Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гиспания Баэтиканың ежелгі қаласы
Ancient city of Hispania Baetica
Италика (lang es) – Испаниядағы ежелгі рим қаласы; оның орны Испанияның Севилья провинциясындағы Сантипонсе қаласына жақын орналасқан. Оны б.з.д. 206 жылы римдік генерал Сципион өз итальяндық әскерлерінің ардагерлері үшін колония ретінде құрды және олардың құрметіне атады. Кейіннен Италика итальян жартыаралынан келген жаңа қоныс аударушыларды, сондай-ақ римдік сарбаздардың балаларын және жергілікті әйелдерді тартты. Итальяндық қоныс аударушылардың арасында Умбрия қаласы Тюдерден шыққан Ульпия руының бір тармағы және Адрия қаласынан шыққан Аэлия руы болды; олар қаланың негізін қалаушылар болған, немесе белгісіз уақытта келген кейінгі қоныс аударушылар еді. Ulpi Traiani және Aelii Hadriani – рим императорлары Траян мен Адрианның тегі, екеуі де Италикада дүниеге келген. Кейбір авторлардың пікірінше, Италика Феодосийдің туған жері де болған.
Italica (lang es) was an ancient Roman city in Hispania; its site is close to the town of Santiponce in the province of Seville, Spain. It was founded in 206 BC by Roman general Scipio as a colonia for his Italic veterans and named after them. Italica later grew attracting new migrants from the Italian peninsula and also with the children of Roman soldiers and native women. Among the Italic settlers were a branch of the gens Ulpia from the Umbrian city of Tuder and a branch of the gens Aelia from the city of Hadria, either co founders of the town or later migrants who arrived at an unknown time; the Ulpi Traiani and the Aelii Hadriani were the respective stirpes of the Roman emperors Trajan and Hadrian, both born in Italica. According to some authors, Italica was also the birthplace of Theodosius.
Қор
Италия Испаниядағы алғашқы римдік елді мекені болды. Ол б.з.д. 206 жылы Публий Корнелий Сципион екінші Пуний соғысы кезінде Турдетан тайпасының (кем дегенде б.з.д. 4 ғасырдан бастап) жергілікті қаласының жанында, өзінің Италиялық ардагерлері үшін – одақтастар мен римдік азаматтардың қосындысы үшін құрылды және сол себепті тұрғындарының құрметіне Италия деп аталды. Жақын жердегі Гиспалис (Севилья) қаласы үлкен болып қала берді, бірақ Италияның маңыздылығы оның танымал шығу тегінен және Гуадалкивир өзеніне жақын орналасқандықтан, аймақты бақылау мүмкіндігінен туындады. Ескі қала (vetus urbs) гүлденген қалаға айналды және Гипподамия жоспарымен, орталықтағы форум мен қоғамдық ғимараттармен, және көрікті өзен портымен салынды. Италия, әсіресе Адрианның қолдауымен өркендеді, сол кездегі империядағы көптеген қалалар сияқты, бірақ ол оның туған жері болғандықтан ерекше құрметке ие болды. Ол қаланы солтүстікке қарай жаңа қала (nova urbs) ретінде кеңейтті және оның өтініші бойынша оны Colonia Aelia Augusta Italica колониясы мәртебесіне көтерді, тіпті Адриан оның бұрыннан "Муниципиум" құқықтарына ие болғанын білдіргеніне таңырды. Ол сондай-ақ, өзінің ізашары және асырап алған әкесіне құрмет көрсету үшін қала орталығында орналасқан үлкен және бірегей Траянеумді қоса алғанда, ғибадатханаларды салды және қоғамдық ғимараттарды қайта жаңартты. Гуадалкивир өзенінің арнасының өзгеруіне байланысты, бұл антик замандағы орманды жабындысын алып тастау салдарынан болған шөгінділердің кең таралған мәселесі, қала 3 ғасырдың басында құлдырауын басталды, бұл Италияның өзен портын құрғақ қалдырды, ал Гиспалис жақын маңда өсуін жалғастырды.
Italica was the first Roman settlement in Spain. It was founded in 206 BC by Publius Cornelius Scipio during the Second Carthaginian War close to a native Iberian town of the Turdetani (dating back at least to the 4th c. BC) as a settlement for his Italic veterans, a mixture of socii and Roman citizens, and therefore named Italica after its inhabitants. The nearby native and Roman city of Hispalis (Seville) was and would remain a larger city, but Italica's importance derived from its illustrious origin and from the fact that it was close enough to the Guadalquivir to control the area. The vetus urbs (original or "old" city) developed into a prosperous city and was built on a Hippodamian street plan with public buildings and a forum at the centre, linked to a busy river port. Italica thrived especially under the patronage of Hadrian, like many other cities in the empire under his influence at this time, but it was especially favoured as his birthplace. He expanded the city northwards as the nova urbs (new city) and, upon its request, elevated it to the status of colonia as Colonia Aelia Augusta Italica even though Hadrian expressed his surprise as it already enjoyed the rights of "Municipium". He also added temples, including the enormous and unique Traianeum in the centre of the city to venerate his predecessor and adopted father, and rebuilt public buildings. The city started to dwindle as early as the 3rd century when a shift of the Guadalquivir River bed, probably due to siltation, a widespread problem in antiquity that followed removal of the forest cover, left Italica's river port high and dry while Hispalis continued to grow nearby.
Ежелгі заман
Қала император Феодосий I және оның үлкен ұлы Аркадийдің туған жері болған болуы мүмкін (оны әкесі жер аударылған кезде 377 жылы Испанияда дүниеге келген). Италика соңғы антикалық дәуірде өз епископына ие болуға жеткілікті маңызды болды және вестготтар дәуірінде гарнизоны болған. Қоршау қабырғаларын Леовигильдо 583 жылы Герменгильдоға қарсы күресі кезінде жаңартқан.
The city may have been the birthplace of the emperor Theodosius I and of his eldest son Arcadius (born in Spain in 377 A. D., during his father's exile). Italica was important enough in late Antiquity to have a bishop of its own, and had a garrison during the Visigothic age. The walls were restored by Leovigildo in 583 AD during his struggles against Hermenegildo.
Қайта ашу және қазба жұмыстары
Соңғы ғасырларда қираған үйінділер көптеген шетелдік саяхатшылардың келуіне, таңғалуына және үмітсіздігіне айналды, олар өз әсерлерін жазып, кейде суреттеді. Алайда, Италиканың беделі, тарихы мен атағы оны тонаудың жалғасуынан және ежелгі заманнан қазіргі заманға дейінгі материалдар үшін тұрақты карьер болудан құтқару үшін жеткіліксіз болды. 1740 жылы Севилья қаласы Гуадалкивир өзенінде бөгет салу үшін амфитеатр қабырғаларын бұзуды бұйырды, ал 1796 жылы vetus urbs жаңа Камино Реал экстремадурасын салу үшін пайдаланылды. 1810 жылы Наполеонның басқыншылығы кезінде бұл жерді қорғау туралы алғашқы заң күшіне енді, оның ескі аты Италияны қалпына келтірді және тұрақты қазбалар үшін жылдық бюджет бөлді. Алғашқы қазбашылардың бірі британдық тоқыма саудагері және Севилья тұрғыны Натан Ветрель болды, ол 1820 жылдары Италика маңында шамамен онға жуық римдік жазуларды тауып, кейіннен Британ мұражайына сыйға тартты. Алайда, 1839-1840 жылдар аралығында ғана тұрақты қазба жұмыстары жүргізілді. XIX ғасырдың аяғында қазба жұмыстары қарқынды жүргізілгеннен кейін мозаикалық едендердің бір бөлігі Лебрия графинесіне тиесілі болды. Олар графшаның осы мақсатта салған Лебрия графшасының сарайында сақталған. Сол кездегі қазбаларға жауапты археолог Родриго Амадор де лос Риос графшаның сақталуынан гөрі тонау деп санаған нәрсені қайтаруға тырысты, бірақ ол оның шағымдарына құлақ аспады. 1912 жылғы Корольдік жарлық бойынша Италика Ұлттық ескерткіш деп жарияланды, бірақ 2001 жылға дейін Италиканың археологиялық орны мен қорғалатын аймақтары нақты анықталмаған.
In recent centuries, the ruins became the subject of visits, admiration and despair by many foreign travellers who wrote about and sometimes illustrated their impressions. Italica's prestige, history and fame were not enough, however, to save it from being the subject of continued looting, and a permanent quarry for materials from Ancient times to modern ones. In 1740 the city of Seville ordered demolition of the walls of the amphitheatre to build a dam on the Guadalquivir, and in 1796 the vetus urbs was used to build the new Camino Real of Extremadura. The first law of protection for the site took effect in 1810 under the Napoleonic occupation, reinstating its old name of Italica, and allocating an annual budget for regular excavation. One of the first excavators was the British textile merchant and Seville resident Nathan Wetherell, who uncovered nearly ten Roman inscriptions in the vicinity of Italica in the 1820s that were later donated to the British Museum. Regular excavation, however, did not materialise until 1839–1840. When excavations intensified towards the end of the 19th century, some of the mosaic floors have been acquired by the Countess of Lebrija. They are conserved in the palace the countess had built for this purpose, the Palace of the Countess of Lebrija. The archeologist responsible for the excavations at the time Rodrigo Amador de los Ríos tried to revert what he considered to be robbery rather than conservation by the countess, but she did not indulge in his complaints. By Royal Order of 1912 Italica was declared a National Monument, but it was not until 2001 that the archaeological site of Italica and the areas of protection were clearly defined.
Траян
Траян - император Траянның құрметіне салынған үлкен ғибадатхана. Ол Nova Urbs-тің ең биік нүктесінде орталық қос аралды алып жатыр. Оның өлшемдері 108 х 80 м. Оның сыртқы корпус мүсіндері айналасында төртбұрышты және жартылай шеңберлі экседралар бар үлкен портикті алаңмен қоршалған. Ғибадатхананың ауласы Евбеядан келген қымбат Циполлино мәрмәрінен жасалған жүзден астам бағанамен және әр түрлі фонтандармен безендірілген.
The Traianeum was a large, imposing temple in honour of the Emperor Trajan, built by his adopted son and successor, Hadrian. It occupies a central double insula at the highest point of nova urbs. It measures 108 x 80 m and is surrounded by a large porticoed square with alternating rectangular and semicircular exedra around its exterior housing sculptures. The temple precinct was decorated with over a hundred columns of expensive Cipollino marble from Euboea, and various fountains.
Су құбыры
Жалпы ұзындығы 37 шақырымды құрайтын су құбыры алғаш рет біздің заманымыздың 1-ші ғасырында салынды және қаланың кеңеюіне байланысты алыс жатқан су көзін қосу үшін Адриан тұсында кеңейтілді. Ол қала шетіндегі үлкен цистернаны сумен жабдықтады, ол бүгінге дейін толығымен сақталған. Қаланың жанында аркалардың тіректерінің бір бөлігі әлі де көрініп тұр.
The aqueduct of 37 km total length was first built in the 1st c. AD and extended under Hadrian to add a more distant source for supplying the expanded city. It fed a huge cistern at the edge of the city which remains intact. Some of the piers of the arches are still visible near the city.