелі кітап, араб әлемі, Жапония, Ренессанс Италиясы, Елизавета заманы Англиясы және 19 ғасыр Германиясы, тіпті редактордың өзі жазған бірнеше өлеңдер де бар. Осы кітап жазылған кезде мұндай жинақтар жоқ болғандықтан, қандай өлеңдерді қосу керектігін анықтау үшін көп зерттеу жұмыстары жасалды. Бұған қоса, көп жағдайда өлеңдердің аудармалары болмады немесе гомофобиялық цензура салдарынан бұрмаланған (мысалы, еркек есімдіктерін әйел есімдіктерімен алмастыру сияқты). Сондықтан фон Купффер көптеген өлеңдерді өзі аударуға мәжбүр болды, ал өзі білмейтін тілдер үшін достарының көмегіне жүгінді. Осындай қиындықтарға қарамастан, фон Купффердің таңдауы басымдық алды, ол таңдаған авторлар мен өлеңдер гей поэзиясының канонының берік бөлігіне айналып, кейінгі ұқсас туындыларда да пайда болды.
Атау
Кітаптың атауында бұрыннан бар неміс сөзі – Freundesliebe, яғни «достар арасындағы махаббат» қолданылған, ал von Kupffer жасаған Lieblingminne (шамамен «қалайтын махаббат түрі» немесе «жақын адамға деген махаббат») сөзі де бар. Деректерге сүйенсек, Lieblingminne грек тіліндегі педерастикалық қатынастарды, ал Freundesliebe – шамамен бір жастағы ер адамдардың арасындағы гомосоциалдық байланысты білдіреді. Орта ғасырлық неміс тілінен келген Minne сөзі көбінесе гетеросексуалдық платоникалық махаббатты білдіреді, онда ғашық сүйіктісін мақтайтын өлеңдер шығарады, бірақ ешқандай жыныстық қатынасқа бармайды.
Фон Купффердің алғы сөзіндегі дәлелдемесі
Антологияның өзінен гөрі, 1899 жылы Помпейде жазылған фон Купффердің саяси маңызы бар алғы сөзі де қызығушылық тудыруы мүмкін. Онда фон Купффер қоғаммен ғана емес, әлеуметтік құрылымның бір бөлігі болып табылатын гомосексуализмді қолдайды, оның (көбінесе платондық) ерлер арасындағы гомосоциалдық байланыстары, сондай-ақ ерлер мен ерлер арасындағы қарым-қатынастар гетеросексуалдық байланыстардың ешқашан жеткізе алмайтын күшті қоғам құруға көмектеседі. Фон Купффер үшінші жыныс туралы ұғымды да сынап, оны Магнус Хиршфельд сияқты гомосексуалистердің құқықтарын қорғаушылардың гомосексуалистерді заңды түрде тану және содомияға қарсы заңдарды жою мақсатымен ойлап тапқан концепция деп мәлімдейді. Ол сондай-ақ, Александр Македонский немесе Юлий Цезарь сияқты тарихи тұлғаларды гомосексуал ретінде көрсетуге қарсы шығады, себебі ол қазіргі заманғы "гомосексуал" ұғымының әйелдік сипаттағы, үшінші жынысқа тән еркек мінез-құлқымен байланысты екенін және бұл олардың заманында болмағанын айтады. Фон Купффер Франция империясы мен XIV Людовик сарайынан шыққан "әйелге табынушылықты" да сынға алады. Оның пікірінше, ерлер мен әйелдердің қарым-қатынас орнатуына басымдық беріліп, ерлер арасындағы байланыс күдікпен қаралатын әлеуметтік орта қоғамға зиянды. Гетеросексуалдылықты ең бастысы ретінде жарнамалау, оның ойынша, үлкен ауқымда (мысалы, грек полистеріндегідей) әлеуметтік өзара әрекеттесу мен мәдениеттің жоқтығына әкелетін жалғыз қоғамға ұласады. Дегенмен, қазіргі заманғы ерлердің бұрынғы грек азаматы сияқты мінез-құлқында еркектік пен гомоэротикалық немесе гомосексуалдық қарым-қатынастарға дайын болуын қажет ететініне қарамастан, фон Купффер өзінің әйелдерді жек көретін адам емес екенін, тіпті гетеросексуалистердің көпшілігі өз некелерінде тұтқындалғандай сезінетіндіктен, олардың арасында әйелдерді жек көрушілік көрініс беретінін айтады. Фон Купффердің бұл алғы сөзі бүгінгі күнде де маңыздылығын жойған жоқ, өйткені фон Купффер мен Хиршфельд арасындағы пікір таласы кейінірек Адольф Бранд пен Хиршфельд арасындағы, немесе 1960 жылдардан бері педерастияны қолдайтындар мен гей-бостандық қозғалысы арасындағы ұқсас пікір таластарды көрсетеді.
Кітаптың басылым тарихы
Кітапты еркек гомосексуализмін қабылдауды қолға алған алғашқы белсенді Адольф Бранд 1000 дана көлемде басып шығарды, бірақ 1900 жылдың соңында қалған кітаптарды Эберсвальдедегі S. Dyck баспасы сатып алды, бұл туралы кітаптың бетіне жазылған Бранд атындағы билеттен көрінеді. 1903 жылы кітапты гомосексуалдарға жақсы қатынаспен көзге түскен баспагер Макс Спор иеленді, ол Брандтың титул бетін өзінің атын жазған бетке алмастырды. Кітап қысқа мерзімге сотқа тоқтатылды, бірақ кейіннен Ульрих фон Виламовиц Моеллендорфтың оңтайлы куәлігі арқасында қайта жаңғыртылды. Екі дүниежүзілік соғыстан сақталып қалған түпнұсқалары өте сирек, сондықтан оларды кітапханаларда табу қиын. 1995 жылы Берлиндегі Verlag Rosa Winkel баспасы Пасау мемлекеттік кітапханасына тиесілі кітаптың факсимилелік басылымын (түпнұсқаға қарағанда беттерінің мөлшері азайтылған) және Марита Кейлсон Лорицтің кіріспе сөзін жариялады.
Кітаптың факсимильді басылымы
Фон Купфер, Элизар: Әлем әдебиетіндегі махаббат және достық сезімдер. Элизарион фон Купфердің этикалық-саяси кіріспесімен жинақ. Марита Кеилсон Лорицтің алды сөзімен 1900 жылғы басылымның қайта басылымы. Verlag Rosa Winkel, Берлин, 1995 жыл.
Басқа ұқсас антологиялар
Карпентер, Эдвард, ред. : Iolaus достық антологиясы. Лондон, Свон Сонненшайн / Манчестер, С. Кларк. (1906 жылғы екінші басылым, 1927 жылғы үшінші басылым). Бёрдли, Сесил, ред. : L'Amour bleu, 1978. — Өлеңдерден басқа, таңдамалы проза және көптеген суреттер мен фотосуреттер де қамтылған, ауыр том. Кампе, Жоахим, ред. : Matrosen sind der Liebe Schwingen. Insel Verlag, 1994. — қазіргі заманғы авторларға басымдық береді. Сазерленд, Алистер және Андерсон, Патрик, ред. : Eros – ерлер достығы антологиясы. Blond, 1961. Рид, Брайан, ред. : Жыныстық еретиктер; 1850-1900 жылдардағы ағылшын әдебиетіндегі еркек гомосексуализмі антологиясы. Routledge, Keegan and Paul, 1970. Кут, Стивен, ред. : Пингвиннің гомосексуалистік өлеңдер кітабы. Penguin, 1983.
Sutherland, Alistair. & Anderson, Patrick, eds. : Eros an anthology of male friendship. Blond, 1961. Reade, Brian, ed. : Sexual Heretics; Male Homosexuality in English literature from 1850 1900 an anthology. Routledge, Keegan and Paul, 1970. Coote, Stephen, ed. : The Penguin Book of Homosexual Verse. Penguin, 1983.