Кіріспе

Фашистік дәуірдегі итальяндық теңіз командасы "Decima Flottiglia MAS" (Decima Flottiglia Motoscafi Armati Siluranti, сондай-ақ La Decima немесе Xª MAS деп те аталады) ("10-шы шабуылдық кемелер флотилиясы" деген мағынада) – фашистік режим кезінде құрылған Regia Marina (Италия Корольдік Әскери-теңіз флоты) флотилиясы. MAS аббревиатурасы Регия Маринаның Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде қолданған түрлі жеңіл торпедалық қайықтарды да білдіреді. Decima MAS Жерорта теңізі шайқасында белсенділік танытып, одақтас кемелерге қарсы бірнеше қауіпті шабуылдар жасады. Бұл операцияларға жылдамдықты моторлық қайықтар (мысалы, Суда шығанағына жасалған шабуыл), адам-торпедалар (Александрияға жасалған шабуыл) және Gamma шабуылшылары (Гибралтарға қарсы) қатысты. Осы науқан барысында Decima MAS оннан астам операцияға қатысып, бес әскери кемені (жалпы салмағы 72 000 тонна) және 20 сауда кемесін (жалпы салмағы 130 000 GRT) батырып немесе зақымдады. 1943 жылы Италияның диктаторы Бенито Муссолини биліктен қуылғаннан кейін Италия Үштік келісімнен шықты. Неміс оккупациясы астындағы Солтүстік және Орталық Италиядағы Xª MAS-тың бір бөлігі Муссолинидің жаңа құрылған Италия Социалдық Республикасы (Repubblica Sociale Italiana немесе RSI) үшін күресуге тіркеліп, бөлім атауын сақтап қалды, бірақ негізінен құрлықтағы партизандық күштерге қарсы күрестің бір бөлігі ретінде қолданылды. Ал басқа Xª MAS мүшелері Оңтүстік Италияда немесе басқа одақтас әскерлері басып алған аймақтарда Мариассальто (Теңіз шабуылы) бөлімінің құрамына кіріп, Италияның бірлескен күштер флотына қосылды.

Тарихи негіздер

Бірінші дүниежүзілік соғыста 1918 жылғы 1 қарашада Регия Маринаның Рафаэле Паолуччи мен Рафаэле Россетти адам торпедасымен (Мигнатта немесе "Құмырсқа" деп аталған) Пула портына еніп, Словения, Хорватия және Сербтер мемлекетінің әскери-теңіз күштеріне тиесілі Jugoslavija линкорларын, бұрынғы австро-венгриялық кеме, және Wien жүк кемесін лимпеттік миналармен батырды. Оларда су астында тыныс алуға арналған құралдар болмағандықтан, тыныс алу үшін бастарын судан шығарып ұстауға мәжбүр болды. Порттан қашуға тырысқанда олар ұсталды және тұтқынға алынды. 1920 жылдары Франция мен Италияның Жерорта теңізі жағалауында дем алатын құралдарсыз спорттық сүңгірлеу кең таралды. Бұл қазіргі жүзу қанаттары, суға түсу маскалары және шнорхельдердің дамуына түрткі болды. 1930 жылдары итальяндық спорттық сүңгірлеушілер өнеркәсіптік немесе суастынан қашуға арналған оттегі регенераторларын қолдана бастады, осылайша Италияда сүңгірлеудің пайда болуына бастама берді.

Бірлік шығу тегі

Бұл жаңа суға түсу түрі Regia Marina назарына түсті, ол алғашқы арнайы күштердің су астындағы бақашы бөлімін құрды, кейіннен Корольдік теңіз флоты мен АҚШ теңіз флоты үлгі алды. Capitano di Fregata (Командир) Паоло Алоизи 1ª Flottiglia Mezzi d'Assalto ("Бірінші шабуылдық көліктер флотилиясы") бірінші командирі болды, ол 1939 жылы майорлар Тесео Тесей мен Элиос Тоскинің теңіз жауынгерлік инженерлерінің зерттеу және даму жұмыстарының нәтижесінде құрылды. Екеуі Паолуччи мен Россеттидің адам-торпедалар концепциясын жаңғыртты. 1941 жылы командир Витторио Моккагата Бірінші флотилияны Decima Flottiglia MAS-қа қайта ұйымдастырды және бөлімді екі бөлікке бөлді – жылдам жарылғыш моторлы қайықтарды пайдаланатын жер үстілік топ, және SLC деп аталатын адам-торпедаларды қолданатын су асты қарулары тобы (siluri a lenta corsa немесе "баяу жылдамдықты торпедалар", бірақ олардың экипаждары Maiale немесе "Доңыз" деп атады), сондай-ақ "Гамма" шабуылдық жүзушілері (nuotatori) лимпеттік миналарды қолданды. Моккагата сонымен қатар Ливорнодағы Италия теңіз академиясының Сан-Леопольдо базасында бақаштарды даярлау мектебін құрды.

Жауынгерлік іс-әрекет

Децима МАС 1940 жылы 10 маусымда Фашистік Италия Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан бастап әрекетке кірісті. Үш жылдан астам соғыс кезінде бұл бөлім 72 190 тонна одақтас әскери кемелерін және 130 572 тонна одақтас сауда кемелерін жойды. Бөлім қызметкерлері Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіне жататын Корольдік теңіз күштерінің жауынгерлік кемелерін батырды және (екі кеме де бірнеше айлық жұмыстан кейін қайтадан суға түсіріліп, қайтадан қолданысқа енгізілді), ауыр крейсерді және эсминецті қиратты, эсминецке зақым келтірді, сондай-ақ 20 сауда кемесін, оның ішінде жабдықтау кемелері мен танкерлерді батырды немесе зақымдады. Соғыс барысында Децима МАС әскери ерлік үшін алтын медальмен марапатталды, ал бөлімнің жекелеген мүшелері әскери ерлік үшін барлығы 29 алтын медаль, 104 күміс медаль және 33 қола медальмен марапатталды.

1940 жыл

1940 жылдың 10 маусымында Бенито Муссолини Ұлыбританияға соғыс жариялады. 1940 жылдың 22 тамызында: Египеттің Александрия қаласындағы британдық теңіз базасына шабуылға дайындалып жатқан кезде, итальяндық су асты кемесі «Ириде» (төрт «Маиале» және бес екі адамдық экипажбен) және «Монте Гаргано» қолдау кемесі Ливияның Тобрук қаласының жанындағы Бомба шығанағында британдық құрлықтағы Fairey Swordfish торпеда тасымалдаушыларымен шабуылға ұшырап, батып кетті. Тесео Тесей шабуылдан аман қалды, бірақ су асты кемесі экипажының көп бөлігі қаза тапты. 1940 жылдың 21 қыркүйегінде итальяндық «Гондар» су асты кемесі «Ла Специядан» Александрияға үш «Маиале» және төрт екі адамдық экипажбен жөнелді. «Гондар» 30 қыркүйек күні кешке Александрияға жетті, бірақ британдық және австралиялық эсминецтер оны байқап, шабуыл жасады. Ауыр зақым алғаннан кейін, экипаж су асты кемесін суға батырып жіберді. Олар, Decima MAS экипажымен бірге (соның ішінде Elios Toschi) тұтқынға алынды. 1940 жылдың 24 қыркүйегінде командир Джунио Валерио Боргезе басқаратын итальяндық «Скире» су асты кемесі үш адамдық торпеда және төрт экипажбен Гибралтардағы британдық теңіз базасына жоспарланған шабуыл үшін Ла Специядан шықты. Британдық флот субмарина келгенге дейін порттан кеткендіктен операция тоқтатылды. 1940 жылдың 21 қазанында «Скире» Ла Специядан қайта шығып, үш адамдық торпеда және төрт экипажбен Гибралтарға бет алды. Decima MAS шабуылшылары портқа енді, бірақ торпедалар мен тыныс алу құралдарындағы техникалық мәселелерге байланысты ешбір кемеге шабуыл жасай алмады. Тек бір адамдық торпеда ғана «Barham» соғыс кемесіне жақындауға мүмкіндік алды. Жарылыс болды, бірақ елеулі зақым келтірмеді. Екі экипаж мүшесі, Джина Биринделли және Дамос Паккагнини британдықтарға тұтқынға алынды. Қалған төртеуі (соның ішінде Тесео Тесей) Испанияға жетіп, Италияға оралды. Decima осы операцияда құнды тәжірибе алды. Джина Биринделли екінші рет Medaglia d'Oro al Valore Militare (MOVM) медалімен, ал Дамос Паккагнини Medaglia d'Argento al Valore Militare (MAVM) медалімен марапатталды.

1941 жыл

1941 жылдың 25 наурызы: Италияның «Франческо Криспи» және «Квинтино Селла» эсминдері түнде Эгей теңізіндегі Лерос аралынан шығып, әрқайсысында 3 шағын (2 тонналық) «Мотоскафо да Туризмо» моторлы шабуыл қайығы болды, олар «Decima MAS» құрамында еді. Әрбір MT («барчини» немесе «кішкентай қайықтар» деп те аталады) алдында 300 кг жарылғыш заряд тасыды. Бір ұшқыш қайықтарды эсминдер Суда шығанағынан (Крит) 10 миль қашықтықта, бірнеше британдық Корольдік теңіз күштерінің соғыс кемелері мен қосымша кемелері тоқтаған жерде ұшырды. MT-лер торпедалық торлар сияқты кедергілерден өтуге арнайы жабдықталған; ұшқыш шабуыл қайығын нысана кемесіне соқтығысу бағытында басқарды және жарылыстан бұрын қайығынан секіріп кетті. Шығанаққа кіргеннен кейін алты қайық өз нысандарын анықтады: ауыр крейсер, үлкен танкер (8,3 мың тонналық норвегиялық «Перикл»), тағы бір танкер және жүк кемесі. Екі MTM «Йорк» кемесіне ортаңғы бөлігінен соқтығысып, оның артқы қазандықтары мен оқ-дәрі қоймаларын су басты. «Перикл» қатты зақымданып, теңіз түбіне шөкті, ал екінші танкер мен жүк кемесі батты. Басқа барчинилер нысаналарын өткізіп алды, ал біреуі жағажайда қалды. Алты итальяндық теңізші тұтқынға алынды. «Йорк» кейін германиялықтар Критін басып алғанға дейін, суға батып, жарылғыш заттармен жарылды, ал «Перикл» 1941 жылдың сәуір айында Александрияға жол тартқанда батты. 1941 жылдың 25 мамыры: «Скире» Ла Специядан үш адамды тасымалдайтын торпедамен шықты. Испанияның Кадис қаласында ол жасырын түрде «Decima MAS» экипажының сегіз мүшесін кемеге алды. Гибралтарда олар соғыс кемелерін таппады, себебі «», «» және «» Атлант мұхитында неміс линкоры «Бисмарк»ты іздеуге жіберілген. Торпедалар тағы да техникалық қиындықтарға тап болды, жүк кемесіне шабуыл жасауға тырысқанда сәтсіз аяқталды. Экипаж Испания арқылы Италияға оралды. 1941 жылдың 26 маусымы: 1941 жылдың 26 шілдесіндегі операцияға ұқсас Мальтаға шабуыл жоспарланған, бірақ нашар ауа райы салдарынан тоқтатылды. 1941 жылдың 26 шілдесі: екі «Maiale» және он MAS қайығы (оның ішінде алты «barchini») Валетта портына (Мальта) сәтсіз шабуыл жасады. Бұл күшті британдық радарлар ертерек анықтады, бірақ британдық жағалау батареялары итальяндықтар жақын келгенше от ашпады. «Decima MAS» экипажының 15 адамы қаза тапты (оның ішінде командир Моккагатта), ал 18 адам тұтқынға алынды. Тесео Тесей және оның бір торпедадағы старшинасы Форт Сент-Эльмода порттың сыртқы қорғанысын жоюға тырысқанда қаза тапты. Лейтенант Франко Коста мен сержант Луиджи Барла екінші торпедада адасып, кемелерін суға батырып, Валеттадан солтүстік-батысқа қарай екі миль қашықтықтағы Сент-Джордж шығанағына жүзіп келді. Олардың «Maiale»сі британдықтар тапты, бұл олардың зерттей алатын алғашқы үлгісі болды. Бір кеме ашық теңізде ағып жүргенін британдықтар тапты және оны гидросамолет портқа сүйреп әкелді. Бұл оқиға бөлімді өз операцияларын қайта қарауға мәжбүр етті. Командир Эрнесто Форза «Decima MAS» командирі болып тағайындалды, ал Боргезе су асты қару-жарақ тобының басшысы болды. 1941 жылдың 10 қыркүйегі: «Скире» Ла Специядан үш адамды тасымалдайтын торпедамен шықты. Испанияның Кадис қаласында ол жасырын түрде сегіз экипаж мүшесін кемеге алды. Гибралтарда торпедалар үш кемені баттырды: «Денбидейл» және «Фиона Шелл» танкерлерін және «Дурхам» жүк кемесін. Барлығы алты адам Испанияға жүзіп барып, Италияға аман-есен оралды, олар марапатталды, сондай-ақ «Скире» экипажы да марапатталды. 1941 жылдың 3 желтоқсаны: «Скире» үш адамды тасымалдайтын торпедамен Ла Специядан Александрияға шабуыл жасау үшін (1941) кетті. Эгей теңізіндегі Лерос аралында «Decima MAS» экипажының алты мүшесі кемеге отырды, оның ішінде лейтенант Луиджи Дюран де ла Пенне де болды. 18 желтоқсанда «Скире» торпедаларды Александрия сауда портынан 1,3 миль қашықтықта жіберді, олар британдықтар үш эсминді өткізу үшін бум қорғанысын ашқанда портқа кірді. Көптеген қиындықтардан кейін де ла Пенне мен оның экипаж мүшесі Эмилио Бьянки мылтық шахтасына сәтті жабыстырды, бірақ олар кетуге тырысқанда су үстіне шығуға мәжбүр болды және тұтқынға алынды. Олар сұрақтарға жауап беруден бас тартты және «Валиант» кемесіндегі бөлімге қамалды. Жарылысқа 15 минут қалғанда де ла Пенне «Валиант» капитанымен сөйлесуді сұрады және оны жарылыс туралы хабардар етті, бірақ басқа ақпарат беруден бас тартты. Ол бөлмеге қайтарылды және ол да, Бьянки де минаның жарылуынан зардап шекпеді. Қалған төрт торпедалы салт аттылар да тұтқынға алынды, бірақ олардың миналары «Валиант», «Лион» және норвегиялық «Сагона» танкерін батты, ал деминерге қатты зақым келтірді. Екі линкор суға бірнеше метрге дейін батты және кейін қайта қалпына келтіріліп жөнделді, бір жылдан астам уақытқа істен шықты.

1942 жыл

1942 жылдың 29 сәуірінде итальяндық "Амбра" су асты кемесі үш адамдық торпедаларын алып, Ла-Специядан шықты. Лерос портына алты адам жасырын түрде тиелді. 14 мамырда "Амбра" Александрияға жетіп, британдық жүзбелі докты батырды. "Амбра" байқалды және басқа ештеңені батыра алмады. Барлық алты торпедашы тұтқындалды. 1942 жылдың шілдесінде итальяндық десантшылары Гибралтар маңындағы Алхесираста тұтқындалған итальяндық "Ольтерра" танкерінде құпия база құрды. Барлық материалдар Испания арқылы жасырын түрде тасымалдануы керек болды, бұл операцияларды шектеді. 1942 жылдың 13 шілдесінде Алхесирас жағалауынан Гибралтар портына 12 итальяндық десантшы жүзіп өтіп, жарылғыш заттарды орнатып, аман-есен қайтып келді. Төрт кеме батырылды. 1942 жылдың 10 тамызында итальяндық "Сцире" су асты кемесі британдық Палестинадағы Хайфа портына шабуыл жасауға тырысқанда HMS Islay кемесімен батырылды. Оның бортында 11 десантшы болды. 1942 жылдың 29 тамызында, Египет, Эль-Даба маңында, МТМ-ның торпеда тасымалдайтын нұсқасы – МТСМ арқылы жақыннан торпедаланды. Оның экипажының алты мүшесі қаза болды. Кеме Александрияға сүйреліп әкелінді, бірақ көп ұзамай "толық құрылыс шығыны" деп жарияланды және 1946 жылы жойылды. 1942 жылдың 4 желтоқсанында "Амбра" Альжирге шабуыл жасау үшін Ла-Специядан шықты, десантшылар мен екі адамдық торпедаларды алып. Он десантшы лимпеттік миналарды алып, адам торпедаларымен бірге жүзді, бірақ қашықтықтан айыптап, портқа жетпеді, бірақ оның сыртындағы кемелерге шабуыл жасап, екеуін батырып, тағы екеуін зақымдады. 1942 жылдың 17 желтоқсанында үш торпедада алты итальяндық Гибралтардағы үш британдық әскери кемеге шабуыл жасау үшін "Ольтеррадан" шықты. Британдық күзет кемесі бір торпеда экипажын (лейтенант Висинтини және старшина Магро) тереңдік зарядымен өлтірді. Олардың денелері табылды, ал олардың жүзу қанаттары Гибралтардың екі британдық күзетші суға түсушісі қолданды. Тағы бір британдық күзет кемесі тағы бір торпеданы көріп, оны қуды, атып, экипажының екеуін тұтқынға алды. Қалған торпеда артқы отырғышысыз "Ольтерраға" қайтып келді.

Decima MAS (RSI)

Неміс басқыншылығындағы Италияда болған кейбір Xª MAS мүшелері Осі күштерінің құрамында қалып, капитан Боргезе басшылығымен Италия Социалдық Республикасына қосылды. Оның және Xª MAS-тің айбары оған неміс күштерімен келісімге келуге мүмкіндік берді, бұл келісім Xª MAS-қа маңызды тәуелсіздік берді, оларға итальян туы астында (немістердің бағыныстылығымен) күресуге және басқа итальяндықтарға қарсы қолданылмауға рұқсат берді. Боргезе корпустың жетекшісі деп танылды.

Идеология

Xa MAS идеологиясының негізгі тақырыптары Италияны одақтастармен жасалған қару тоқтату келісімінің "сатқындығынан" қорғаудағы "қадір-қасиет" және Италияның аумақтық тұтастығын одақтастарға қарсы қорғауға шақыру болды. Корпустың "Горизонт" (L'orizzonte) атты апталық журналы болды, онда Джованни Презиози сияқты авторлар еврейлердің құпия жоспарлары туралы жанкешті антисемит мақалаларын жазды. Журналды таратуда қиындықтар туды, себебі фашистердің радикалды жақтастары арасында Боргезеге деген құмар Муссолинидің беделін төмендетуі мүмкін деп есептелді.

РСИ-мен қарым-қатынастар

Италия Социалдық Республикасымен қарым-қатынас оңай болған жоқ. 1944 жылдың 14 қаңтарында Бенито Муссолини Гаргнанода Боргезені қабылдап тұрғанда, Xª MAS-ты тікелей бақылауға алу мақсатымен оны тұтқындады. Тұтқындау туралы хабар Дессима офицерлеріне жетті, олар Муссолинидің Салодағы астанасына жорық ұйымдастыруды ойлады. Бірақ неміс басшылығы өз ықпалын қолданып, Боргезені босатуға қол жеткізді, себебі оларға Xª MAS-тың жабдықтары, біліктілігі және әскер күші партизанға қарсы күш ретінде қажет болды.

Теңіз әрекеттері

Xa MAS (RSI) теңіздегі соғысқа көбінесе қатыспады. Оның жабдықтары оңтүстікте тасталып кеткен еді, және оның теңіз шаралары одақтастардың қимылдарымен тоқтатылды.

Партиялық әрекеттерге қарсы іс-қимыл

Децима көбінесе теңізде одақтастарға емес, құрлықта партизандарға қарсы іс-қимылдарда қолданылды. Дегенмен, олардың көптеген іс-әрекеттері партизан күштерінің «Децима» сарбаздарын жаппай қырғынға ұшыратқаннан кейінгі жазалау шаралары болды – мысалы, Барделлидің өлімі. Партизандарға қарсы іс-қимылдар көбінесе партизандардың күшті болған шағын ауылдарда жүзеге асырылды. Мысалдар: Форно: СС мүшелері мен Xª MAS күштерінің бірлескен әрекеті салдарынан 68 адам, олардың көп бөлігі азаматтар және бірқатар партизандар қаза тапты. Гуадин: Көтерілісшілерді қолдайды деген күдікпен халықты қорқыту мақсатында жасалған кездейсоқ зорлық-зомбылық, ауылдың өртке түстіріліп толықтай қирауы. Борго Тичино: СС-пен бірге 12 бейбіт тұрғын өлтірілді, партизандар үш неміс сарбазын жарақаттаған деген айыппен ауыл тоналып, өртке берілді. Кастеллетто Тичино: қылмысқа қатысты қатаңдық таныту үшін Xª MAS офицері көп адам жинап, оларды қорқыту мақсатында бес ұсақ қылмыскерді ашық оқтап өлтірді. Crocetta del Montello: партизандарды шилік пен бензинмен азаптау оқиғалары және оларды дереу өлімге жіберу.

Италияның ұлттық шекараларын қорғау

Алайда, Xª MAS бөлімшелері Анцио және Готика сызығында одақтастарға қарсы майдан желісінде күресіп, жақсы жауынгерлік репутациясын қалыптастырды. Соғыстың соңғы айларында Xª MAS бөлімшелері Иосип Броз Титоның партизандарына қарсы, олар Истрия мен Венеция Джулияға басып кірген шығыс Италия шекарасына жіберілді.

Жұмыстан босату

1945 жылы 26 сәуірде қазіргі Милан қаласындағы Пьяцца-делла-Република алаңында Боргезе Xª MAS-ты таратуға бұйрық берді. Оны партизандар көп ұзамай тұтқындады, бірақ АҚШ-тың барлау қызметінің (OSS) офицері Джеймс Энглтон оны құтқарып, американдық форма кигізіп, Достас мемлекеттердің тергеуі үшін Римге алып барды. Боргезе соғыс қылмыстары үшін сотталып, кінәлі деп танылды және 12 жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ 1949 жылы Италияның Жоғарғы соты оны түрмеден босатты. Америкалықтар итальяндық коммунистік топтарға енуге қызығушылық танытты, Боргезе бұрыннан осы іспен айналысқан еді, және ол американдықтар үшін қарсы барлау бөлімдерін құруға көмектесу үшін тартылды.

1945 жылдан кейін

2006 жылы Италия Республикасының адмиралтействосы Xth M. A. S. RSI ардагерлерін Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары ретінде мойындады және қауымдастыққа шайқас туын табыс етті. Гибралтарда британдық теңізшілер итальяндық теңізшілерге қарсы жүргізген қарсы операциялар 1958 жылғы британдық "Сыбыр жау" фильмінің сюжетіне негіз болды, бұл фильм Лайонель Крабб командасының ерліктерінен шабыттанды. Бүгінде Comando Raggruppamento Subacquei e Incursori Teseo Tesei Италия Республикасына қызмет ететін теңізші корпусы болып табылады.