Кіріспе

Сикарийлер (қазіргі еврей тілінде: סיקריים siqariyim) – 70 жылы Иерусалимнің қирауына дейінгі онжылдықтарда Яһудеяны Римнің басқыншылығына қарсы күрескен және оларды және олардың қолдаушыларын аймақтан қууға тырысқан еврей зелоттарының бір тобы. Сикарийлер киімдеріне кішкентай қанжарларды (sicae) жасырып алып жүретін. Олар көпшілік жиналған жерлерде осы қанжарларды шығарып, римдіктерге және Римге көзқарасы ұқсас деген күдік туғандарға шабуыл жасап, ізін жасыру үшін көпшілікке сіңісіп кететін. Сикарийлер – жалаңашқанда өлтіруге машықтанған, ұйымдасқан топтардың ең ерте белгілі мысалы, олар Ассасиндер ордені мен жапон ниндзяларынан ғасырлар бұрын пайда болған. Испан тілінен алынған "сикарио" термині қазіргі Латын Америкасында жалдамалы кісі өлтірушіні сипаттау үшін қолданылады.

Этимология

Латын тілінде "Сикарий" – "Сикарийдің" көпше түрі, "қанжар ұстаушы", "қанжармен соққы беруші". "Сика" сөзі, болжам бойынша, протоалбан тіліндегі *tsikā сөзінен (содан албан тіліндегі "thika" – "пышақ") шыққан, ал ол протоиндоевропалық *ḱey ("жеткірлеу") сөзінен, мүмкін иллирий тілі арқылы пайда болған. Кейінірек латын тілінде "sicarius" сөзі кісі өлтірушіні білдіретін стандартты термин болды (мысалы, Lex Cornelia de Sicariis et Veneficiis заңында), және бүгінге дейін "sicario" испан тілінде жалақылы кісі өлтіруші, ал итальян және португал тілдерінде тапсырыспен өлтіруші деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Сикарийлердің құрбандарының арасында бас діни қызметкер Жонатан да болған деп есептеледі, бірақ оның өлтірілуін Рим губернаторы Антоний Феликс ұйымдастырған болуы мүмкін. Кейбір кісі өлтірулер римдіктердің аймақтағы еврей халқына қатыгез жазалауымен аяқталды. Дегенмен, кейбір жағдайларда сикарийлер өз талаптары орындалса, құрбандарын босатып жіберді. Сикарийлер туралы көптеген мәліметтер Иосиф Флавийдің «Еврейлердің ежелгі тарихы» және «Еврей соғысы» еңбектерінен алынған. Бірінші римдік-еврей соғысының басында сикарийлер және (мүмкін) зелоттардың көмекшілері (Иосиф екеуінің арасындағы айырмашылықты көрсеткен, бірақ негізгі ерекшеліктерді толыққанды түсіндірмеген) Иерусалимге кіріп, халықты Римге қарсы соғысқа итермелеу үшін бірқатар қырқындар жасады. Талмудта айтылғандай, олар қаладағы азық-түлік қорын жойып, аштық арқылы халықты римдік қоршауға қарсы күресуге мәжбүр етті, бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізудің орнына. Олардың басшылары, соның ішінде Менахим бен Иегуда мен Елазар бен Яир, соғыста танымал тұлғалар болды және топ римдіктерге қарсы көптеген шайқастарда жауынгер ретінде күресті. Менахим шағын топпен бірге Масада бекінісіне жетіп, римдік гарнизонды басып алып, 700 сарбазды өлтірді. Олар Антония деп аталатын тағы бір бекініс басып алып, Агриппа II әскерін жеңді. Сондай-ақ, олар римдік керуендері мен Иудея айналасында орналасқан легиондарына қарсы түрлі партизандық шабуылдар жүргізуге үйретті. Зелоттар, сикарийлер және басқа да көрнекті бүлікшілер 66 жылы Иерусалимге шабуыл жасап, уақытша Римнен қаланы басып алды, онда олар Иерусалимдегі ғибадатхананы бақылауға алып, оларға қарсы шыққандарды жазалады. Жергілікті халық олардың билігіне қарсылық көрсетіп, бүлікшіл топтарды жою үшін бірнеше қоршаулар мен шабуылдар ұйымдастырды. Көтерілісшілер ақырында көтерілісті бастырып тастады және соғыс аяқталғанша Иерусалим олардың қолында қалды. Римдіктер қалаға қайта оралып, қарсы шабуылдар жасап, қамау салып, көтерілісшілерді аштықтан өлтіруге тырысты. Көтерілісшілер біраз уақыт бойы қарсы тұрды, бірақ үнемі дауласулар мен басшылықтың жоқтығынан топтар ыдырап кетті. Қазіргі заманғы тарихшылар мұндай пікірге көбінесе келіспейді, себебі Иосиф Флавий «Еврейлер соғысы» (2:254–7) еңбегінде сикарийлердің Феликс (52–60 ж.) билігі кезінде жаңа құбылыс ретінде пайда болғанын айтады, және олардың Киринийдің кезінде римдіктер «сикарийлер» деп атаған топпен ешқандай байланысы болмаған. II ғасырдың еврей ауызша заңдарының жинағы – Мишна (Махширин 1:6) «сикрин» деген сөзді айтады, бұл сөз, мүмкін, сикарийлермен байланысты, ал ерте раввиндік түсіндірушілер оны «тоналғандар» және Сикарикон заңдарын іске асыруға қатысқан мемлекеттік қызметкерлермен байланысты деп түсіндіреді. Маймонид өзінің Мишнаға түсіндірмесінде (Махширин 1:6) «сикрин» сөзін «қайырсушылар және зорлық-зомбылыққа бейім адамдар» деп түсіндіреді.