Кіріспе

Италия Корольдік Әскери-теңіз флотының дредноут-кері кемесі (басқа кемелер «Новороссийск» деп аталды) – 1910 жылдары Корольдік Италия Әскери-теңіз флоты (Регия Марина) үшін салынған үш дредноут-кері кемесінің бірі. 1914 жылы құрылысы аяқталған, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыста көбінесе қолданылмады және ешқандай шайқасқа қатыспады. Кеме 1923 жылы Корфу оқиғасы кезіндегі операцияларды қолдады және онжылдықтың қалған бөлігін резервте өткізді. 1933-1937 жылдары қайта жаңартылып, одан да қуатты қару-жарақ, қосымша бронь және бұрынғыдан әлдеқайда жоғары жылдамдықпен жабдықталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Джулио Чезаре» және оның бауырласы, итальяндық «Конте ди Кавур» 1940 жылдың шілдесінде Калабрия шайқасына қатысты, онда біріншісі жеңіл зақымдалды. 1940 жылдың қарашасында британдық торпедо ұшақтары Тарантодағы флотқа шабуыл жасағанда, олар екеуі де қатысты, бірақ «Джулио Чезаре» зақымдалмады. Ол Солтүстік Африкаға бірнеше конвойды сүйемелдеді және 1940 жылдың соңында Спартивенто мүйісі шайқасына, ал 1941 жылдың соңында Сырт шайқасының бірінші кезегіне қатысты. 1942 жылдың басында оқу кемесі ретінде тағайындалды. Келесі жылы Италияның қаруласудан бас тартуынан кейін Мальтаға қашып кетті. 1949 жылы кеме Кеңес Одағына беріліп, «Новороссийск» деп аталды. Кеңес Одағы оны 1955 жылға дейін оқу мақсатында пайдаланды, содан кейін 617 теңізшінің қаза болуына себеп болған жарылыс салдарынан батып кетті. Жарылыс, көбінесе ескі неміс минасынан болған деп саналады. Келесі жылы кеме құтқарылып, кейін металлға тапсырылды.

Сипаттама

Конте ди Кавур класы француздық дрейдноуттарға қарсы тұру үшін жобаланды, бұл оларды алғашқы итальяндық дрейдноуттардан, итальяндық «Данте Алигиери» линкордан баяу және күшті брондалған етті. Кемелер су сызығы бойынша және жалпы ұзындығында ұзын болды. Олардың ені және суға бату тереңдігі болды. «Конте ди Кавур» класының кемелері қалыпты жүктемеде және толық жүктемеде су ығыстырды. Олардың экипажы 31 офицер және 969 сарбазды құрады. Кемелер үш Parsons бу турбинасымен жабдықталған, екісі сыртқы винт біліктерін, ал біреуі – ішкі екі білікті қозғалтады. Турбиналарға бу 24 Babcock & Wilcox қазандықтарынан берілді, олардың жартысы жанармай майын, ал қалған жартысы май мен көмірді бірге жақты. Ең жоғары жылдамдыққа жету үшін жобаланған, «Джулио Чезаре» теңіз сынақтарында бұл мақсатына жете алмады, тек жылдамдыққа ғана жетті. Кемелер көмір мен майды жеткілікті мөлшерде тасымалдап, оларға жылдамдығында қашықтық беретіндей етілді. Олардың қосалқы қарулары корпустың екі жағындағы казематтарға орнатылған он сегіз зеңбіректерден тұрды. Торпедалық катерлерге қарсы қорғану үшін кемелерде он төрт зеңбірек болды; олардың он үшін мұнаралардың үстіне орнатылуы мүмкін болды, бірақ оларды 30 түрлі орынға орналастыруға болады, соның ішінде кейбіреулері бастион мен жоғарғы палубаларда. Сондай-ақ, кемелерге әр жағынан үш суасты торпеда түтігі орнатылды, біреуі бортында, ал үшіншісі кормада. «Конте ди Кавур» класының кемелері толық су сызығы бойынша брондалған белдеуге ие болды, оның максималды қалыңдығы ортаңғы кемеде болды, кормаға және мұрынға қарай азайды. Оларда екі брондалған палуба болды: негізгі палуба жазық бөлігінде қалыңдығы болды, ол негізгі белдеуге жалғасқан беткейлерде артты. Екінші палуба қалыңдығы болды. Зеңбірек мұнараларының алдыңғы бронясы қалыңдығы болды, ал бүйірлері қалыңдығы болды. Олардың барбеттерін қорғайтын броня қалыңдығы 280 миллиметрге дейін жетеді. Алдыңғы бақылау мұнарасының қабырғалары 280 миллиметр қалыңдықпен жасалған.

Өзгерістер мен қайта құру

Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін 76,2 мм-лік зеңбіректердің саны 13-ке дейін азайтылды, барлығы мұнаралардың үстіне орнатылды, ал кормаға қарай алты жаңа 76,2 мм-лік әуе шабуылына қарсы (АА) зеңбірек орнатылды. Сонымен қатар, екі лицензиялық 2 фунттық АА зеңбірегі кеме палубасына орнатылды. 1925–1926 жылдары алдыңғы мачта төрт тіректі (тетраподальды) мачтамен ауыстырылды, ол түтіктердің алдына жылжытылды, қашықтық өлшегіштер жаңартылды және кеме ортаңғы мұнараға орнатылған Macchi M.18 гидроұшағын басқаруға жабдықталды. Осы уақытта кемелердің бірінде немесе екеуінде де корманың сол жағында бекітілген ұшақ катапульті орнатылды. Джулио Чезаре 1933 жылдың қазан айында Генуядағы Кантьери-дель-Тиррено кеме құрылыс шеберханасында ауқымды қайта құруды бастады, ол 1937 жылдың қазан айына дейін жалғасты. Кеменің алдыңғы бөлігіне жаңа секция қосылды, ол ұзындығын дейін арттырды және ені дейін ұлғайды. Кеменің толық жүктемедегі сусыру тереңдігі дейін артты. Екі пернелік білік алынып тасталды және қолданыстағы турбиналар екі Беллуццо тісті бу турбиналарымен ауыстырылды, олардың қуаты құрады. Қызметте оның максималды жылдамдығы шамамен болды және ол жылдамдықпен қашықтықта жүре алды. Басты зеңбіректердің калибрі дейін ұлғайтылды, орталық мұнара және торпедалық түтіктер алынып тасталды. Барлық қолданыстағы қосымша қару-жарақ және АА зеңбіректер алты екі зеңбіректі мұнарадағы он екі 120 мм-лік зеңбіректермен және екі зеңбіректі мұнарадағы сегіз АА зеңбірегімен ауыстырылды. Сонымен қатар кеме алты екі зеңбіректі орнатудағы он екі Breda M31 жеңіл АА зеңбірегімен жабдықталды, сондай-ақ екі зеңбіректі орнатудағы он екі Breda M31 әуе шабуылына қарсы пулеметімен жабдықталды. 1940 жылы 13,2 мм пулеметтер екі зеңбіректі орнатудағы АА зеңбіректермен ауыстырылды. 1941 жылы Джулио Чезаре тағы екі екі зеңбіректі орнатуды және екі мұнараның арасындағы кормадағы екі қосымша 37 мм-лік зеңбіректі алды. Басқару мұнарасының үстінде екі үлкен стерео қашықтық өлшегіші бар өртті басқару директоры орнатылды, олардың базалық ұзындығы құрады.

Құрылыс және қызмет көрсету

Джулио Чезарь, Юлий Цезарь есімімен аталған, 1910 жылғы 24 маусымда Генуядағы Gio. Ansaldo & C. кеме жасаушылық зауытында салынды және 1911 жылғы 15 қазанда суға түсірілді. 1914 жылғы 14 мамырда құрылысы аяқталып, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік Адриатика теңізінде флагмандық кеме ретінде қызмет етті. Алайда, ол ешқандай әрекетке қатыспады және теңізде аз ғана уақыт өткізді. Оның негізгі кемелеріне су асты қаруларының қаупі соншалықты жоғары болғандықтан, флотты белсенді түрде қолдану мүмкін болмады. Джулио Чезарь 1919 және 1920 жылдары Левант айманындағы порттарға сапарлады. Джулио Чезарь де, Конте ди Кавур да 1923 жылы Корфу аралындағы итальян операцияларына қолдау көрсетті, себебі Грекия-Албания шекарасында итальяндық генерал мен оның штабы қаза тапқаннан кейін; Корфуды басып алу үшін сылтау іздеген Бенито Муссолини итальяндық әскерлерге аралды басып алуға бұйрық берді. 1926 жылдан бері резервте болғаннан кейін, 1928 жылы Чезарь артиллериялық оқу кемесіне айналды. 1933 және 1937 жылдар аралығында Генуядағы Cantieri del Tirreno кемежайында қайта жаңартылды. Екі кеме де 1938 жылғы мамыр айында Неаполь шығанағында Адольф Гитлер өткізген теңіз парадына қатысты және 1939 жылғы мамыр айында Албанияға жасалған шабуылды қамтамасыз етті.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыстың басында кеме 9 шілде 1940 жылы Конте ди Кавурмен бірге адмирал Иниго Кампионидің басқаруымен 1-ші шайқас эскадрильясының құрамында Калабрия шайқасына қатысты. Бұл шайқаста ол Ұлыбританияның Жерорта теңізі флотының маңызды күштерімен қақтығысты. Ұлыбританиялықтар Мальтадан Александрияға конвойді сүйеп әкеліп жатқан, ал италиялықтар Неапольден Ливияның Бенгази қаласына басқа конвойді жеткізген еді. Жерорта теңізі флотының бас қолбасшысы адмирал Эндрю Каннингем италиялықтар мен олардың Тарантодағы базасының арасына кемелерін енгізуге тырысты. Екі флоттың экипаждары түстен кейін бір-бірін байқады, соғыс кемелері сағат 15:53-те атыс ашты, ал екі жетекші британдық соғыс кемесі бір минуттан кейін жауап берді. Джулио Чезаре үш минуттан кейін атыс бастады. Ол сәл бұрылып, жылдамдығын арттырды, 16:00-де итальяндық кеменің нысанасынан шығу үшін. Джулио Чезаре атқан бірнеше оқтар Варспит кемесінен өтіп кетіп, Декой және Херевард эсминдерін шағылыстырды, олардың үстін сынықтармен тесіп жіберді. Сол кезде Варспиттен атылған оқ Джулио Чезареге шамамен 6 метр қашықтықтан тиді. Оқ артқы түтінді тесіп, ішінде жарылып, шамамен 6 метрлік тесік жасады. Сынықтар бірнеше өрттің туындауына себеп болды, ал түтіні қазандық бөлмелеріне тартылып, операторлары тыныс ала алмағандықтан төрт қазандықты тоқтатты. Бұл кеменің жылдамдығын азайтты. Зақымның қаншалықты ауыр екенін білмей, Кампиони өзінің соғыс кемелеріне Ұлыбританиялықтардың басым күштеріне қарсы кері бұрылуға бұйрық берді және олар сәтті қақтығыстан шықты. Джулио Чезаре тамыз айының соңында жөнделіп бітті. Екі кеме де тамыз және қыркүйек айларында Мальтаға бара жатқан Ұлыбританиялық конвойларды тоқтатуға тырысты. 1940 жылдың 11 қарашасында түнде Джулио Чезаре және басқа итальяндық линкорлар Таранто портында тұрғанда, 21 Fairey Swordfish британдық ұшақ тасымалдаушысының торпедалық бомбалаушылары және басқа да бірнеше әскери кемелер шабуыл жасады. Бір торпеда Конте ди Кавурді жағалау суларында батырды, бірақ Джулио Чезаре шабуыл кезінде зақым алмады. 1940 жылдың 27 қарашасында Спартивенто шайқасына қатысты, бірақ Ұлыбританиялық кемелерге оқ атуға мүмкіндік болмады. Кеме 1941 жылдың қаңтар айында Неапольдегі әуе шабуылы кезінде Vickers Wellington бомбалаушыларынан шашыраған сынықтардан зақымдалды; Генуядағы жөндеу жұмыстары ақпан айының басында аяқталды. 8 ақпанда ол Бонифацио бұғазына Мальта конвойы деп ойлаған, бірақ шын мәнінде Генуяға шабуыл жасаған күштерді тоқтату үшін бағытталды. Ол Ұлыбританиялық күштермен байланыс орнатуға қол жеткізбеді. 1941 жылдың 17 желтоқсанында Сирттің бірінші шайқасына қатысып, Ливияға бара жатқан конвойды қашықтан қорғады және Ұлыбританиялық конвойдың эскорт күштерімен қысқа уақытқа қақтығысты. 1942 жылдың қаңтар айының басында Солтүстік Африкаға бара жатқан тағы бір конвойды да қашықтан қорғады. Джулио Чезаре кейіннен Тарантода және кейін Полада оқу кемесіне айналды. Италия 1943 жылдың 8 қыркүйегінде капитуляциялағаннан кейін, ол Тарантоға жүзіп келіп, бүлікшілдікке тоқтатты және жол бойы бес неміс ұшағынан тиімсіз шабуылға ұшырады. Содан кейін ол Мальтаға бағытталды, онда 12 қыркүйекте интернатталу үшін келді. Кеме 1944 жылдың 17 маусымына дейін сол жерде болды, содан кейін ол Тарантоға қайтып оралды, онда ол келесі төрт жыл бойы қалды.

Кеңестер одағында қызмет ету

Соғыстан кейін «Джулио Чезаре» соғыс өтемақысы ретінде Кеңес Одағына берілді. 1948 жылдың 9 желтоқсанында Сицилиядағы Аугустаға көшірілді, онда саботаж жасауға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. Кеме 15 желтоқсанда теңіз тізілімінен шығарылып, 1949 жылдың 6 ақпанында Албанияның Влоре қаласында Z11 уақытша атымен Кеңес Одағына тапсырылды. 1955 жылдың 28-29 қазан түнінде Севастопольде тұрғанда, «А» мұнарасының алдында күңгірт жарылыс болды, нәтижесінде кеменің алдыңғы бөлігіне тесік түсті. Су басуды тоқтату мүмкін болмады, кеме құлап, 617 теңізші қаза тапты, оның ішінде көмекке келген басқа кемелерден жіберілген 61 адам да болды. Жарылыстың себебі әлі анықталған жоқ. Ресми тұжырым, ең мүмкін болған нұсқа, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер орнатқан магниттік RMH немесе LMB типіндегі теңіз минасы, кеменің соңғы рет тоқтағанда шығарылған аяқ тізбегіне ілігіп, жарылған. Кейіннен жүргізілген іздеу жұмыстары осы типтегі 32 минаны тапты, олардың кейбіреулері жарылыс орын алған жерге жақын болды. Зақымдану TNT-нің белгілі бір мөлшерінің жарылысына сәйкес келеді, және бірнеше мина бір уақытта жарылған болуы мүмкін. Кеменің қазасына қатысты басқа да түсіндірмелер бар, олардың ең танымалсы – соғыс кезіндегі арнайы операциялар бөлімі Decima Flottiglia MAS-қа қарасты итальяндық десантшыларының кемені батырғаны. Олар соғыс аяқталғаннан кейін он жылдан астам уақыт өткен соң, бұрынғы итальяндық кеменің КСРО-ға берілуіне кек қайтарған немесе НАТО атынан батырған болуы мүмкін. «Новороссийск» кемесі 1956 жылдың 24 ақпанында теңіз тізілімінен шығарылып, 1957 жылдың 4 мамырында құтқарылып, кейін бөлшектелді.