Дрогеда қоршауы: 1649 жылғы Ирландия соғысының трагедиясы
Siege of Drogheda
Дрогеда қоршауы (1649) – Оливер Кромвельдің Ирландияны басып алуының бастамасы. Қатаң қоршау, қанды шайқас, бейбіт тұрғындардың қазасы. Ирландия тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1649 жылы Ирландия Конфедерациясы соғыстарының шайқасы. 1641–42 жылдары Кинардтың Фелим О’Ниллдің қоршауы.
1649 battle of the Irish Confederate wars
1641–42 siege by [[Felim O'Neill of Kinard
Дрогеда қаласының қоршауы 1649 жылдың 3-11 қыркүйегі аралығында, Ирландияны Кромвельдің басып алуының бастапқы кезеңінде болды. Жағалаудағы Дрогеда қаласын сэр Артур Астон басқаратын ирландтық католиктер мен роялистердің қосымша гарнизоны ұстап тұрғанда, оны Оливер Кромвель басқаратын ағылшын одақтас әскерлері қоршап алды. Астонның берілу туралы ұсыныстан бас тартқаннан кейін, қала шабуылға алынып, гарнизонның көп бөлігі, сондай-ақ белгісіз, бірақ "көптеген" бейбіт тұрғындармен бірге жазаланды. Қоршаудың салдары Кромвельдің бүгінгі танымалдығына әлі де әсер ететін қасірет ретінде қарастырылады.
The siege of Drogheda took place from 3 to 11 September 1649, at the outset of the Cromwellian conquest of Ireland. The coastal town of Drogheda was held by a mixed garrison of Irish Catholics and Royalists under the command of Sir Arthur Aston, when it was besieged by English Commonwealth forces under Oliver Cromwell. After Aston rejected an invitation to surrender, the town was stormed and much of the garrison executed, along with an unknown but "significant number" of civilians. The aftermath of the siege is viewed as an atrocity which still impacts Cromwell's modern reputation.
Өмірбаян
1642 жылдан бері Ирландияның көп бөлігі 1641 жылғы ирландтық көтерілістен кейін елдің көп бөлігін басып алған Ирландия католик конфедерациясының бақылауында болды. 1649 жылғы қаңтарда I Карлдың өлім жазасына кесілуінен кейін, Конфедерация ағылшын эмигранттарымен және протестант ирландтық роялистермен одақтасып, Ирландияны оның ұлы, Англия королі II Карл үшін сақтап қалуға тырысты. 1649 жылғы маусымда роялистер мен конфедерация күштері бірігіп Дублинді қоршауға алды, бірақ 2 тамызда Ратминс шайқасында жеңілгеннен кейін шегінді. Кейбір протестант роялистер тарап аударды, ал Ормонд герцогы I Джеймс Батлер қалған күштерді жинап, жаңа әскери жасақты құруға мәжбүр болды. Жаңа үлгідегі армияның ветерандарынан құралған әскерімен Оливер Кромвель 1649 жылғы тамызда Англияның достары атынан елді қайта басып алу үшін Дублинге жақындады. 23 тамызда роялистер Дрогедада соғыс кеңесін өткізіп, қаланы ұстап тұруға шешім қабылдады. Гарнизон құрамында 4 полк болды, барлығы шамамен 2550 сарбаз, олардың арасында сэр Артур Астон басқаратын роялистер мен конфедерация әскерлері бар еді. Ормондтың стратегиясы – Ирландияның шығысындағы қалаларды ұстап тұрып, соғыстан қашу және қоршауға алынғандарды аштық пен ауру арқылы әлсірету болатын. Кромвельдің Дрогедадағы тактикасы, оның әскерін жабдықтау үшін Ирландияның шығыс жағалауындағы порттарды мүмкіндігінше жылдам басып алу қажеттілігімен шартталды. Әскерлердің жерден көмек ала отырып күш жинаған "наурыздық кезеңі" көктемнен күзге дейін созылды. Ол Ирландияға жыл соңында келгендіктен, қыста науқан жүргізу үшін теңізден үздіксіз жабдықтауды қамтамасыз ету қажет болды. Сондықтан ол маңызды порттарды бағындыру үшін уақытты талап ететін блокадалардың орнына, қоршау артиллериясын қолданып, бекіністерге жылдам шабуыл жасауды жөн көрді.
Since 1642, most of Ireland had been under the control of the Irish Catholic Confederation, who had taken much of the country in the aftermath of the 1641 Irish rebellion. Following the Execution of Charles I in January 1649, the Confederates allied with English exiles and Protestant Irish Royalists to secure Ireland for his son, Charles II of England. In June 1649, a combined Royalist/Confederate force besieged Dublin, but retreated after their defeat at Rathmines on 2 August. Some Royalist Protestants now changed sides, and James Butler, 1st Duke of Ormonde had to rally the remaining dispersed forces to put together a new field army. With troops largely composed of veterans from the New Model Army, Oliver Cromwell landed near Dublin in August 1649 to re conquer the country on behalf of the Commonwealth of England. On 23 August, the Royalists held a Council of War at Drogheda, which decided to hold the town. The garrison contained four regiments totalling around 2,550 men, a mixture of Royalist and Confederate troops under Sir Arthur Aston. Ormonde's strategy was to avoid battle, while holding towns in the east of Ireland, relying on hunger and disease to weaken the besiegers. Cromwell's tactics at Drogheda were determined by a need to take the ports on Ireland's east coast quickly to ensure re supply for his troops. The normal "campaigning season," when armies could live off the land, ran from spring to autumn. Since he had landed in Ireland late in the year, campaigning through the winter necessitated securing a constant re supply from the sea. He, therefore, favoured rapid assaults on fortified places using his siege artillery, rather than time consuming blockades to secure the all important ports.
Қоршау
Кромвель 3 қыркүйекте Дрогедаға келді, ал оның қоршау қарулары екі күннен кейін теңіз жолымен жеткізілді. Оның жалпы әскері шамамен 12 000 адамнан және 11 ауыр, 48 фунттық қоршау артиллериясынан тұрды. Дрогеданың қорғанысы ортағасырлық қабырғалардан құралды. Бұл қабырғалар биік болғанымен, салыстырмалы түрде жұқа болғандықтан, зеңбірек оқтарына осал еді. Қаланың көп бөлігі Бойн өзенінің солтүстік жағалауында орналасқан, бірақ оның екі маңызды қақпасы – Дублин және Дюлик – өзеннің оңтүстік жағында, сондай-ақ қорғанысты бақылайтын Миллмоунт бекінісімен бірге орналасқан еді. Кромвель күштерін Бойн өзенінің оңтүстік жағына орналастырып, шабуылға шоғырландырды, ал қаланың солтүстік жағын ашық қалдырып, шағын атты әскер тобымен қамтыды. Парламент кемелерінің отряды қаланың портын блокадалады. Англия парламентінің спикері Уильям Лентхоллға, қала шабуылданғаннан кейін жазған хатында Кромвель қаланы толық қоршауға алмағанын түсіндірді, себебі мұндай әрекет оның бөлінген әскерін күштердің шабуылына және гарнизонның бір уақытта қарсы шабуылына осал қалдырар еді, сондықтан ол әскерін Дрогеданың оңтүстік жағына шоғырландырып, жылдам шабуыл жасауды жоспарлады.
Cromwell arrived at Drogheda on 3 September and his siege guns, brought up by sea, arrived two days later. His total force was about 12,000 men and eleven heavy, 48 pounder, siege artillery pieces. Drogheda's defences consisted of medieval curtain walls. These were high but relatively thin, making them vulnerable to cannon fire. Most of the town was situated on the northern bank of the River Boyne but its two main gates, the Dublin and Duleek, were south of the river along with the Millmount Fort that overlooked the defences. Cromwell positioned his forces on the south side of the River Boyne in order to concentrate them for the assault, leaving the northern side of the town open and covered by a small screen of cavalry. A squadron of Parliamentarian ships also blockaded the harbour of the town. In a letter to William Lenthall, Speaker of the English House of Commons, written shortly after the storming of the town, Cromwell explained why he did not fully invest the town, an action that would have left his divided command vulnerable to an attack by a relieving force and a simultaneous sortie by the garrison, but rather concentrated his troops on the south side of Drogheda for a swift assault.
Шабуыл жасау
11 қыркүйекте сағат 17:00-де Кромвель Дрогеда қабырғасындағы оңтүстік және шығыс бұзылыстарын бір мезгілде шабуылдауға бұйрық берді. Үш полк бұзылыстарға шабуыл жасады, оңтүстікте бекініп алды, бірақ шығыста кері шегінді. Кромвель шығыстағы шабуылды сәттілікке жеткізу үшін тағы екі полкпен нығайтуға мәжбүр болды, екінші толқын "әріптестерінің денелерінен құралған үйіндінің үстінен" көтерілді. Оңтүстік бұзылысында қорғаушылар қарсы шабуыл жасады. Олардың командирі, полковник Уоллдың қазасы оларды кері шегінуге мәжбүр етті, бұл парламенттік күштерді бұзылысқа жеткізуге мүмкіндік берді. Қабырғадағы шайқаста 150-ге жуық парламенттік әскер, соның ішінде полковник Касл қаза тапты. Полковник Уоллдың қазасынан кейін, парламенттік сарбаздардың саны артып, бұзылыстарға ағылғаннан кейін, қабырғадағы роялистердің қарсылығы күйреп кетті. Аман қалған қорғаушылар Бойн өзенінен қаланың солтүстік бөлігіне қашуға тырысты, ал Астон мен тағы 250 адам Дрогеданың оңтүстік қорғанысын бақылайтын Миллмоунт бекінісіне сиынды. Басқалары қала қабырғаларындағы мұнараларда қалды, ал Кромвельдің әскерлері олардың төменгі жағындағы қалаға енді. Қазір қалада 6 мыңға жуық парламенттік әскер болғаннан кейін, Дрогеда басып алынды.
At 5:00 PM, on 11 September, Cromwell ordered simultaneous assaults on the southern and eastern breaches in the walls of Drogheda. Three regiments attacked the breaches, gaining a foothold in the south but being beaten back in the east. Cromwell had to reinforce the eastern attack with two more regiments before it succeeded, the second wave climbing over "a heaped pile of their comrades' corpses." At the southern breach, the defenders counterattacked. The death of their commander, Colonel Wall, caused them to fall back, allowing further Parliamentary reinforcements to be funnelled into the breach. In the fighting at the walls some 150 Parliamentarian troops, including Colonel Castle, were killed. After the death of Colonel Wall with more and more Parliamentary soldiers streaming into the breaches, the Royalist resistance at the walls collapsed. The surviving defenders tried to flee across the River Boyne into the northern part of the town while Aston and 250 others took refuge in Millmount Fort overlooking Drogheda's southern defences. Others remained stranded in the towers along the town walls, while Cromwell's troops surged into the town below them. With up to 6,000 Parliamentary troops now inside the town, Drogheda had been taken.
Қазалау
Кромвель қалаға кірген кезде, қақпалардың жанында парламентшілердің көптеген денелерін көргенде ашуға ішін тыйып тұра алмады. Моррилл былай дейді: "Кромвельдің қаза тапқан әріптестерін көруі – оның ешқандай жеңілдік жасамау туралы бұйрық беруіне себеп болды". Кромвельдің өзінің айтуынша, "шайқас қызып тұрғанда, мен оларға [солдаттарына] қаладағы қарулы адамдарды аяуға тыйым салдым, сол түні олар шамамен екі мың адамды қырды". Қалаға енген соң парламентші әскерлер қорғаушыларды көшелерде және жеке үйлерде қуа жөнелді, сонымен бірге шіркеулерді және қорғанысқа қолайлы орындары тонады. Шабуылдаушылардың қаланың солтүстік бөлігіне өтуін тоқтатуға болатын көпір болды, бірақ қорғаушылардың оны артқа тартып үлгеруге уақыты болмады, ал өлтіру Дрогеданың солтүстік бөлігінде жалғасты.
Cromwell, upon riding into the town, was enraged by the sight of heaps of Parliamentarian dead at the breaches. Morrill states "it was the sight of fallen comrades that was the occasion of Cromwell issuing the order for no quarter." In Cromwell's words, "In the heat of the action, I forbade them [his soldiers] to spare any that were in arms in the town and, that night they put to the sword about two thousand men". After breaking into the town, the Parliamentarian soldiers pursued the defenders through the streets and into private properties, sacking churches and defensible positions as they went. There was a drawbridge that could have stopped the attackers reaching the northern part of the town, but the defenders had no time to pull it up behind them and the killing continued in the northern part of Drogheda.
Тұтқындарды өлтіру
Астонның 200-ге жуық роялистік әскері оңтүстік-шығыс қақпасына қарап тұрған Миллмоунт бекінісіне бекініп, қаланың қалған бөлігі тоналып жатқан кезде. Парламенттік полковник Дэниел Актелл "егер олар өмірлеріне уәде беріп тапсырса, губернатор мен онымен бірге 200 адамның өмірін сақтап қалуға келісті, олар да солай істеді". Актеллдің сөзіне қарағанда, қарусыздандырылған әскерлер жел тегершігіне жеткізіліп, тапсырғаннан бір сағаттан кейін өлтірілді. Астонның өз ағаш аяғымен ұрылып өлтірілгені хабарланды, парламенттік сарбаздар оның ішінде алтын жасырылған деп сенді. Астон сияқты кейбір роялистер 1647-48 жылдары Англияда тұтқынға алынып, содан кейін әскери кепілдікпен босатылған, бірақ Ирландияда король Чарльз үшін күресін жалғастырған ағылшындар еді. Кромвельдік көзқарас бойынша, олар кепілдік шартын бұзғандықтан өлім жазасына кесілуі мүмкін еді; роялистік көзқарас бойынша, олар Англияда ғана кепілдік шарттарына келіскен, ал Ирландия жеке құқық аймағы болды. Дрогеданың солтүстік жағындағы Санкт-Петер шіркеуінің мұнарасына шамамен 100 роялистік әскердің тағы бір тобы паналады. Кромвельдің бұйрығымен Джон Хьюсон басқарған парламенттік сарбаздар шіркеу мұнарасын өртке тоғытты. Екі күннен кейін англо-ирландтық епископал подполковник Ричард Бойл тамақ ішіп отырғанда, ағылшын парламенттік сарбазы кіріп, оған құлақтан сыбырлады. Бойл сарбазды күтіп шықты, үй иесі қайда бара жатқанын сұрады, ол: "Ханшайым, өлуге барамын", - деп жауап берді. Ол бөлмеден шыққаннан кейін атып өлтірілді.
Some 200 Royalists under Aston had barricaded themselves in Millmount Fort overlooking the south eastern gate, while the rest of the town was being sacked. Parliamentarian colonel, Daniel Axtell, "offered to spare the lives of the governor and the 200 men with him if they surrendered on the promise of their lives, which they did." According to Axtell, the disarmed men were then taken to a windmill and killed about an hour after they had surrendered. Aston was reportedly beaten to death with his own wooden leg, which the Parliamentarian soldiers believed had gold hidden inside. Some of the Royalists like Aston were Englishmen who had been taken prisoner and then released on military parole in England in 1647–48, but had carried on fighting for King Charles in Ireland. From the Cromwellian point of view, they had broken their parole and could be executed; from the Royalist point of view they had only agreed to parole terms in England, and Ireland was a separate jurisdiction. Another group of about 100 Royalist soldiers sought refuge in the steeple of St Peter's Church at the northern end of Drogheda. Parliamentarian soldiers led by John Hewson, on Cromwell's orders, set fire to the church steeple. Two days afterwards, Lieutenant Colonel Richard Boyle, an Anglo Irish Episcopalian, was dining when an English Parliamentary soldier entered and whispered something to him. Boyle stood up to follow the soldier, his hostess inquired where he was going, and he replied, "Madam, to die". He was shot after leaving the room.
Азаматтық құрбандар
Дрогеданың тонауында қанша бейбіт тұрғын қаза тапқаны белгісіз. Кромвель парламентке жолдаған баяндамасында қаза тапқандардың арасында Дрогеданың "көптеген тұрғындары" болғанын көрсетті. Кромвельдің соғыс кеңесінің әскери капелланы Хью Петерс, жалпы қаза болғандардың санын 3552 деп есептеді, оның ішінде 2800-і әскерлер, яғни 700-ден 800-ге дейін бейбіт тұрғындар қаза тапқан. Джон Баррат 2009 жылы "екі тараптан да көптеген [бейбіт] адамдардың қаза тапқаны туралы сенімді хабарламалар жоқ" деп жазды. Қоршау туралы сақталған жалғыз бейбіт тұрғынның куәлігі – протестант дін қызметкері, бірақ роялист болған Дин Бернардқа тиесілі. Оның айтуынша, 30 шамасындағы ауыл тұрғындары оның үйінде паналағанда, парламенттік әскерлер терезе арқылы оқ атып, бір бейбіт тұрғынды өлтіріп, тағы біреуін жаралады. Содан кейін олар үйге кіріп, қаруларын оқтап, бірақ Бернардқа таныс офицер оларды протестанттар деп анықтағандықтан, ішіндегілерді өлтіруден тоқтады. Сондықтан ирландиялық католик бейбіт тұрғындарының тағдыры одан да ауыр болған болуы мүмкін. Дрогедаға шабуылдан кейін Англиядағы роялист баспасөз 3000 қаза болғанның 2000-і бейбіт адамдар екенін мәлімдеді, бұл тақырып ағылшын роялисттері мен ирландиялық католиктердің есептерінде де көтерілді. Ирландиялық дін қызметкерлері 1660 жылдары Дрогедада 4000 бейбіт тұрғын қаза тапқанын мәлімдеді, тонауды "кез келген қасапханадан да асып түсетін бесұстаздық пен сатқындық" деп айыптады.
It is not clear how many civilians died in the sack of Drogheda. Cromwell listed the dead as including "many inhabitants" of Drogheda in his report to Parliament. Hugh Peters, a military chaplain on Cromwell's council of war, gave the total loss of life as 3,552, of whom about 2,800 were soldiers, meaning that between 700 and 800 civilians were killed. John Barratt wrote in 2009, "there are no reliable reports from either side that many [civilians] were killed". The only surviving civilian account of the siege is from Dean Bernard, a Protestant cleric, though a Royalist. He says that while some 30 of his parishioners were sheltering in his house, Parliamentarian troops fired in through the windows, killing one civilian and wounding another. They then broke into the house firing their weapons, but were stopped from killing those inside when an officer known to Bernard identified them as Protestants. The fate of Irish Catholic civilians may therefore have been worse. The week after the storming of Drogheda, the Royalist press in England claimed that 2,000 of the 3,000 dead were civilians, a theme that was taken up both in English Royalist and Irish Catholic accounts. Irish clerical sources in the 1660s claimed that 4,000 civilians had died at Drogheda, denouncing the sack as "unparalleled savagery and treachery beyond any slaughterhouse".