Кіріспе

"The Leader, His Driver and the Driver's Wife" – 1991 жылы түсірілген британдық толық метражды деректі фильм. Фильм Оңтүстік Африкада апартеидтің соңғы күндеріндегі оқиғаларды көрсетеді, әсіресе "Afrikaner Weerstandsbeweging" (AWB) ұйымының негізін қалаушы және басшысы Эжен Терребланшқа баса назар аударады. Фильмді Ник Брумфилд түсірген, ал алғаш рет 1991 жылы көрсетілді. "Channel 4" телеарнасында көрсетілген кезде орташа есеппен 2,3 миллион көрермен қарады. Бір жыл өткен соң, журналист Жани Аллан бұл фильмге қатысты "жазғы мазақ ісі" деп аталған сот процесін бастады. 2006 жылы Брумфилд "His Big White Self" атты жаңа фильм шығарды.

Өмірбаян

Фильм барысында Брумфилд Терре’Бланшпен сұхбаттасуға тырысады, бірақ ол жасаған барлық жоспарларын дұрыс келмейтін себептермен бұзады. Фильмнің басым бөлігінде Брумфилд көшбасшымен сұхбат ала алмайды, сондықтан оның назары жүргізуші мен оның әйеліне (JP және Анита Мейер) ауады, осыдан фильмнің атауы да туындайды (Питер Гринвейдің 1989 жылғы «The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover» фильмінің атауына сілтеме). Брумфилд сондай-ақ Иоганн есімді қала кеңесінің мүшесі және алмаз кенішінің иесі, сондай-ақ оның досы Антонмен де уақыт өткізеді. Брумфилд Буервольк көшбасшысы Пит Рудольфпен сұхбаттасуды жоспарлаған, бірақ Претория маңында болғанда, жаңалықтардан ол тұтқындалғанын естіп, Рудольф Преториядағы Оңтүстік Африка Қорғаныс күштерінің базасынан қару-жарақ ұрлығына қатысы бар деген айыппен іздеуде екенін біледі. Преторияда тұтқындалғаннан кейін Рудольф өзінің (және AWB-нің) ақ нәсілді мемлекет құру мақсатын ілгерілету үшін аштық жариялайтынын мәлімдегендігі үшін «Оңтүстік Африкалық Бобби Сэндс» деп аталды. Фильм көшбасшымен сұхбаттасуға жасалған тыраш әрекеттерді де көрсетіп тұрады, соңында Брумфилд сұхбатқа қол жеткізеді, бірақ Терре’Бланш Брумфилд пен оның командасы сұхбатқа бес минут кешіккеніне қатты ашуланып, бір ғана сұраққа жауап береді. Фильм Брумфилд пен оның командасы AWB митингісінде аяқталады, онда 5000 адамға дейін жиналуы күтілген, бірақ іс жүзінде олардың жартысы да болмады. Кредиттер Терре’Бланш қайта-қайта ашуға беріліп, Брумфилдтің операторлық тобы қауіпсіздік ережелерін бұзды деп айыптағаннан кейін көрсетіледі. Документалды фильм 2006 жылдың сәуір айында Ұлыбританияда «His Big White Self» фильмімен бірге DVD-бокс-сеті ретінде жарық көрді.

Негізгі кейіпкерлер

Эужен Терре Бланш. Дж. П. Мейер. JP – «жетекшінің» жеке жүргізушісі және AWB партиясының көрнекті мүшесі. Фильм негізінен жетекшіге назар аударуға арналған болса да, Брумфилд пен оның командасының көп уақыты JP және оның әйелімен өтеді. Фильмде Джей-Пи түрмеден шыққаннан кейін ақ террористермен, атап айтқанда Пит Рудольфпен байланысы үшін JP-мен кездеседі. Фильмнің көп бөлігінде Джей-Пидің жеке мінезі қара нәсілділерге қатысты жатқырушылық элементтерін көрсетеді. Брумфилдтен Нельсон Манделаның Роббен аралында тұтқында болғанын сұрағанда, ол «соның қаны тамған кафир» (қара адамға қатысты расистік термин) үшін өкініш сезінетінін айтады. Тіпті, әңгіме барысында өзін нәсілшіл деп жариялайды. Осыған қарамастан, фильмде JP-дің AWB-ге деген көңілінің тоюы және олардың ақтардың отаны үшін күресі туралы айтылады, әсіресе Пит Рудольф аштық ұрысын аяқтағаннан кейін және адамдарды қаруларын тастауға шақырғаннан кейін. Фильмнің соңында Джей-Пи өзінің жүргізуші лауазымын көшбасшыға қалдырады, ал кейін фильмнің соңында ол AWB-ден толықтай шығып, шағын электр бизнесін ашқаны туралы айтылады. Анита Майер. Анита – Ж. П.-нің көптен күткен әйелі. Фильмдегі кейіпкерлердің көпшілігінен айырмашылығы, ол көшбасшыны ұнатпайтыны анық. Брумфилдпен сөйлескен кезде ол Терре-Бланшты үстем тұлға ретінде көреді және ол туралы жоғары бағамен сөйлеспейді. Анита медбике болып жұмыс істейді, оның басты мәселесі, Никтің айтуынша, презервативтерді тарату және әйелдерді стерильдеу. JP сияқты ол қара нәсілділерге қатысты көзқарасында өте либералды емес және AWB митингісінде бала өзінің ақ мектепте оқитын кез келген қара баланы ұрамын деп жариялағанда күлімсіреп көруге болады. Сондай-ақ, ол өзінің сүйікті мысығы Каффирмен бірге түсірілген. Оның айтуынша, бұл мысықтың түсі қара болғандықтан, «қаралар кафир деп аталады» деп «қажет деп аталады». Брумфилд кейінірек Анитаны эпизодқа сілтеме жасап, өзінің келесі фильмінде «кафирлік мысық атақ» деп атады. Иоганн мен Антон. Иоганн Вентерсдорптың қалалық кеңес мүшесі, сонымен қатар ол алмаз кен орнын және трактор бизнесін басқарады. Ол фильмде досы Антонмен жиі көрінеді. Екеуі де қара нәсілді адамдарға қатысты жатқырушылық көзқарасты білдіреді, оның ішінде қара нәсілді адамдарға ақ нәсілді адамдармен жыныстық қатынасқа түсуге тыйым салу керек деген сенім бар, бұл ЖИТС-тің таралуына әкеліп соғады, бұл Оңтүстік Африкадағы ақ нәсілді халықтың азаюына әкеледі. Иоганн қаладағы жергілікті бассейнде де көрінеді, ол тек ақ нәсілділер үшін деп мәлімдейді.

Жамандау туралы іс

1992 жылы бұрынғы тілші Джени Аллан британдық телеарна Channel 4-тің жала жабуына қарсы сотқа берді. Ол «Лидер, оның жүргізушісі және жүргізушінің әйелі» атты деректі фильмінде «еркектерге оңай қол жеткізетін әйел» ретінде бейнеленгенін мәлімдеді. Брумфилд Алланның фотомодель ретіндегі ерте кезеңдерінен алынған фотосуреттер мен Оңтүстік Африканың Sunday Times газетіндегі мақалаларынан үзінділерді пайдаланып, Джени Алланның Терре’Бланшпен қарым-қатынаста болғанын айтты. Бұл істің маңыздылығына байланысты ол 1992 жылғы «Уайткерс Альманахының» жылдық басылымына енгізілді. Channel 4 телеарнасы фильмде Алланның Терре’Бланшпен қарым-қатынасы болғаны туралы қамқорлық танытпағанын жоққа шығарды. Сот процесіне дейін Аллан «Evening Standard» және «Options» журналдарынан Алланның Терре’Бланшпен байланысы туралы жасалған ұсыныстарға байланысты соттан тыс келісім арқылы 40 000 фунт стерлинг алған болатын. Алланды Питер Картер Рак, ал Channel 4-ті Джордж Карман қорғады. Карман бұл істі «халықаралық, әлеуметтік, саяси және мәдени салдары бар» сирек кездесетін жағдай деп сипаттады. Бұл іс Ұлыбритания мен Оңтүстік Африкада бұқаралық ақпарат құралдарында қызығушылық тудырды, сот отырыстарының стенограммалары баспасөзде жарияланды. Аллан Карманға: «Жала жабу үшін берілген кез келген сыйлықтың мөлшері сізден жауап алу үшін жеткіліксіз болар еді» деді. Бірнеше куәгерлер Оңтүстік Африкадан арнайы жеткізілді. Терре’Бланш та Лондон сотына Алланмен қарым-қатынаста болғанын жоққа шығарып, ант берді. Алланның жағдайына оның бұрынғы пәтерлесі, Sunday Times газетінің астрологы Линда Шоудың куәлігі ауыр соққы болды. Шоу кілт тесігінен қарап, Алланның бір ер адаммен ұятты жағдайда екенін көргенін мойындады. Алланның адвокаты Чарльз Грей Шоудың «сенімсіз» куәлігін жоққа шығарды және оның талабының физикалық мүмкін еместігін атап өтті. Ол кілт тесігінен көру бұрышының оның мәлімдемесін растауға жеткіліксіз екенін айтты. Сот отырысының екінші күні 1984 жылғы Алланның күнделігі Карманның адвокатына жұмсақ түрде жеткізіліп, оған қарсы пайдаланылды. Полиция бұл мәселені тергеді, есептерге сәйкес, «бір кездегі дос» 1989 жылы Аллан ағылшын отбасымен тұрған үйден күнделікті алып кеткен. Алланның бұрынғы күйеуі Гордон Шахат Алланның жыныстық қатынас туралы айтқандарын растайтын дәлелдер ұсынды және ол оның өте оңшыл немесе антисемит емес екенін мәлімдеді. Соттың 11-ші күні Энтони Траверс, бұрынғы британдық өкілі және AWB жақтасы, пышақталды. Сотқа шақырылған сот қызметкері Питер Картер Рактың, Алланның адвокатының, жараланғаны туралы хабарлама алды. Траверс тығырықта жатып, өтіп бара жатқан адамға: «Картер Ракқа мен пышақталғанымды айт» деді. Картер Рактың пышақталғаны туралы ақпарат жылдам тарады, содан кейін ол мақсатты құрбан болған деген болжамдар пайда болды. Сот процесі кезінде Алланның Лондондағы пәтері тоналды. Оның айтуынша, сот кеңсесінде телефон арқылы өлтіру туралы қауіп алған. Channel 4 телеарнасының продюсері Стиви Годсонның қонақ бөлмесі де тоналды. Аллан апелляция жасауды қарастырып жатыр деген хабарлар тарады, ал Терре’Бланш та телеарнаны жала жабу үшін сотқа беру мүмкіндігін білдірді. Үкім шығарылғаннан кейін Аллан өзінің позициясын қайталады: «Мен Терре’Бланшпен байланыста емеспін және ешқашан болған емеспін». Көп ұзамай бірнеше басылымдар осы істе саяси күштер ойнағаны туралы болжам жасады. «The Independent» газеті жала жабу ісі кезінде қолданылған «жалаң трюктер» туралы егжей-тегжейлі жариялады. Алланның айтуынша, Оңтүстік Африкадағы үкіметті қолдайтын күштер оның істі жоғалтуын қалады, сонда Терре’Бланш өзінің «Құдайдан қорқатын кальвинист ізбасарларының» көзінде «қайта қалпына келтірілмейтін зақымданады». Тағы бір түсінік бойынша, AWB ол ұйым туралы жазып жатқан кітаптың қолжазбасын ұрлағысы келді. AWB бұл талаптарға қарсылық білдірді, бірақ Траверс кітапты «жарылғыш» деп сипаттады. 1995 жылы SABC телеарнасына берген сұхбатында Аллан куәгерлерді өтірік айту үшін ақы төлеген деп айыптады. 2002 жылы BBC фильмінде, «Get Carman: Джордж Карманның сот процестері», Алланның ісі басқа жоғары деңгейдегі Карман істерімен бірге көрсетілді. Жала жабу туралы талап-арыз 1992 жылы Лондон сотының сыртында Джени Аллан мен журналистердің фотосуреттері мен камералық түсірілімінің арасында айтылды. 2006 жылы Ник Брумфилдтің «The Leader, His Driver and the Driver's Wife» фильмінің жалғасы «His Big White Self» фильмінде.