Кіріспе
Formula 5000 (немесе F5000) – 1968 жылдан 1982 жылға дейін әлемнің әртүрлі аймақтарындағы түрлі жарыс серияларында өткен ашық дөңгелекті, бір орындық автожарыс формуласы. Бұл бастапқыда ешқандай нақты формулаға сәйкес келмейтін ашық дөңгелекті жарыс машиналарын есепке алған, төмен құнға негізделген серия ретінде жоспарланған. «5000» атауы автомобильдерде рұқсат етілген максималды 5.0 литрлік қозғалтқыш көлемінен шыққан, бірақ көптеген автомобильдер кішкентай қозғалтқыштармен жабдықталған. McLaren, Eagle, March, Lola, Lotus, Elfin, Matich және Chevron сияқты компаниялар осы машиналарды жасаған. Солтүстік Америкадағы төмендеу кезеңінде Formula 5000 жабық дөңгелекті, бірақ бір орындық спорттық автомобильдер жарысына айналдырылды.
Formula 5000 (or F5000) was an open wheel, single seater auto racing formula that ran in different series in various regions around the world from 1968 to 1982. It was originally intended as a low cost series aimed at open wheel racing cars that no longer fit into any particular formula. The '5000' denomination comes from the maximum 5.0 litre engine capacity allowed in the cars, although many cars ran with smaller engines. Manufacturers included McLaren, Eagle, March, Lola, Lotus, Elfin, Matich and Chevron. In its declining years in North America Formula 5000 was modified into a closed wheel, but still single seat sports car racing category.
Солтүстік Америка
Formula 5000 1968 жылы SCCA Formula A жарыстарының бір класы ретінде енгізілді, онда әртүрлі шығу тегі бар бір орындық машиналарға бәсекеге қатысуға рұқсат берілді, бірақ ол тез арада американдық V8 өндірісіндегі қозғалтқыштармен жабдықталған машиналардың үстемдігіне түсті. Қолданылған қозғалтқыштар көбінесе 5 литрлік, минутына 8000 айналымға дейін жұмыс істейтін Chevrolet қозғалтқыштары болды, бірақ басқа да маркалар да пайдаланылды. Бұл идея Can Am Series-тің сәттілігінен туындады, онда американдық V8 қозғалтқыштарынан жасалған өте қуатты қозғалтқыштармен жабдықталған, шектеусіз формула спорттық машиналар өнер көрсетті; мақсаты – ашық дөңгелекті жарыс машиналарын пайдалану арқылы осы тұжырымдаманы қайта жаңарту болды. F5000 1970-ші жылдардың басында АҚШ-та үлкен танымаллыққа ие болды және Марио Андретти, Аль Унсер, Бобби Унсер, Джеймс Хант, Джоди Шектер, Брайан Редман, Дэвид Хоббс, Тони Адамович, Сэм Пози, Ян Эшли, Джон Кэннон және Эппи Витцес сияқты пилоттар бұл жарыстарда өнер көрсетті. 1975 жылдан кейін өсе берген шығындар мен Lola командасының үстемдігі формуланың тартымдылығын тез жоғалтуына себеп болды. Ескі машиналар SCCA ұлттық жарыстарында қолданыла берді, бірақ ең бәсекеге қабілетті командалар 1977 жылдан бастап қайта жандандырылған Can Am чемпионатында өз машиналарын спорттық машиналар корпусымен жаңартты. Формула бастапқыда нәтижелі болды, көптеген еуропалық пилоттар Атлантика мұхитын кесіп өтіп, SCCA өткізетін чемпионатқа қатысты, бірақ IMSA 1981 жылы IMSA GT чемпионаты үшін жаңа GTP прототиптік ережелерін енгізген кезде, ескі F5000 машиналары жаңа машиналармен салыстырғанда қиын және баяу болып көрінді.
Еуропа
Ұлыбританияда Cosworth DFV қозғалтқышының пайда болуы көптеген командаларға жақсы қозғалтқыш/беріліс жиынтығына негізделген өз шассилерін құрастыруға мүмкіндік берді, сондықтан Купер, Лотос және Брэбхам клиенттік Формула 1 машиналарын шығаруды тоқтатты. Өкінішке орай, Ұлыбританияның чемпионатқа кірмейтін F1 жарыстарына қатысқан шағын жеке командалар мен жүргізушілер назардан тыс қалды, ал RAC американдық F5000 регламентін тез қабылдады. Еуропа чемпионаты алғаш рет 1969 жылы «Гвардия Формула 5000 чемпионаты» ретінде өткізілді. 1970 жылы ол «Гвардия Еуропа Формула 5000 чемпионаты», 1971 жылы «Ротманс Еуропа Формула 5000 чемпионаты», ал 1975 жылы «ShellSport Еуропа Формула 5000 чемпионаты» деп қайта аталды, бұл 1978 жылы құрылатын Aurora F1 чемпионатының негізін қалады. F1 чемпионаты тек Формула 1 және Формула 2 машиналары үшін ашық болды, Формула 5000 машиналары енді қатыса алмады. Ескі F5000 машиналары Ұлыбританияның спринт чемпионатында қолданыла берді және 1980 жылдардың соңына дейін Formula Libre жарыстарында жиі кездесті.
Австралия мен Жаңа Зеландия
Австралия мен Жаңа Зеландияда жыл сайынғы Тасман сериясына қатысатын автомобильдерді анықтайтын Тасман Формуласы 1970 жылы Формула 5000 автомобильдерін, сондай-ақ қолданыстағы 2,5 литрлік автомобильдерді қамтиды. Тасман сериясы Еуропаның қысқы маусымында, Формула-1 жарыстары арасында өткізілді. 1960 жылдары ол Гран-при жарыстарының ең көрнекті есімдерінің назарын аударды – жергілікті Джек Брэбхэм, Денни Хулм, Брюс Макларен және Крис Амон сияқты жарысшылармен қатар, шетелдік Грэм Хилл, Джим Кларк, Джеки Стюарт, Фил Хилл, Пирс Курейдж және Йохен Риндт та қатысты. Алайда, 1970 жылдары Формула-1 көбірек коммерциялық сипатқа ие болды және Гран-при жұлдыздары енді қатыспайтын болды. Тасман сериясы Австралия мен Жаңа Зеландияның бәсекеге қабілетті жергілікті чемпионаты болып қалыптасты, онда Фрэнк Матич, Фрэнк Гарднер, Кевин Бартлетт, Верн Шуппан, Грейм МакРей, Грейм Лоуренс, Уорвик Браун, Джонни Уокер, Джон МакКормак, Алан Джонс, Джон Госс, Ларри Перкинс, Джон Боу және Гарри Купер сияқты "Down Under" жарысшыларының ең үздіктері үстемдік құрды. Олар еуропалық және американдық жарысшылармен – Дэвид Хоббс, Тедди Пилетт, Майк Хейлвуд, Сэм Поузи, Ричард Атвуд және Питер Гетинмен бәсекелесті. Төрт австралиялық Формула 5000 Тасман жарысы (Жаңа Зеландия жарыстарынан бөлек) 1976 жылдан 1979 жылға дейін Ротманс халықаралық сериясы ретінде жалғасты. Формула 5000 сонымен қатар 1971 жылдан 1981 жылға дейін Австралия Формула 1 жарыстарының негізгі бөлігі болды және сол жылдары Австралия жүргізушілер чемпионатында және 1980 жылға дейін Австралия Гран-приінде бәсекелес болған негізгі санатқа айналды. 1983 жылға дейін Австралия Формула 1 деп аталғанымен, 1981 жылдан кейін F5000 орнына Formula Pacific және Formula Mondial келді. Еуропалық Lola, McLaren және Chevron автомобильдері танымал болғанымен, Matich (Matich A50, A51, A52 және A53), Elfin (Elfin MR5, MR6, MR8 және MR9, жердегі әсерді қамтамасыз ететін жалғыз F5000) және McRae сияқты жергілікті өндірілген автомобильдер де сәтті болды. Ең көп қолданылған қозғалтқыш – 5.0 литрлік Chevrolet V8 болды, ал 5.0 литрлік Holden V8 қозғалтқышына негізделген австралиялық Repco Holden да танымал және сәтті болды. Формула 5000 Австралия мен Жаңа Зеландияда танымал тарихи жарыс түрі болып қала береді, екі елде де "Тасман қайта жаңғыру" сериясы жарыстар өткізеді. S5000 Австралия жүргізушілер чемпионаты Формула 5000-нің қазіргі заманғы нұсқасы ретінде таныстырылады, ол үлкен сыйымдылықтағы V8 қозғалтқышымен жабдықталған, Еуропада жасалған заманауи ашық дөңгелекті шассиге ие.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африка Формула-1 чемпионаты 1968 жылы Формула-5000 машиналары үшін ашылды, олар 1976 жылдан бастап Формула Атлантикаға көшкенге дейін Формула-1 және Формула-2 машиналарымен бірге жарысты.
Тарихи жарыс санаты ретінде қайта жаңғыру
Бұл санат 2000 жылдардың соңында Жаңа Зеландияда әуесқой тарихи жарыстар санаты ретінде қайта жандандырылды. 2009/2010 жылдары бес кезеңдік жарыс сериясы өткізілді, соңғы кезеңі 2010 жылғы Австралия Гран-приіне қолдау жарысы ретінде Мельбурн, Австралияда өткізілді. Жыл сайынғы Wine Country Classic, Калифорния штатының Сонома қаласындағы Infineon Raceway трассасында өткізілетін тарихи автомобиль жарысы, 2008 жылы Formula 5000 санатына арналған құрмет шарасын өткізді. Ол кезде Wine Country Classic, Калифорния штатының Монтерей қаласындағы Mazda Raceway Laguna Seca трассасында өткізілетін танымал Monterey Historic Automobile Races жарысымен серіктес жарыс болды. 2014 жылы Rolex Monterey Reunion шарасында Formula 5000 автомобильдері демалыс күнін аяқтау үшін арнайы жарыс ретінде ұсынылды, ал 2015 жылғы жиынға да Formula 5000 автомобильдері қатысты.
sister event to the popular Monterey Historic Automobile Races held at Mazda Raceway Laguna Seca in Monterey, California. In 2014, the Rolex Monterey Reunion featured Formula 5000 cars as a featured race to conclude the weekend and the 2015 get together included Formula 5000 cars as well.
F5000 чемпиондарының тізімі
АҚШ Формула A/F5000 (1967–1976)Жалғыз орынды Can Am (1977–1986) Еуропалық F5000 Чемпионаты Tasman Series (F5000 жылдары) Rothmans International Series (1976 1979) Австралиялық жүргізушілер чемпионаты CAMS Gold Star (F5000 жылдары) Жаңа Зеландия Gold Star (F5000 жылдары) Оңтүстік Африка Gold Star (F5000 жылдары) Канадтық Формула A Жыл Жүргізуші Көлік Жыл Жүргізуші 1968 Лу Селл Eagle Mk4 1968 Жакки Преториус Lola T140 1969 Тони Адамович Eagle Mk5 1969 1970/71 Грэм Лоуренс Ferrari 246TBrabham BT29 1971 Пэдди Драйвер McLaren M10B 1972 Грэм Макрэ McRae GM1 1972 Гис ван Леннеп Surtees TS11 McLaren M18 1972 Грэм Макрэ Leda LT27 1972 Фрэнк Матич Matich A50 1971/72 Дэвид Окстон Бегг FM4 1972 Эдди Кейзан Surtees TS5 1973 Джоди Шектер Trojan T101Lola T330 1973 Тедди Пилетт Chevron B24 1973 Грэм Макрэ McRae GM1 1973 Джон Маккормак Elfin MR5 1972/73 Дэвид Окстон Бегг FM5 1973 Пэдди Драйвер McLaren M10B 1974 Брайан Редман Lola T332 1974 Боб Эванс Lola T332 1974 Питер Гетин Chevron B24 1974 Макс Стюарт Lola T330 1973/74 Дэвид Окстон Бегг FM5 1975 Брайан Редман Lola T332Lola T400 1975 Тедди Пилетт Lola T400 1975 Уорвик Браун Lola T332 1975 Джон Маккормак Elfin MR6 1974/75 Грэм Лоуренс Lola T332 1976 Брайан Редман Lola T332C 1976 Верн Шуппан Lola T332 1976 Джон Леффлер Lola T400 1975/76 Кен Смит Lola T332 1977 Патрик Тамбай Lola T333CS 1977 Уорвик Браун Lola T430 1977 Джон Маккормак McLaren M23 1976/77 Дэйв Макмиллан Ralt RT1 1978 Алан Джонс Lola T333CS 1978 Уорвик Браун Lola T333CS 1978 Грэм Макрэ McRae GM3 1979 Жакки Икс Lola T333CS 1979 Ларри Перкинс Elfin MR8 1979 Джонни Уолкер Lola T332 1980 Патрик Тамбай Lola T530 1980 Альфредо Костанцо Lola T430 1981 Джефф Брабам Lola T530VDS 001 1981 Альфредо Костанцо McLaren M26 1982 Ал Унсер кіші Frissbee GR2Frissbee GR3 1983 Жак Вильнёв Frissbee GR2Frissbee GR3 1984 Майкл Ро VDS 002VDS 004 1985 Рик Миаскевич Frissbee GR3 1986 Хорст Кролл Frissbee KR3