Кіріспе
Геллендік яһуди тарихшысы (г. б.з.д. 2 ғасыр) Киринеялық Ясон (Ἰάσων ὁ Κυρηναῖος) – эллиндік еврей, шамамен б.з.д. 2 ғасырдың ортасында (г. б.з.д. ~160–110 ж.) өмір сүрген. Ол Маккабей көтерілісі мен оған дейінгі оқиғалар туралы бес томдық тарихтың авторы (б.з.д. ~178–160 ж.), бірақ ол еңбек кейіннен жоғалып кеткен. Оның тарихы белгісіз египеттік яһуди жасаған 2 Маққабейлер кітабының қысқартылған нұсқасында сақталған. 2 Маққабейлер кітабы кейіннен грек тіліндегі еврей қасиетті кітаптарының нұсқасы – Septuagint-ке енгізілді. 2 Маққабейлер кітабы католик және православие христиандарының Киелі кітап канонына енген деутероканондық кітап ретінде танылды.
Jason of Cyrene (Ἰάσων ὁ Κυρηναῖος) was a Hellenistic Jew who lived around the middle of the second century BCE (fl. ~160–110 BCE?). He is the author of a five volume history of the Maccabean Revolt and its preceding events (~178–160 BCE), which subsequently became a lost work. His history was preserved indirectly in an abridgment by an unknown Egyptian Jew, the book of 2 Maccabees, which was eventually included in the Septuagint, the Greek version of the Jewish scriptures. 2 Maccabees was eventually recognized as a deuterocanonical book included in the Catholic and Orthodox Christian biblical canon.
Өмір
Киренелік Ясон – бізге белгісіз эллинистік еврей. Грек тілінде сөйлегенімен, ол Селевкид империясына қарсы көтеріліс жасаған бүлікші Маккавейлерді қолдаған; бүлікшілердің арасында дәстүрлі арамей тілінде сөйлейтін еврейлер де, Антиох IV Эпифанның еврейлерге қарсы бұйрықтарына қарсы шыққан грек тілінде сөйлейтін еврейлер де болған. Кирене, Ливия эллинистік дәуірде Птолемей патшалығының батыс шебіндегі провинция болып табылды, оған Египет және Кипр да кірген. Диаспоралық еврейлер осы дәуірде Птолемей жерлеріне тарағандықтан, оның Киренеден шығуы мүмкін. Птолемейлер мен Селевкидтер арасындағы ұзақ жылдарға созылған бәсекелестік, нәтижесінде Сирия соғыстары болған, Маккавейлерді қолдау және Селевкидтерге қарсы болу үкімет саясатына сай келер еді, сондықтан цензурадан қорқудың қажеті болмас еді. Кейбір ғалымдар Ясонның Маккавей көтерілісінің куәсі болған және бір кезде Яһудеяда тұрған болуы мүмкін деп санайды. Басқа ғалымдар бұл болжамды ықтималсыз деп есептейді, себебі 2 Маккавейлер кітабының Ясонның тарихынан шыққан сияқты көрінетін бөлімдері аймаққа қатысты қызық географиялық мәлімдемелер жасайды, мысалы 2 Маккавейлер 12:9-да алыстағы Ямниядағы өрттің Иерусалимнен көрінгені туралы айтылады.
Жоғалған тарих және 2 Мақабилер
Ясонның еңбектері бес кітаптан тұрған, бастапқыда койне грек тілінде жазылған дейді. Түпнұсқа еңбек жоғалып, 2 Маккавейлер кітабының авторы жасаған эпитомияда ғана белгілі. 2 Маккавейлер кітабының кіріспе тарауларында, грек тілінде жазылғандай, эпитомия жасаушы Ясонның түпнұсқа еңбегінде "әр мәселені жан-жақты талқылап, егжей-тегжейлі зерттеген, бірақ қайта жазған адам қысқалыққа ұмтылып, толыққанды қарастырудан бас тартуы керек" екенін айтады. Эпитомия жасаушы Ясонның баяндамасына қаншалықты еркіндік бергені де белгісіз; ол оны қайта құрумен қатар, өзінің қосымшаларын енгізіп, кейбір бөлімдерін өзгерткен болуы мүмкін. 2 Маккавейлер кітабын оқығандардың кейбіреуі Ясонның бес томына сәйкес келетін "түпнұсқа" бес бөлімді анықтауға болатынын ұсынады; 1913 жылғы Католик энциклопедиясы бұл бөлімдердің 3:40, 7:42, 10:9, 13:26 және 15:37 аяттарымен бөлінетінін айтады. 2 Маккавейлер кітабы Иуданың б.з.д. 161 жылы Адаса шайқасында Никанорға жеңісімен аяқталады. Ясонның еңбегі де осы жерде тоқтаған-тоқтамағаны, немесе 2 Маккавейлер кітабының эпитомия жасаушысы осы оқиғаны әдеби себептерге байланысты осы жерде тоқтатқан-тоқтатпағаны белгісіз. Егер 2 Маккавейлер кітабының авторының мақсаты Яһуда Маккабейді мақтау болса, онда ол осы жерде тоқтап, Яһуданың болашақ өлімін болдырмаған болар еді. Егер автордың мақсаты Иерусалим ғибадатханасының қорғалғанын, Никанордың оған жасаған қауіп-қорқыныштарының сейілгенін және еврей дінінің қайта жаңғырғанын көрсету болса, онда Адаса тоқтауға лайықты нүкте болар еді. Тарихшы Джонатан А. Голдштейн Ясонның Даниял кітабының екінші жартысындағы апокалиптикалық болжамдармен таныс болғанын және Даниялдың оқиғалар нұсқасын растау үшін тарихын өңдеуге тырысқанын айтады. Ол оқиғаларды ойдан шығармаған, бірақ оларды және олардың уақытын Даниялға сәйкес ету үшін түзеткен.
The epitomist goes on to imply that Jason's original work "discuss matters from every side, and to take trouble with details, but the one who recasts the narrative should be allowed to strive for brevity of expression and to forego exhaustive treatment." It is also unknown just how much freedom the epitomist allowed himself with Jason's narrative; in addition to rearranging it, he likely added his own details and altered others. Some readers of 2 Maccabees suggest that they can determine the "original" five parts that correspond to Jason's five volumes; the 1913 Catholic Encyclopedia proposed the parts may be divided by verses 3:40, 7:42, 10:9, 13:26, and 15:37. 2 Maccabees ends with the victory of Judas over Nicanor in 161 BCE at the Battle of Adasa. It is not known whether Jason's work stopped there as well, or if the epitomist of 2 Maccabees cut the story there, perhaps for literary reasons. If the motive of the author of 2 Maccabees was telling an uplifting account praising Judas Maccabeus, then stopping there would avoid Judas's upcoming death; if the motive of the author was to show that the Temple of Jerusalem had been protected, Nicanor's threats against it thwarted, and the Jewish religion restored, then this too would indicate that Adasa was an acceptable stopping point. Historian Jonathan A. Goldstein argues that Jason was familiar with the apocalyptic prophecy of the second half of the Book of Daniel, and took pains to sculpt his history to validate and endorse Daniel's version of events where he could. While he did not concoct events from thin air, he did adjust them and their chronology such that they more closely aligned with Daniel.