Кіріспе
Девондағы ауыл, Англия.
Тамертон Фолиот – Плимут қаласының солтүстігінде, Плимут ауданында, Англияның Девон графтығында орналасқан ауыл және бұрынғы азаматтық приход. Ол сонымен қатар сол атпен аталатын шіркеулік приходқа да есім берген. Тамар және Тави өзендерінің тоғысқан жеріне жақын орналасқан бұл ауыл, өзені тез кеңейіп, үлкен су айдынына айналатын аңғарда жатыр. Су арнасы Тамар аңғары темір жолының астынан өтетін көпірден ағып өтеді. Қазір жеке меншікке өткен Тамертон-Фолиот темір жол станциясы екі мильдік жолдың соңында, тығыз орманды өзен жағалауындағы табиғат қорығының шетінде орналасқан. Ол 1890 жылы Плимут, Девонпорт және Оңтүстік-Батыс Жоғарғы Желі темір жолының Лидфордтан Девонпортқа және Плимутқа созылған желісінде салынған. Ауылда 2001 жылғы санақ бойынша шамамен 2300 адам тұрады, үш паб, бір методист шіркеуі (2008 жылы жабылған) және Санкт-Марияның Англикан шіркеуі бар. Бұл шіркеу 12 ғасырға дейін соқталады және бұл жерде бұрынғы ғимарат болған, мүмкін, Сент-Индракт құрған деген болжам бар. Одан бері ол көп рет кеңейтілді, 1440 жыл шамасында 78 фут (24 м) биіктіктегі тік стильдегі мұнарасы салынды, ал 19 ғасырда ғимараттың көп бөлігі жаңартылды. Алты қоңыраудан тұратын қоңыраулар жиыны бар. 1931 жылы азаматтық приходта 1232 адам тұрған. 1951 жылдың 1 сәуірінде приход таратылып, Плимут және Биклиге біріктірілді.
Коплстон дуысы
Шіркеу қорытының шығыс шекарасының сыртында 17 ғасырдан бері сақталған деп есептелетін, Коплстон есімімен аталатын ежелгі қуыс емен ағашы тұр. Ол, әлде Кристофер Коплстон (1524–1586), немесе Принц (1723 жылы қайтыс болған) Джон IV Коплстон (1546/9 – 1608) сияқты, оның монументі шіркеу ішінде орналасқан, бір уақытта дау кезінде шіркеу сыртында өзінің немересін өлтірген деген аңыз бар.
Фолиот
Ауыл атының "Фолиот" бөлігі Фолиот әулетінен шыққан, Джон Фолиот – Жеңімпаз Уильямның жартылай бауыры және Норман жаулап алу кезінде көрсеткен қызметтері үшін көптеген жерлер алған. Тамертон Фолиот ауылынан көп алыс емес, жаңа Саутвей иелігіндегі көшелерге Бампфилд Уэй және Коплстон сияқты осы тарихи отбасылық атаулардың кейбіреуі берілді.
Жағалар
Содан кейін осы поместье Горж отбасының мүшелерінің біріне өтті. 1262 жылы Ральф де Горж Тамертон-Фолиотта 2 1/2 рыцарьтік міндеттемеге ие болды, оны Девон графы Болдуин де Редверс басқарды. Уильям Горджес 1294 жылы еркек мұрагерсіз қайтыс болды, сол кезде ол Хью де Кортниден Тамертонды Петристави, Мидлтон және Хорсвелл ақысымен ұстады. Оның мұрагері – інісі Томас болды. Томас Горджес шамамен 1264 жылы дүниеге келіп, 1304 жылы қайтыс болды. Джон де Горж, шамамен 1299 жылы туған. Отбасының бір мүшесінің Сент-Мария шіркеуінде жатқан тас мүсіні бар. Мүсіндер шіркеуде болған көптеген өрттерде қатты зақымдалды, соңғысы 1981 жылы солтүстік науқанының шатыры осы аймаққа құлаған кезде болды. Мүсіндердің 1346 жылы қайтыс болған Уильям де Горджеске тиесілі екеніне сенетін болса, 1944 жылы Горж отбасының тарихын жазған Реймонд Горжше, олар 15-ші ғасырдың басында гүлденген Уорли үйінің иесі, Тамертон-Фолиоттың иегері Джон Горжге тиесілі болуы мүмкін. Бұрын Горж гербіндегі "гуржес" (латын тілінде "күшті ағыс") суреттемесін, яғни 3 концентрлі шеңберді, рыцарьдың жупонының алдынан көруге болар еді. Бүгінде оның ізі қалмаған. Герб екі түрде бейнеленген: 3 концентрлі шеңбер немесе шұңқыр, мынадай сипаттамамен: "Ақ фонға көк түсті гуржес". Яғни, ақ түсті фонда көк түсті сурет. Шұңқыр пішінін Джон Коплстонның (эсквайр, 1608 жылы қайтыс болған) жерлеу ескерткішіндегі гербтің төрттен бірі ретінде көруге болады.
John Gorges of Warleigh House, lord of the manor of Tamerton Foliot, who flourished in the early 15th century. Formerly the Gorges heraldic canting arms of the Gurges, which is Latin for "whirlpool" could be seen on the front of the jupon of the knight in the form of 3 concentric annulets. No trace remains today. The armorial was borne in 2 forms, as 3 concentric annulets or as a whorl, blazoned thus: "Argent, a gurges azure". It was thus a blue device on a white background. The whorl form can be seen as one of the quarterings on the escutcheon on the funerary monument to John Copleston, Esquire (d. 1608).
Коплстон
Девон тарихшысы Тристрам Рисдон (1640 жылы қайтыс болды) Кольбрук еншілес ауданы туралы былай деп жазды: Осы ауданда Коплстоун орналасқан, ол көптеген әулеттерге есім берді. Олардың байлықтары, беделі және құрметті өмір салты үшін оларды "Ұлы Коплстоундар" деп атады, сонымен қатар "Ақ шпорлар" лақабымен де мақтанды. Бұл атақ батыс аймақтарында жоғары бағаланды. Осы әулеттен көптеген тармақтар өркендеп өсті. Девон тарихшысы сэр Уильям Пол (1635 жылы қайтыс болды) бұл әулетке көрсетілген құрметті "Күміс шпор" деп атады, бұл Рисдонның айтуынша ұқсас, және олардың жақсы некеде тұрған үлкен әулет болғанымен, әулет мүшелерінің ешқайсысы рыцарь дәрежесіне ие болмағанын қосты. Оның зор табысы үшін әулеттің бір мүшесі Раф Коплстон (1491 жылы қайтыс болды) "Ұлы Коплстон" деп аталды. Коплстон әулетінің негізгі кіші тармақтары Боуден, Инстоу, Аптон Пайн, Кингдон, Вудленд, Уэр Гиффорд, Эггсфорд және Биктон Девон меншіктерінде немесе иеліктерінде орналасқан. Коплстон үйінің қираған күйде екенін Принс (1723 жылы қайтыс болды) мәлімдеді. Қазіргі Копплстон үйі, Копплстон Кросынан оңтүстік-шығысқа қарай 1/2 миль жерде орналасқан, 1787 жылдан кейін Роберт Маджге Джордж стилінде қайта салынды, ол сол кезде осы меншікті сатып алған. Бұл Коплстон әулетінің ескі сарайынан басқа жерде салынған деп есептеледі, бірақ ескі құрылыс элементтерінің бір бөлігі сақталған. Тамертон Фолиот Коплстондарының тегі мынадай:
In this tything is Coplestone, which hath given name to a numerous family who for their fair possessions, their port (sic) (report?) and the respect they lived in, were intitled "the Great Coplestones" besides dignified with the name of "Whit Spurrs", some time a title of great note and in these western parts of much esteem. Of this name are many branches sprung who flourished in this county
The Devon historian Sir William Pole (d. 1635) stated the honour accorded to this family as "Silver Spurr", similar to Risdon's appellation, and added that it was connected to the fact that although they were a great county family which had married well, unusually no member of the family had ever been knighted. For his great revenue one member of the family, Raphe Copleston (d. 1491), was called 'The Great Copleston'. The principal junior branches of the Copleston family were seated at the Devon manors or estates of: Bowden, Instow, Upton Pyne, Kingdon, Woodland, Weare Giffard, Eggesford and Bicton. Copleston House was stated by Prince (d. 1723) to be "all in ruines". The present Copplestone House, situated about 1/2 mile south east of Copplestone Cross, was rebuilt after 1787 in the Georgian style by Robert Madge, who had purchased the estate at that date. It is thought to be on a different site to the old mansion of the Copleston family, but does incorporate some of the older fabric. The descent of Copleston of Tamerton Foliot was as follows:
Филип Коплстон (ф.1472)
Филип Коплстон, Коплстон, 1472 жылы Девонның шерифі болған. Ол Шуттан Джон Бонвиллдің (1417–1494) қызы және мұрагері, Ұлы Уильям Бонвиллдің, 1-ші Барон Бонвилльдің (1392–1461) немересі Анна Бонвиллға үйленді. Поулдың сөзінше: "Бонвиллдің қызына үйлену арқасында Коплстонның иелігі едәуір кеңейді". Энн Бонвилл анасының әжесі Лева Горджестен Тамертон Фолиот иелігін мұраға алды, ал оның әкесі Джон Бонвилл анасы арқылы Мартин Феррерстің немересі және мұрагері болды.
Раф Коплстон (1491 жылы қайтыс болған)
Раф Коплстон (1491 ж. қайтыс болған) (ұлы), Вивианның (1895) сөзінше, мол кірісі болғандықтан "Ұлы Коплстон" атанған.
Джон III Коплстон (14751550)
Джон III Коплстон (1475–1550) Коплстонның ұлы, Принцтің (1723 жылы қайтыс болған) айтуынша, "Ұлы Коплстон" атанды. Ол арғы атасы Джон Бонвилльдің (Паудерхэмдегі) серігі болды, бірақ бұл неке баласыз аяқталды; екінші рет ол сэр Хью Паулеттің (1510 жылға дейін – 1573) қызы, Сомерсеттегі Хинтон Сент-Джорджтен және Джерси губернаторы болған Джон Паулетке үйленді.
Джон IV Коплстон (1546/9 1608)
Джон IV Коплстон (1546/9 – 1608) (әкесінің екінші некесінен туған екінші ұлы және мұрагері), Коплстоннан, Льюис II Полардтың (1569 жылға дейін қайтыс болған) қызы Сьюзан Полардқа үйленген, Король Нимптонының иесі, Эксетердің жазбашысы және заң сержанты, сэр Льюис I Полардтың (шамамен 1465 – 1526) немересі, Жалпы соттардың әділ судьясы. 1617 жылы орнатылған және 1894 жылы жөнделген осы жұбайлардың ескерткіші Тамертон Фолиоттағы Сент-Мария шіркеуінде сақталған. Латын тілінде былай жазылған: Johanni Coplestono Armigero huius manerie domino viro cum generis antiqui tum verae virtutis laude nobilitato: qui postquam aetatis suae annum LIX attigisset Warleiae suaviter in Christo obdormirvit, 9 қараша 1608. Сузанна уxor amantissima quae quinque filios et totidem filias peperit in spe resurrectionis bene merenti pie posuit, 4 қыркүйек 1617. ("Джон Коплстонға, Эсквайр, осы елімнің иесі, асыл тегімен де, шын ізгілігімен де танымал болған адам, 59 жасқа жеткен соң Уорлиде Мәсіхте тыныштықпен ұйықтады, 9 қараша 1608. Сузанна, оның сүйікті әйелі, бес ұл мен бес қыз дүниеге әкелді, осыны қайта тірілу үмітімен ізгілікпен орнатты, 4 қыркүйек 1617.")
Johanni Coplestono Armigero huius manerie domino viro cum generis antiqui tum verae virtutis laude nobilitato: qui postquam aetatis suae annum LIX attigisset Warleiae suaviter in Christo obdormirvit, November 9, 1608. Susanna uxor amantissima quae quinque filios et totidem filias peperit in spe resurrectionis bene merenti pie posuit, September 4, 1617. ("To John Copleston, Esquire, lord of this manor, a man famed as greatly for true virtue as noble descent, who after he had reached his 59th year went to sleep gently in Christ at Warleigh, November 9, 1608. Susanna his most beloved wife who brought forth five sons and as many daughters placed this piously in well deserved hope of resurrection, September 4, 1617.")
Құрбандық
Принц баяндайтын болса, Джон IV Коплстон өзінің құдасын, мүмкін, заңды емес ұлын өлтірді, бұл "Тамертонның осы жеріндегі ең қайғылы оқиға, бәлкім, осы жерде де, Коплстонда да оның есімі мен әулетінің жойылуына себеп болды". Ол Ралидегі сэр Джон Чичестердің (1519/20 – 1569) ұлы және мұрагері, Солтүстік Девонның белгілі отбасынан шыққан.
Бампфилд
Сэр Джон Бэмпфилд, 1-ші барон (шамамен 1610 – 1650 сәуірде) Девон графтығындағы Полтимор және Солтүстік Молтоннан, Гертруд Коплстоунға (1658 жылы қайтыс болған) үйлену арқылы Тамертон Фолиот поместьесін мұраға алды. Гертруд Коплстоун – Коплстон мен Тамертон Фолиоттен Амиас Коплстоунның (1582–1621) қызы және оның ағасы Джон V Коплстоунның (1609–1632) қос мұрагері болған. Оның үлкен ұлы және мұрагері – Сэр Коплстоун Бэмпфилд, 2-ші барон (шамамен 1633 – 1692), ал екінші ұлы – Коплстоун Бэмпфилд (1659–1669), 10 жасында қайтыс болған дарынды ғалым. Оның ескерткіші Тамертон Фолиоттағы Сент-Мария шіркеуінің ғибадатханасының оңтүстік жағында сақталған. Оның мүсіні кітапқа қолын тигізіп, үлкен шапан мен кең қылқанды парикті киген күйде бейнеленген. Төменде латын және грек тілдерінде теріңке жазулар бар.
Рэдклиф
1741 жылы Тамертон Фолиот маноры 4-ші баронэт сэр Ричард Бэмпфилд (1722–1767) тарапынан Уолтер Рэдклиффке, Франкландтан Уолтер Рэдклиффтің ұлына, 1696 жылы Девонның шерифі болған және 1822 жылы манорының иесі Рев. Уолтер Рэдклиффтың атасы сатылды. Ол сол кезде манорының иелерінің ежелгі ордасы болған Уорлиде тұрды.
Уорли үйі
Уорли – Тави өзенінің шығыс жағасында орналасқан Тюдор стиліндегі сарай. Бұрын ол Джон Коплстонның (1608 жылы қайтыс болған) меншігі болған. Бұл ғимарат II санаттағы мұражайлық ескерткіш. Қазір ол Бикли приходінің құрамында. Алғашқы Уорли үйі 1135 және 1154 жылдар аралығында Самсон Фолиот салған, содан бері оның Тамертон еншісі Тамертон Фолиот деп аталады. Оның отбасы 1253 жылға дейін осы еншіге ие болды, содан кейін ол Горждерге өтті, олар Самсон Фолиоттың ұрпақтары еді. 1435 жылы басқа ұрпақтар, Бонвиллдер, оны иеленді, ал олардан кейін шамамен 1472 жылы Коплстондар, 1631 жылы Бампфилдер және соңында 1741 жылы Радклифтер келді. 2012 жылдан бастап Уорли үйі қонақ үй ретінде қызмет етеді.
Азаматтық соғыс
Тамертон-Фолиот – Азамат соғысы кезінде 1643 жылдың қазан айынан желтоқсан айына дейін Плимутты қоршаған Руперт ханзадасының інісі Морис ханзадасының төрттен бірі болған жер. Ханзада 1643 жылдың қараша айының ортасында лагерьте қызбадан ауырып, емделу үшін қоршаудан шығып кетті.
Бүгін
Тамертон-Фолиот бүгінде Плимуттың солтүстік шекарасын құрайды. 2012 жылдың қараша айында шектен тыс жаңбырдың салдарынан аймақтың бір бөлігі "өтпейтін" болып қалды.