Кіріспе

Құстардың жойылған туысы

Адзебиллдер (Aptornis туысы) – екі жақын туысқан құс түрі: Солтүстік аралдың адзебиллi (Aptornis otidiformis) және Оңтүстік аралдың адзебиллi (Aptornis defossor). Олар жойылған Aptornithidae тұқымдасына жатады. Бұл тұқым Жаңа Зеландияға ендемiк. Миоцен дәуіріндегі Сент-Батанс фаунасынан белгілі болған, күмәнді түр (Aptornis proasciarostratus) да бар.

Таксономия

Адзебильді алғаш рет 1844 жылы биолог Ричард Оуэн ғылыми тұрғыдан сипаттады, ол оларды моаның кішкентай түрі деп қате қабылдады. Алғаш аталған түр – Dinornis otidiformis (кейіннен Aptornis), оның ерекше атауы үлкен бастардқа (Otis tarda) ұқсас болғандықтан қойылды. Олар Gruiformes тобына жатқызылған, бірақ бұл толыққанды нақты емес. Сондай-ақ, оларды Галлоансерлермен байланыстыру ұсынылды. Морфология мен ДНК тізбектерін зерттеу нәтижесінде олар Жаңа Каледонияның кагуымен және кернейшілермен әртүрлі деңгейде жақын не алыс екені анықталды. Дегенмен, алғашқы қазбалар табылғанда оларды құс тәріздестермен, әсіресе кішкентай моамен шатастырған. Оның кагуға морфологиялық жақындығы конвергентті эволюцияның нәтижесі болуы мүмкін, бірақ Жаңа Зеландияның Жаңа Каледонияға жақын орналасуы және ортақ биологиялық туыстық байланыстары (екі аралдың да бір микроконтиненттің бөлігі болуы) кейбір зерттеушілерді олардың Гондванадан ортақ ата-тегін бөлісетінін болжауға итерді. Гондван күнжарасы – кагудың ең жақын туысы, бірақ олар нақты Gruiformes тобына (яғни, крандар, суқайырлар және оларға жақын түрлер) жақын емес. 2011 жылғы генетикалық зерттеуде A. defossor груйформа екені анықталды. A. otidiformis үшін ДНК тізбектері қолжетімді емес, бірақ екі түрдің басқа құстарға қарағанда бір-біріне жақын туыс екені болжамдалды. 2019 жылы екі зерттеу жаңа, терең филогенетикалық әдістерді ұсынды. Біріншісі, Boast және тағы басқалар (2019) жасаған, митохондриялық геномның дерлік толық тізбектерін пайдаланып, адзебильдердің Sarothruridae тұқымдастығымен, яғни жұмсақ құйрықтылармен тығыз байланысты екенін анықтады. Содан кейін, Musser және Cracraft (2019) морфологиялық және молекулалық деректерді пайдаланып жасаған тағы бір зерттеу адзебильдердің Psophiidae тұқымдастығының кернейшілерімен тығыз байланысты екенін көрсетті. Олар ұша алмаған, қанаттары өте кішкентай, құстың жалпы мөлшеріне қарағанда додоның қанаттарынан да кішірек болған, және ерекше қысқарған карпометакарпусы болған. Екі түрдің мөлшері әртүрлі болды, Солтүстік аралдың адзебилі кішірек түр болды; олардың тірі кезіндегі түсі белгісіз.

Тұрғылықты ортасы мен мінез-құлқы

Олардың қазба қалдықтары Жаңа Зеландияның құрғақ аймақтарында, тек жазық жерлерде ғана табылған. Екі түрін сипаттаған Ричард Оуэн, бұл жануардың барлық жейтін болғанын болжаған, ал сүйектеріне жасалған тұрақты изотоптық талдау осы пікірді қолдайды. Апторнис отидиформдіс түрінің екі мысалының 13С және 15N байыту деңгейлері, моа, Финш үйрек және жәндіктермен қоректенетін түйіндемелермен (owlet nightjars) салыстырылғанда, ацзебильдің жәндіктермен қоректенетіннен жоғары тұрған түрлерді жегенін көрсетеді. Олардың ірі жәндіктер, кесірткелер, туатаралар және тіпті кішкентай құстармен қоректенгені болжанып отыр.

Құрып кету

Адзебиллер моа сияқты кеңінен таралмаған, бірақ маорилердің (және олармен бірге келген полинезиялық егеуқырлар мен иттің жұмыртқалары мен балапандарына шабуыл жасауы) салдарынан моа және басқа да ірі құстарға қарағандай аң аулау қысымына ұшырады. Олар еуропалық саяхатшылар келгенге дейін жойылып кетті. А. defossor-дың маори тіліндегі атауы "ngutu hahau" болған.