Кіріспе

Алюминий кремнияты минералдарына бай тау жыныстары – Жер қыртысының құрамы. Геологияда "сиал" термині Жер қыртысының жоғарғы қабатының құрамын, атап айтқанда алюминий кремнияты минералдарына бай тау жыныстарын көрсетеді. Ол кейде континенттік қабықпен теңестіріледі, себебі ол кең мұхит алаптарында кездеспейді, бірақ "сиал" – тектоникалық емес, геохимиялық термин. Бұл элементтер Жер элементтерінің көпшілігіне қарағанда тығыздығы төмен болғандықтан, қыртыстың жоғарғы қабатында шоғырлануға бейім. Қыртыстың ең жоғарғы қабаты "сиал" деп аталады, ол силикаттан және алюминийден тұрады (Si = силикат, Al = алюминий). Орташа есебімен, "сиалдың" қалыңдығы жер бетінен 25 км-ге дейін жетеді. Материктер негізінен кремний мен алюминийден құралған жеңіл тау жыныстарынан тұрады, сондықтан "сиал" материктерде қалың, ал мұхит түбінде, әсіресе Тынық мұхитында, өте жұқа немесе мүлдем жоқ. "Сиалдың" орташа тығыздығы 2,7 г/см³. Геологтар осы қабаттағы тау жыныстарын көбінесе "фелсикалық" деп атайды, себебі олардың құрамында фельдшпаттың, алюминий силикаты минералдарының жоғары деңгейі бар. Дегенмен, "сиалда" тау жыныстарының әртүрлі түрлері кездеседі, оның ішінде базальт тау жыныстары да көп. "Сиал" атауы кремний және алюминий сөздерінің бас әріптерінен алынған. "Сиал" көбінесе "симамен" салыстырылады, ол Жердегі төменгі қабат, кремний мен магнийге бай және мұхит алаптарында жиі кездеседі; сондай-ақ никель-темір қорытпасынан тұратын өзегі, кейде "Нифе" деп аталады. Жердің ішкі құрылымын геохимиялық бөлімдерге (осы атаулармен) алғаш рет 19 ғасырда Эдуард Сюсс бөліп көрсеткен. Жердің сыртқы қабаттарының бұл моделі петрографиялық, гравиметриялық және сейсмикалық зерттеулермен расталған.

Қасиеттері

Сиалдың тығыздығы (2700–2800 кг/м3) симадан төмен, бұл негізінен алюминий мөлшерінің артуымен және темір мен магний мөлшерінің азаюымен байланысты. Сиалдың түбі қатаң шекара емес, ол симаның тығыз тау жыныстарына біртіндеп өтеді. Конрад үзділісі шекара ретінде ұсынылған, бірақ оның жайлы көп мәлімет жоқ, сондай-ақ ол геохимиялық өзгерістер нүктесімен сәйкес келмейді. Оның орнына, шекара 2800 кг/м3 орташа тығыздық деңгейінде шартты түрде белгіленген. Таулар мұз таулары сияқты, теңіз бетіндегідей, төмен де, жоғары да созылады.