Екінші дүниежүзілік соғыстағы теңіз шайқасы: Калабрия шайқасы

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстың теңіз шайқасы

Калабрия шайқасы (1940 жылдың 9 шілдесі), итальяндық теңіз флоты Пунта-Стило шайқасы деп атаған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Жерорта теңізі шайқасының бір бөлігі болды. Регия Марина кемелері Жерорта теңіз флотының кемелеріне қарсы шықты. Шайқас Калабриядағы Пунта-Стилодан шығысқа қарай өтті. Бұл шайқас Жерорта теңізі кампаниясында екі тараптан да көптеген кемелер қатысқан сирек шайқастардың бірі еді. Шайқас шешілмей қалды және кемелер өз базаларына қайтып оралды; бұл Регия Марина мен Жерорта теңіз флоты арасындағы бірінші эскадралық шайқас болды.

Өмірбаян

Италия Екінші дүниежүзілік соғысқа қадам басқанда Ливиядағы күштері шабуылға дайын болмады, сондықтан итальяндық флот оларды жауынгерлік дайындыққа жеткізу үшін үлкен жабдықтау конвойын ұйымдастыруға мәжбүр болды. 6 шілдеде төрт сауда кемесі Неапольден Бенгазиге бет алды, одақтастарды Триполиға бағыт алғанын ойлатып, оларды жаңылыстыруға тырысты. Сол күні кешке Катаниядан екі торпедалық катер және тағы бір жүк кемесі Мессина маңында олармен кездесті, ал ертесі күні олардың эскорт күштері Тарантодан конвойға қосылды, одақтастардың жақында Александрия портын тастағаны туралы хабар алғаннан кейін. Көлікте 2190 сарбаз, 72 Fiat M11/39 танкысы, 232 басқа да көлік құралы, азық-түлік пен отын тасымалданды. Адмирал Иниго Кампиони басқаратын конвойдың эскорт тобы үш топтан тұрды. Бірінші топта төрт эсминец пен алты торпедалық катер болды, олар жүк кемелерін тікелей қорғап жүзіп өтті. Екінші топ 56 шақырым (35 миль) шығысқа қарай жүзіп кетті, оған алты ауыр крейсер мен тағы төрт эсминец кірді. Соңында, негізгі ұрыс тобы екі линкордан (итальяндық линкор Джулио Чезаре және итальяндық линкор Конте ди Кавур), сегіз жеңіл крейсерден және тағы 16 эсминецтен құралды. Механикалық ақаулар мен отын құю қажеттілігіне байланысты итальяндық эсминцтердің көпшілігі шайқасқа қатыспады. Олардың бірі, , 8 шілде күні таңертеңгі сағаттарда бу құбыры жарылып Александрияға қайтуға мәжбүр болды. Барлығы адмирал Эндрю Каннингемнің басшылығымен жүргізілді. 8 шілдеде сағат 14:40-та Тобруктан екі итальяндық Cant Z.506 гидроұшағы британдық флотты байқап, оны шамамен төрт сағат бойы қадағалады. Кампиони өз флотына конвойды қорғау үшін шығысқа бұрылып, шайқасқа дайындалуға бұйрық берді. Comando Supremo (Италияның Жоғарғы Бас Қолбасшылығы) өзінің әскери кемелерін түнгі шайқасқа қатыстыруға құлшынбады және флотқа жақын арада байланыс жасамауды бұйырды. Бастапқы орналасу кезінде итальяндықтар үш эсминец пен екі жеңіл крейсерде техникалық проблемаларға тап болды, сондықтан бұл кемелер бірнеше қосымша эсминецтермен бірге Сицилияда отын құюға жіберілді. Оларды толықтыру үшін Тарантодан тағы бір эсминец тобы шақырылды. Осы кезде Италия флотында 16 эсминец болды. 10:00-ден 18:40-қа дейін Италияның Regia Aeronautica (Корольдік Әуе Күштері) құрлықтан 72 бомбалаушы ұшақ британдық күштерге шабуыл жасады. Немістердің пикирлеуші бомбалаушыларынан айырмашылығы, итальяндық бомбалаушылар соғыстың басында жоғары биіктікте, шамамен 3657,60 метрде формацияда ұшқан. Итальяндықтар көптеген бомба тастады және екі шабуылда нысанаға тиді. Капитан, алты офицер және он бір матрос қаза тапты, үш офицер және алты матрос жараланды. Алдыңғы атыс басқару және рульдік жабдықтар жойылды, ал қалған шайқас уақытында кеме апаттық станциядан басқарылды. 8 шілдеде сағат 15:10-да Каннингемнің флоты итальяндықтардың кері жолын кесу үшін Тарантоға қарай жүзіп кетті. Күн батқанда Каннингем бағытын 310°-тан 260°-қа өзгертіп, флоттың жылдамдығын азайтты. 9 шілде күні таңғы сағаттарда итальяндық әуе барлауын болдырмау үшін 305° бағыт алды, сонымен бірге флотын итальяндық эскадрилья мен Таранто шығанағы арасында ұстады. 12:30-ға қарай Италияның Жоғарғы Бас Қолбасшылығы британдық флоттың жағдайы туралы хабардар болған жоқ. Кампиони өзінің флотына 14:00-ге дейін Спартивенто мүйісінің оңтүстік-шығысында британдықтарды іздеуді тапсырды. Кейіннен Кампиони британдықтардың орны туралы хабарды сағат 13:30-да алды, ал итальяндық крейсерлерден көп ұзамай ұшырылған алты Ro.43 гидроұшағы британдық әскери кемелерді күткеннен 30 мильдей жақын жерде байқады.

When Italy entered the Second World War, its forces in Libya were ill equipped for offensive operations, and the Italian fleet was forced to start large supply convoys in order to bring them up to fighting condition. On 6 July a convoy of four merchant ships left Naples on their way to Benghazi, while attempting to fool the Allies into thinking they were making for Tripoli. That evening two torpedo boats from Catania and another freighter met them off Messina and the next day their escort force joined the convoy from Taranto after being informed that the Allies had recently left port in Alexandria. The transports carried 2,190 troops, 72 Fiat M11/39 tanks, 232 other vehicles, of supplies and of fuel. The convoy's escort, commanded by Admiral Inigo Campioni, consisted of three groups. The first, comprising four destroyers and six torpedo boats, sailed directly protecting the cargo ships. A second group sailed 35 mile (56 km) to the east consisting of six heavy cruisers and another four destroyers. Finally, the main battle group consisted of two battleships (Italian battleship Giulio Cesare and Italian battleship Conte di Cavour), eight light cruisers and another 16 destroyers. A substantial number of the Italian destroyers didn't take part in the battle due to mechanical problems and the need to refuel. One of them, , had to return to Alexandria with a burst steam pipe on the early hours of 8 July. All were under the direction of Admiral Andrew Cunningham. At 14:40 on 8 July two Italian Cant Z.506 seaplanes from Tobruk spotted the British fleet and shadowed it for nearly four hours. Campioni ordered his fleet to defend the convoy by turning eastward and preparing for action. Comando Supremo (Italian Supreme Command) was reluctant to risk its warships in a night action and they ordered the fleet to avoid contact. During the initial positioning the Italians suffered technical problems on three destroyers and two light cruisers, so these ships, with several additional destroyers, were detached to refuel in Sicily. To make up for the detachments another destroyer group was summoned from Taranto. At this point, the Italian fleet had 16 destroyers. From 10:00 to 18.40, 72 land based bombers of the Italian Regia Aeronautica (Royal Air Force) from the mainland attacked the British force. Unlike the dive bombers favoured by the Germans, Italian bombers operated in formations at high altitudes during the early stages of the war, about 3657.60 m. Scores of bombs were dropped by the Italians and achieved a hit on in two attacks. The captain, six officers and eleven ratings were killed, three officers and six ratings were wounded. The forward fire control and the steering equipment was destroyed, and for the rest of the battle, she would be commanded from the emergency station. At 15:10 on 8 July, Cunningham's fleet steamed toward Taranto, to cut the Italians' return route. At dusk, Cunningham changed course from 310° to 260° and slowed the fleet speed. During the first hours of 9 July, they took a 305° course, to avoid the Italian air reconnaissance while keeping their fleet between the Italian squadron and the Gulf of Taranto. By 12:30, the Italian Supreme Command was unaware of the situation of the British fleet. Campioni told his fleet to scramble by 14:00 about south east of Cape Spartivento in search of the British. Campioni eventually received reports of the British position at 13:30, and six Ro.43 floatplanes launched shortly after by the Italian cruisers spotted the British warships 30 miles closer than supposed.

Крейсердің шабуылға түсуі

9 шілдеде түскі уақытта екі флот 145 шақырым қашықтықта болды. Вице-адмирал Каннингэм Малайяның және әлдеқайда баяу Royal Sovereign (VS) формациясымен қақтығысу үшін қашықтықты жақындата алмады, сондықтан Warspite кемесін өздігінен алды. Осы арада, сағат 13:15-те, Eagle крейсері итальяндық ауыр крейсерлерге қарсы Fairey Swordfish ұшақтарымен бірнеше сәтсіз шабуылдар жасады, оларды соғыс кемелері деп жаңылыстырды. Одақтас крейсерлер тобы Warspite алдында таралып орналасты және 15:15-те итальяндық негізгі күшті көріп, екі топ та атыс ашты. Итальяндықтардың қашықтықты өлшеуі одақтастардан жақсы болды, үш минут ішінде олар қашықтықты анықтады, тіпті ең ұзақ қашықтықта атып тұрғандарына қарамастан. Одақтастардың қашықтықты өлшеуі нашар болғанымен және оқтары жетпейтін мәселелер болғанымен, одақтастардың қаруларын дұрыс бағыттау қабілеті жақсырақ болды және олар оқтарын тығыз топтарға орналастыра алды. Жалпы, екі күштің қару-жарағы шамалас болды. Бірнеше минуттан кейін қашықтық қысқарды және одақтастардың қаруы тиімді болды. Алайда, 15:22-де итальяндық атыс одақтас крейсерлеріне қауіпті жақындады және вице-адмирал Джон Тови кері шегінуге шешім қабылдады. Осы сәтте, итальяндық крейсер Giuseppe Garibaldi-ден атылған снарядтың сынықтарына тиіп, оның катапульті мен барлау ұшағы жөндеуге келмейтіндей зақымданады. Итальяндық командир Warspite кемесімен күресуге шешім қабылдады және екі соғыс кемесін орнына бұра бастады. 15:52-де Giulio Cesare кемесі Конте ди Кавурға қарай атыс ашты, өйткені итальяндық доктрина бойынша соғыс кемелері бірінші бірімен жеке күресуі керек еді. Ютландия шайқасы кезінде бір мақсатқа бірнеше кеме атуы қашықтықты өлшеушілерге қай оқтың қай кемеден атылғанын анықтауды қиындататыны анықталды. Конте ди Кавур Малайя мен Royal Sovereign кемелеріне бекітілді, олар шайқасқа қатыспады. Warspite итальяндықтардың атыс үлгісін білмей, екі кемеге де қаруларын бөлді. Атыс барысында Giulio Cesare-ден атылған бір оқ қашықтықтан түсіп, Warspite кемесінің эскорттаушы эсминецтеріне сынықтардың тиюіне себеп болды. 15:54-те Malaya қашықтықтан атыс ашты, итальяндық кемелерде шатасу тудыруға үміттене отырып. Осы уақытта итальяндық ауыр крейсерлер де әрекетке кірісіп, 15:55-те Warspite кемесіне атыс ашты, бірақ одақтас крейсерлер жақындағандықтан тоқтауға мәжбүр болды. Жанудан шыққан түтін қозғалтқыш бөліміне сорылып, жартылай қазандықты өшіруге және эвакуациялауға тура келді. Giulio Cesare кемесінің жылдамдығы тез арада 18 түйінге дейін төмендеді, ал Конте ди Кавур басқаруды қолға алды. Giulio Cesare мен Warspite соққы кезінде бір-бірінен қашық болды, бұл тарихтағы ең ұзақ қашықтықтағы теңіз артиллериясының соққыларының бірі болды. Warspite баяулап келе жатқан Giulio Cesare кемесіне ауыр соққы беруге мүмкіндік алғанын көрсетті, бірақ ол тағы да Malaya кемесіне жете алуы үшін тағы бір тар бұрылыс жасады. Бұрылыс кезінде қарулары кенеттен үндемеген кезде, Malaya кемесіндегі қашықтықты өлшеушілер итальяндықтардың неге тырысқанын анықтады – олардың оқтары Giulio Cesare кемесіне жетпейтінін және олар өздерінің емес, Warspite оқтарын бақылап отырғанын көрді. Осы уақытта Giulio Cesare кемесіндегі механиктер төрт зақымданған қазандықтың екеуін жөндеуге үлкерді, бұл соғыс кемесінің адмирал Кампиониге жетуіне мүмкіндік берді. Конте ди Кавур кемесінің қалған күштерінің үш жау соғыс кемесімен және ұшақ тасымалдаушымен күресуге тура келуі мүмкін екенін ескере отырып, адмирал Кампиони соғыс кемелерін Мессинаға кері шегінуге шешім қабылдады. Giulio Cesare 30 күнге істен шықты. 16:40-та итальяндық әуе күштері 126 ұшақпен шабуыл жасады, Eagle, Warspite және Malaya кемелеріне зақым келтірді; түсініспеушіліктердің салдарынан итальяндық ұшақтардың 50-і итальяндық кемелерге зақым келтірмей шабуыл жасады. Шайқас 16:50-де екі тараптың кері шегінуімен аяқталды. Соңғы құрбан болған итальяндық Leone Pancaldo эсминеці, Сицилиядағы Аугустаға жіберілді, келесі күні сағат 09:40-та Swordfish ұшағынан атылған торпедаға тиіп, суға батты.

At noon on 9 July the two fleets were 90 mile (145 km) apart. Vice Admiral Cunningham could not close the distance to engage with the further back formation of Malaya and the significantly slower Royal Sovereign ( vs ) and took Warspite in on its own. Meanwhile, at 13:15, Eagle launched several unsuccessful sorties by Fairey Swordfish against the Italian heavy cruisers, which they mistook for battleships. The Allied cruiser group was spread out in front of Warspite and at 15:15 they caught sight of the Italian main battle force and the two groups opened fire at Italian rangefinding was better than the Allied, and within three minutes they had found the distance even though they were firing at extreme range. Although the Allies' rangefinding was not as good and they had trouble with their rounds falling short, the Allied gunlaying was better and they were able to place their rounds in much tighter groups. Generally the gunnery of the two forces was fairly well matched. After only a few minutes the range was down to and the Allied guns became useful. However, by 15:22, the Italian fire came dangerously close to the Allied cruisers and Vice Admiral John Tovey decided to disengage. At this point splinters from a shell fired by the cruiser Italian cruiser Giuseppe Garibaldi hit , damaging her catapult and the reconnaissance aircraft beyond repair. The Italian commander decided to take on Warspite, and started moving his two battleships into position. At 15:52 Giulio Cesare opened fire at a range of Conte di Cavour held her fire, as Italian doctrine was for battleships to fight one on one. It had been discovered during the Battle of Jutland that more than one ship firing at a single target made it very difficult for the rangefinding parties to tell which rounds were fired by their ship. Conte di Cavour had been assigned to Malaya and Royal Sovereign, which did not enter the engagement. Warspite, not aware of the Italian firing patterns, split her guns between the two ships. During the exchange one of Giulio Cesares rounds fell long and caused splinter damage to Warspites escorting destroyers and , which had formed up on the far side of the action. At 15:54 Malaya started firing, well out of range, hoping to cause some confusion on the Italian ships. Meanwhile, the Italian heavy cruisers came into action and started firing on Warspite at 15:55 but had to break off as the Allied cruisers returned. The fumes from the burning ammunition were sucked down into the engine room, which had to evacuate and shut down half of the boilers. Giulio Cesares speed quickly fell off to 18 knots and Conte di Cavour took over. Giulio Cesare and Warspite were well over apart at the time of the hit, which was one of the longest range naval artillery hits in history. It would appear that Warspite was in an excellent position to deal some serious blows to the slowing Giulio Cesare, but she once again executed another tight turn to allow Malaya to catch up. With her guns suddenly silenced during the turn, rangefinders on Malaya discovered what the Italians had been intending to avoid, that her rounds were falling short of Giulio Cesare and they had been watching Warspites rounds, not their own. Meanwhile, mechanics on Giulio Cesare were able to repair two of the four damaged boilers, allowing the battleship to reach Admiral Campioni, considering the possibility of his remaining battleship, Conte di Cavour, having to face three enemy battleships and an aircraft carrier, decided to withdraw the battleships towards Messina. Giulio Cesare was out of action for 30 days. At 16:40, the Italian air force made an attack with 126 aircraft, reporting damage on Eagle, Warspite and Malaya; because of some misunderstanding, 50 of the Italian aircraft also attacked the Italian ships, without damage. The battle ended at 16:50 with both sides withdrawing. One final victim was the destroyer Italian destroyer Leone Pancaldo, sent to Augusta in Sicily, which was hit by a torpedo launched from a Swordfish at 09:40 the next day and sank in shallow water.)

Салдары

Соғыстан кейін екі флот та үйлеріне қайтты. Бұл итальяндықтарға белгілі бір деңгейде жеңісқа қол жеткізуге мүмкіндік берді, өйткені олардың жүк кемелері осы кезде шайқас аймағынан өткен болатын және Ливияға қауіпсіз жетті. Ал одақтас кемелер де эскортпен бірге Александрияға жетті. Шайқас шешімсіз аяқталғанына қарамастан, одақтас дереккөздері Корольдік флоттың итальяндық әріптесіне қарағанда маңызды "моральдық басымдық" көрсеткенін мәлімдеді. Басқа дереккөздер бұл талаптармен келіспейді, соғыстан кейін екі қолбасшының көңіл-күйінің өте әртүрлі болғанын атап көрсетеді. Кампиони жазғандай, тіпті екі ескі жөнделген линкорды ғана қолдануға мүмкіндік болғанымен, шайқас флоттағы барлық адамға – жоғары шенді офицерлерден бастап қарапайым теңізшілерге дейін – британдық флотпен тең күшпен күресе алатынын сезіндірді. Керісінше, Каннингэм өзінің екі ескі бөлімшесінің өнімділігіне көңілі толмады, олардың төмен жылдамдығы итальяндықтарға шайқастың бағытын анықтауға мүмкіндік берді, ал олардың артиллериясы екі итальяндық линкордың ғана емес, сонымен қатар ауыр крейсерлердің де жеткен қашықтығынан артта қалды. Каннингэм "Royal Sovereign" кемесін "үнемі алаңдатушылық көзі" деп сипаттап, Адмиралтействодан екі-үш қосымша кеме, мүмкін радармен жабдықталған, броньды палубасы бар жаңа авиатасымалдаушы, ауыр крейсерлер және негізгі кемелерді қорғауға жеткілікті кіші кемелерді сұрады. Бір сұрақ туындайды: неліктен итальяндықтар Тарантодағы екі операциялық линкорын жібермеді, олардың екеуі де шайқасқа дайын және оқиға орнына бірнеше сағаттық қашықтықта болды? Екі капиталдық кеме де сынақтан өтіп жатқан еді, ал итальяндық "Литторио" линкоры негізгі мұнараларының бірінде электрлік ақауға ұшырады. "Литторио" және итальяндық "Витторио Венето" линкоры атыс тепе-теңдігін итальяндықтардың пайдасына итермелі еді. Осы кемелер болмаса да, флоттардың күші шамалы еді. Италияның авиациядағы басымдығына қарамастан, Регия Аэронавтиканың құрлықтағы жақын орналасқан авиациясының нәтижесінде шабуылдар тиімсіз болды, олар Глостерге келтірілген зияннан басқа ештеңеге жетпеді. Жалпы алғанда, одақтастардың артиллериясы жоғары болды, ал итальяндық оқ-дәрілер техникалық себептерге байланысты кеңінен таралып, соғыс аяқталғанға дейін түзетілмеді.

After the battle both fleets turned for home. This allowed the Italians to claim a victory of sorts, as their cargo ships were already past the action by this time and sailed safely for Libya. Meanwhile, the Allied ships also reached Alexandria along with their escort. Although the battle was indecisive, Allied sources claimed that the Royal Navy asserted an important "moral ascendancy" over their Italian counterpart. Other sources instead dispute those claims, pointing out that, in the immediate aftermath of the battle, the moods of the two commanders were quite different. Campioni wrote that, even having been able to employ only two old refurbished battleships, the battle gave to every man in the fleet, from the senior officers to the seamen, the impression of being able to cope with the British Fleet on equal terms. Cunningham, conversely, was dismayed by the performance of his two older units, whose lack of speed permitted the Italians to dictate the course of the action, and whose guns were out ranged not only by those of the two Italian battleships, but by those of the heavy cruisers as well. Cunningham dismissed the Royal Sovereign as a "constant source of anxiety", and asked the Admiralty for two or three more s, possibly equipped with radar, a new carrier with an armoured deck, the heavy cruisers and , and enough smaller ships to cover the major units. One question is why the Italians did not send their two operational battleships of at Taranto, both almost ready for action and only a few hours from the scene. Both capital ships were still undergoing trials, and Italian battleship Littorio had suffered an electrical mishap on one of her main turrets. Littorio and Italian battleship Vittorio Veneto would have tipped the balance of fire well onto the Italian side. Even without these ships the fleets were fairly even. Despite Italian superiority in aircraft, due to the nearby land based aircraft of the Regia Aeronautica, the attacks proved ineffective, achieving little apart from the damage to Gloucester. Overall, Allied gunnery proved superior, while the Italian salvos were too widely dispersed due to technical reasons that were not to be overcome until the end of the conflict.