Кіріспе
Француз тарихшысы Франсуа Фюре (François Furet; 27 наурыз 1927 жыл - 12 шілде 1997 жыл) – француз тарихшысы және Сент-Симон қорының президенті, ең бастысы француз революциясы туралы кітаптарымен белгілі. 1985 жылдан 1997 жылға дейін Фюре Чикаго университетінде француз тарихынан профессор болып жұмыс істеді. Фюре 1997 жылдың наурыз айында, қайтыс болғаннан үш ай бұрын Француз академиясының мүшесі болып сайланды.
François Furet (fʁɑ̃swa fyʁɛ; 27 March 1927 – 12 July 1997) was a French historian and president of the Saint Simon Foundation, best known for his books on the French Revolution. From 1985 to 1997, Furet was a professor of French history at the University of Chicago. Furet was elected to the Académie française in March 1997, just three months before he died in July.
Өмірбаян
1927 жылдың 27 наурызында Парижде бай отбасында дүниеге келген Фюре, Сорбоннаны үздік бітірген, көп ұзамай зерттеу, оқыту және жазу өмірін таңдаған дарынды студент болды. Ол білімін Жансон де Сайли лицейінде және Париждің өнер және құқық факультетінде алған. 1949 жылы Фюре Француз Коммунистік партиясына қосылды, бірақ 1956 жылы Кеңес Одағының Венгрияға басып кіруінен кейін партиядан шықты. Туған жері Париждегі Әдебиет және құқық университетінде білім алуды бастағаннан кейін, Фюре 1950 жылы туберкулез ауруына байланысты университетті тастауға мәжбүр болды. Сауыққаннан кейін ол 1954 жылы тарих мамандығы бойынша өте бәсекеге қабілетті емтихан тапсырды. Жоғары мектептерде сабақ бергеннен кейін ол Франциядағы Ұлттық ғылыми зерттеулер орталығында (CNRS) Француз төңкерісі туралы жұмыс істей бастады. 1956-1964 жылдар аралығында France Observateur және Nouvel Observateur газеттерінде журналист болып жұмыс істеді. 1966 жылы Фюре Париждегі École des hautes études en sciences sociales (EHESS) -де жұмыс істей бастады, кейіннен ол мұнда президент болды (1977 жылдан 1985 жылға дейін). Фюре EHESS-те зерттеулер директоры және Чикаго университетінің әлеуметтік ойлау комитетінің профессоры болды. 1997 жылы наурыз айында Француз академиясының мүшесі болып сайланды. Ол 1997 жылы шілдеде Тулуза ауруханасында теннис алаңындағы апаттан алған бас жарақаттарынан емделіп жатқанда қайтыс болды. Ол әйелі Дебора, қызы Шарлотта және бұрынғы некеден туған ұлы Антуанмен бірге Жакилин Норамен өмір сүрді. Қазір Париждің маңындағы Франсуа Фюре мектебінде және жыл сайын Франсуа Фюре сыйлығы табыс етіледі. Фюретің ең басты қызығушылығы француз төңкерісі болды. Фюреттің алғашқы еңбектері XVIII ғасырдағы буржуазияның әлеуметтік тарихы болды, бірақ 1961 жылдан кейін оның назары Төңкеріске ауысты. Алғашында марксист және Анналь мектебінің қолдаушысы болғанмен, кейіннен ол өзін Аннальден бөліп, француз төңкерісін марксистік тарихшылар түсіндіретін жолды сын тұрғысынан қайта бағалауды қолға алды. Ол француз төңкерісінің кластық күрес түрі ретінде марксистік түсінігіне қарсы шыққан тарихшылардың ревизионисттік мектебінің жетекшісі болды. Өз ұрпағының басқа француз тарихшылары сияқты Жак Годехот немесе Эммануэль Ле Рой Ладури сияқты Фюре ағылшын тіліндегі тарихшылардың, әсіресе Альфред Коббанның идеяларына ашық болды. Сонымен қатар, Фюре американдық университеттерде жиі дәріс оқыды және 1985 жылдан бастап Чикаго университетінде сабақ берді. Революция туралы алғашқы еңбегінде, 1966 жылғы "Революция" деп аталатын Фюре Революцияның алғашқы жылдары игі сипатқа ие болды деп дәлелдеді, бірақ 1792 жылдан кейін Революция террорлық биліктің қанқұмарлығы мен қатыгездігіне айналды. Революцияның бағытынан ауытқу себебі 1792 жылы соғыстың басталуы болды, ол Фюрет пікірінше, Революцияның өзіне тән, бірақ француз тарихшыларының көпшілігі сол кезге дейін айтқандай, байланысты емес оқиға болған. Фюреттің басқа бір негізгі тақырыбы - Революцияның саяси тарихына және Революцияның әлеуметтік және экономикалық тарихына қызығушылықтың жоқтығына назар аудару. Lire et écrire (1977) зерттеуінен басқа, Жаку Озуфпен бірге 18-ғасырдағы Францияда сауаттылықтың өсуі туралы зерттеу жүргізген Фюреттің Революция туралы жазбалары оның тарихнамасына назар аударды. 1970 жылы "Анналь" журналында Фюрет марксистік тарихшылардың "революциялық катехизисіне" шабуыл жасады. Фюрет әсіресе Альберт Собоулдың "марксистік желісін" сынға алды, ол Фюрет шын мәнінде марксистік емес, көбірек Якобиндік деп мәлімдеді. Фюрет Карл Маркс революцияға ерекше қызығушылық танытпағанын және оған берілген көзқарастардың көпшілігі шын мәнінде якобиншіліктің қайта өңдеуі екенін айтты. 1995 жылдан бастап 1997 жылдың 12 шілдесінде Фигеакте қайтыс болғанға дейін Фюреттің тоталитаризм туралы көзқарастары неміс философы Эрнст Нольтемен хаттар арқылы пікірталасқа әкелді. Дебатты Фюреттің "Le passé d'une illusion" атты еңбегінде Нольтедің большевизм мен фашизм арасындағы қарым-қатынас туралы пікірлерін сынға алған төменгі жазба бастады, бұл Нольтеге наразылық хат жазуға әкелді. Фюрет өзінің тоталитарлық егіздер туралы көзқарасын қорғады, ал Нольте фашизм большевизмге жауап болды деп мәлімдеді. Париждік "Фигаро" газетінде ол "революцияның революционері" деп аталды. Газетте жазылғандай, "Фуреттің (революцияның) фюреттік мектебі бар деп айтуға болады", оның профессорлары мен жазушыларының "галактикасы" бар, олар Фюреттің ықпалында, Франция, АҚШ және Ұлыбританияда тұрады. Фюре Американдық өнер және ғылым академиясының және Американдық философиялық қоғамның мүшесі болды.
Әдістеме
Фюреттің алаңдаушылығы тарихи ғана емес, сонымен қатар тарихнамалық болатын. Ол әсіресе тарихты жалпыға ортақ баяндама ретінде және тарихты таза хронологиялық тәртіппен шешілуге тиіс мәселелер жиынтығы ретінде ажыратуға ұмтылды.