Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канада Сенатының ұсынылып отырған реформасы
Proposed reform of the Canadian Senate
Үштік Е Сенаты (тең, сайланған және тиімді дегенді білдіретін есте сақтауға көмектесетін жасалма аббревиатура) – Канада Сенатын реформалау ұсынысы. Бұл реформа бойынша сенаторлар әрбір провинцияны тең өкілдік ететін санда тиімді өкілеттіктерді жүзеге асыру үшін сайлануы керек. Бұл қазіргі кездегі жағдайға қайшы келеді, онда сенаторлар премьер-министрдің кеңесі бойынша генерал-губернатор тағайындайды және олар көбінесе Төменгі палатаның жұмысына араласпайды. Конституцияда белгіленгендей, әрбір провинцияға бөлінетін сенаторлардың саны тең немесе пропорционал емес. Австралия Сенаты – Вестминстер үлгісіндегі жоғары палата, ол 1901 жылы Австралия федерациясы құрылғаннан бері осындай сипаттамаға ие және ұсынылып отырған Үштік Е Сенатына ұқсас. "Үштік Е Сенаты" деген фразаны Альберта баяндамасының редакторы және консервативті сарапшы Тед Байфилд "Оттаваны біздің емес, олардың Оттавасын жасауға арналған үштік E жоспары" атты баяндамасында қолданды. Оның ұлы Линк Байфилд бір кездегі Альберта провинциясының сенаторына үміткер болған.
The Triple E Senate (a mnemonic contrived acronym for equal, elected, and effective) is a proposed reform of the Canadian Senate, calling for senators to be elected to exercise effective powers in numbers equally representative of each province. This is in contrast to the present arrangement wherein individuals are appointed to the Senate by the Governor General, on the advice of the Prime Minister after which they generally do not interfere with the workings of the Lower House. The number of senators allotted to each province, as set out in the constitution, is neither equal nor proportional. A Westminster style upper chamber that already possesses characteristics similar to the proposed Triple E Senate is the Australian Senate, which has stood as such since Australian federation in 1901. The phrase "triple E Senate" was coined by Alberta Report editor and conservative commentator Ted Byfield in a column for the Report titled "A triple E plan to make Ottawa ours, not theirs". His son Link Byfield was once a candidate to be a Senator for Alberta.
Шығу тегі
Сенат реформасы Канадада 1867 жылы Конфедерация құрылғаннан бері талқыланып келе жатқан мәселе. Бұл талқылар 1830 жылдардан бері Канада провинциясының Заң шығару кеңесі төңірегінде жүргізіліп келеді. 1885 жылдың қыркүйегінде Торонтода өткен Канада Либерал партиясының съезінде Канада Сенатын сайлау арқылы реформалау туралы саяси қаулы ұсынылды; қабылданған, бірақ ешқашан іске асырылмаған саясат. Содан кейінгі онжылдықтардағы аз ғана пікірталастар тағайындау процесін реформалау немесе Сенатты тарату мәселесіне қатысты болды. Пьер Трюдо премьер-министр болып сайланғанға дейін «Үш Е Сенат» идеясы кеңінен танылмады. Либералды басымдықпен федералды парламент 1970 жылдардағы энергетикалық дағдарыстан кейін Ұлттық энергетикалық бағдарламаны (ҰЭБ) құру туралы заң қабылдады. Бұл бағдарлама халық тығыз қоныстанған шығыс провинцияларында қолдау тапса да, батыс аймақта, әсіресе мұнайға бай Альбертада ұнамады. Аймақтың популистері батыс провинциялары энергетикалық бағдарламаны талқылаудан шеттетілді деп санайтын. Олар АҚШ-қа үміт арнады, егер Канаданың Сенаты американдық Сенатқа ұқсас болғанда, батыс провинцияларының сенаторлары Сенатты бағдарламаны тоқтатуға немесе кемінде маңызды түзетулер енгізуге мәжбүрлейтін еді деп ойлады. Палатада тең үлесте бөлінген орындармен құрылған және Халық қабылдаған заңдарға қатысты маңызды билікті жүзеге асыра алатын сенаторларды сайлау идеясы Батыс белсенділері арасында тез арада кең танылды. Альберта фермерінің бірі – Берт Браун тіпті тракторымен көршісінің арпа егісіне «Үш Е Сенат немесе басқаша» деп жазып тастады. 1987 жылы Альберта заң шығару жиналысы Сенаторларды таңдау туралы заңды қабылдады, ал алғашқы сенаторлық сайлау 1989 жылдың 16 қазанында өтті. Батысқа негізделген, оңшыл «Реформа» партиясының мүшесі Стэнли Уотерс бұл сайлауда жеңіске жетті. «Реформа» партиясы мен Альберта премьер-министрінің қысымымен премьер-министр Брайан Малрони генерал-губернаторға Альбертадан ұсынылған үміткерді Сенатқа тағайындауды ұсынуға келісті. Уотерс 1990 жылдың 11 маусымында сенатор ретінде ант берді.
Reform of the Senate has been a debated issue in Canada since the institution was formed at Confederation in 1867, carrying on discussions around the Legislative Council of the Province of Canada since the 1830s. In September 1885, at a Liberal Party of Canada convention in Toronto, a policy resolution was put forward to reform the Canadian Senate on an elective basis; a policy that was adopted, but never implemented. The little debate that followed in the decades thereafter focused on reform of the appointment process or abolition. It was not until the premiership of Pierre Trudeau that the idea of a Triple E Senate attracted mainstream attention, after the Liberal dominated federal parliament passed legislation establishing the National Energy Program (NEP) in the wake of the energy crisis of the 1970s. Though it was welcome in the populous eastern provinces, the NEP was unpopular in the western region—especially oil rich Alberta—where populists felt the western provinces had been excluded from debate on the energy program, and looked towards the United States with the belief that, had Canada's Senate been more like its American counterpart, senators from the four western provinces could have forced the Senate to drop the program, or at least allow for significant amendments to it. This idea of electing senators to a house made up of equally distributed seats and which could exercise its considerable power over legislation passed by the House of Commons soon became a cause célèbre among Western activists, with one Alberta farmer—Bert Brown—even using his tractor to cut "Triple E Senate or else" into his neighbour's barley field. By 1987, the Legislative Assembly of Alberta had passed the Senatorial Selection Act, and the first senatorial election was held on October 16, 1989. Stanley Waters, a member of the western based, right wing Reform Party, was the winner of that election, and, under pressure from the Reform Party and the Premier of Alberta, Prime Minister Brian Mulroney agreed to advise the Governor General to appoint the Alberta nominee to the Senate; Waters was sworn in as a senator on June 11, 1990.
Шарлоттаун келісімі
Шарлоттаун келісімінің нәтижесінде қабылдамаған талқылаулар барысында азаматтар форумы Сенат реформасын қажетті өзгерістердің ең маңыздысы деп атады, соның нәтижесінде Конституциялық мәселелер министрі Джо Кларк өзінің бастапқы конституциялық реформа пакетіне әр провинция үшін алты сенатордан және әр территориядан бір сенатордан тұратын Сенатты, сондай-ақ оларды сайлау үшін пропорционалдық өкілдік (PR) жүйесін енгізді. Бұған қоса, Жаңа Зеландиядағыдай, Сенат орындары Бірінші Ұлт өкілдеріне арналып берілді. Бірақ сонымен бірге Сенаттың өкілеттігі шектелетін болды және Сенаттың теңдігін негіздеу үшін халық саны көп провинциялар үшін Палатаға орын саны көбейтілді. Кейінгі келіссөздерде провинциялық премьерлер PR-ді тоқтатуды талап етті, оның орнына сенаторларды тағайындау жауапкершілігін провинцияларға беруді ұсынды, онда сенаторлар заң шығару жиналыстары немесе халық сайлауы арқылы таңдалуы мүмкін еді. Шарлоттаун келісімінің басқа шараларымен бірге, Сенат реформасының бұл ұсынысы батыста ынтамен қабылдамады және 1992 жылы өткізілген жалпыұлттық референдумда келісім батыс провинцияларының төртеуінде жеңіліске ұшырады. Осы сәтсіздіктен кейін аталған Реформа партиясы Альбертада белгілі болды және көп ұзамай онда маңызды саяси қолдауға ие болды. Партия және оның жетекшісі Престон Мэннинг әр провинция үшін он сенатордан тұратын жоспарды жақтады, соның нәтижесінде «Үш Е Сенат» идеясының ең белсенді жақтаушылары болды.
During the debate over the ultimately failed Charlottetown Accord, citizens' forums put Senate reform near the top of their lists of desired changes, leading then Constitutional Affairs Minister Joe Clark to include within his original constitutional reform package a Senate with six senators for each province and one from each territory, and a proportional representation (PR) system to elect them. Also proposed were Senate seats reserved specifically for First Nations representatives, as had been done similarly in New Zealand. However, at the same time, the Senate's powers would be reduced and more Commons seats for the populous provinces would be added to that chamber, to justify the equality of the Senate. During later negotiations, the provincial premiers demanded that PR be dropped, asking instead for the responsibility of providing senators to fall on the provinces, where senators could be selected by the legislative assemblies or through popular election. Along with the other provisions of the Charlottetown Accord, this Senate reform proposal was not met with enthusiasm in the west, and, in the required national referendum held in 1992, the accord was defeated in the four western provinces. In the wake of this failure, the aforementioned Reform Party came to prominence in Alberta, and soon gained considerable political support there. The party and its leader, Preston Manning, became the most vocal advocates of a Triple E Senate, promoting a plan with ten senators for each province.
Қосымша өзгерістер
Шарлоттаун келісімінен кейінгі онжылдықтарда Үштік Е Сенаты туралы идея тірі күйінде қалды, бірақ принциптерді іске асыру үшін нақты шаралар аз болды; Премьер-министр Пол Мартин бұл мәселені қарастырды, бірақ "бөлінген" Сенат реформасы тағайындалған және сайланған сенаторлардың жұмыс істемейтін үйлесімін құрады деді. Канаданың консервативтік партиясы сайланған Сенатты қолдаса да, Үштік Е атауын қабылдамады. Дегенмен, консервативтік премьер-министр Стивен Харпер 2007 жылдың қыркүйегінде генерал-губернатор Микаэль Жаннан жоғарыда аталған Берт Браунды – Альберта провинциясының екі сенаторлық сайлауында жеңіске жеткен – Сенатқа тағайындауды сұрады. Содан кейін, 2008 жылдың 11 желтоқсанында, Берт Браун сияқты алдын ала сенаторлық сайлауларсыз, "Торонто Стар" газеті Харпердің "жыл соңына дейін барлық бос Сенат орындарын толтыруды жоспарлап отырғанын", бұл либералдық-ЖЖД коалициялық үкіметінің келесі жылы бос орындарды толтыру мүмкіндігін жою мақсатында екенін хабарлады. 2008 жылдың 22 желтоқсанында "Глоб энд Мейл" газеті "Премьер-министр Стивен Харпер барлық 18 ағымдағы бос орынды толтыратынын растады" деп жазды. Жаңа демократиялық партия және Квебек блогы Сенатты таратуды талап етті.
The notion of a Triple E Senate remained alive in the decades following the Charlottetown Accord, though little substantial action was taken to implement the principles; Prime Minister Paul Martin mused on the topic, but said "piecemeal" Senate reform would create an unworkable combination of appointed and elected senators. While the Conservative Party of Canada has endorsed an elected Senate, it has rejected the Triple E label. However, Conservative Prime Minister Stephen Harper requested in September 2007 that Governor General Michaëlle Jean appoint the aforementioned Bert Brown—who had won two Alberta senatorial nomination elections—to the Senate. Then, on December 11, 2008, without any preceding senatorial elections as in the case of Bert Brown, the Toronto Star reported that Harper "plans to fill every empty Senate seat by the end of the year to kill any chance of a Liberal NDP coalition government filling the vacancies next year." On December 22, 2008, The Globe and Mail reported that "Prime Minister Stephen Harper confirmed that he is filling all 18 current vacancies." The New Democratic Party and the Bloc Québécois both called for the Senate's abolition.