Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көмбруия, Англиядағы көлдер ауданында құлдырау.
Fell in the Lake District, Cumbria, England
Raise – ағылшын көлдер ауданындағы құлдырау. Ол Шығыс Феллс тауларының Хельвеллин жотасының басты тірегінде, Тирлмир мен Улсвотер арасында орналасқан.
Raise is a fell in the English Lake District. It stands on the main spine of the Helvellyn range in the Eastern Fells, between Thirlmere and Ullswater.
Топография
Хелвеллин таулары шамамен 11 км (7 миль) солтүстік-оңтүстік бағытта созылады, бүкіл ұзындығы бойында 610 м (2000 футтан) жоғары қалады. Рейз осы қырдың ортасына жақын орналасқан, солтүстігінде Стайбарроу Додд, оңтүстігінде Уайт-Сайд жатыр. Осы таулардың көптегені сияқты, Рейз батысында тегіс, шөбі бар беткейлерге, ал шығысында қиырсыған жерге ие. Дегенмен, бұл жердегі контраст Хельвеллин мен Нетермост Пайк маңындағы оңтүстікке қарағанда әлдеқайда аз байқалады. Мұндай биік тау үшін ерекше жағдай, Рейздің екі жағындағы беткейлерінде аңғар деңгейінде тірек табуға болмайды. Батысында Стикс Гилл (Батыс) және Брунд Гилл шекаралық ағындары Уайт-Сайдтың Браун-Крэг тұсында қосылады. Fisherplace Gill атымен олар аңғарға дейін тағы мың фут төмен түседі және бастапқыда солтүстікке бұрылып Сент-Джон Бекке құятын. Бұл жағдай 1894 жылы Тирлмер суқоймасының құрылысы аясында өзгерді, онда судың көп бөлігін көлге жеткізу үшін су арнасы салынды. Шығыс жағынан да Рейз көрші тауларымен биіктікте шектеліп, Улсуотер көлінің жағалауына жетпейді. Рейздің қысқа шығыс қырлары бар, Станг, Стикс Гилл (Шығыс) және Гленридинг Бек аралығында төмен түседі, бірақ бұл ағындар ескі Гринсайд кенішінің үстінде бірігіп, Шеффилд Пайк пен Бёркхаус Мурды Гленридингке қарай қалдырады. Рейздің солтүстігіндегі Стикс асуы жаяу жүргіншілерге арналған жол 2445 фут (745 м) биіктікте қырдан өтеді, бұл аймақтағы тұрақты ат жолы бар ең биік асу болып табылады. Қазір тек таугерлер ғана пайдаланатын бұл асу, бір кезде Хельвеллиннің екі жағындағы елді мекендер арасындағы жалғыз байланыс құралы болған. Атауының бастапқыда жолды көрсету үшін қолданылған бағаналардан алынған деп саналады. Асудың екі жағынан ағатын бұрқалар ресми түрде Стикс Гилл деп аталады, «(Шығыс)» және «(Батыс)» деген қосымшаларды Альфред Уэйнрайт өзінің «Лейкленд тауларының суретті нұсқаулығында» енгізіп, кейінірек басқа нұсқаулық жазушылары да пайдаланған. Солтүстікке қарай, асудан өте бергенде жер қайтадан Стайбарроу Доддқа көтеріледі, және мұнда тек шөп өседі.
The Helvellyn range runs broadly north–south for about 7 mile (11 km), remaining above 2,000 feet (610 m) its entire length. Raise is near the centre of this ridge, with Stybarrow Dodd to the north and White Side to the south. As with many of these fells, Raise displays smooth grassy slopes on the west and rougher ground to the east. Here however the contrast is much less marked than further south around Helvellyn and Nethermost Pike. Unusually for such a high fell, the slopes of Raise do not have a toehold at valley level on either side. In the west the boundary streams of Sticks Gill (West) and Brund Gill meet just below White Side's Brown Crag. As Fisherplace Gill they descend a further thousand feet to the valley, and originally turned north to join St John's Beck. All of this changed as part of the Thirlmere reservoir scheme in 1894, when a water race was constructed to carry most of the water into the lake. To the east the fell is also squeezed out at height by its neighbours, failing to reach the shore of Ullswater. Raise has a short eastern ridge, Stang, descending between Sticks Gill (East) and Glenridding Beck, but these streams combine above the site of the old Greenside Mine to leave Sheffield Pike and Birkhouse Moor overlooking Glenridding. To the north of Raise the pedestrian route of Sticks Pass crosses the ridge at a height of 2445 feet (745 m), this being the highest pass in the District crossed by a regular bridleway. Now of use purely to hillwalkers, it once provided the only connection between the communities on either side of the Helvellyns. The name is believed to be taken from the guideposts originally used to mark the route. The becks flowing from either side of the pass summit are both officially named Sticks Gill, the '(East)' and '(West)' having been added by Alfred Wainwright in his Pictorial Guide to the Lakeland Fells and utilised by later guidebook writers. To the north, beyond the pass, the ground rises again to Stybarrow Dodd and all here is grass.
Тау-кен өндірісінің тарихы
Райздың оңтүстігіндегі қырат батысқа қарай сәл бұрылып, Уайт-Сайдқа қарай жол жүзеді, сонда аты жоқ жотадан өтеді. Бұл қыраттың шығыс бетін Кеппл Коув терең ойып алған, оның артқы қабырғасы Қызыл Скрис деп аталады. Бұрын Кеппл Коувта жасанды көл болған, бірақ бүгінде қатты жаңбырдан кейін ғана батпақты жер қалды. Көлдің суы Гринсайд кенішінде электрлік орағыш механизмдерді іске қосу үшін гидроэлектр станциясында қолданылды. 1891 жылы пайдалануға берілген бұл жүйе елдегі алғашқы мұндай жүйе болды. Ол 1927 жылдың 29 қазанында Кеппл Коув бөгетінің күшті дауыл кезінде жарылып, жер жұмыстарында 80 фут (24 м) енді жарық қалдырғанға дейін қолданыла берді. Соның салдарынан туған толқын аңғардан төмен, Гленридинг ауылынан өтіп, ғимараттарды су батып, көптеген зиян келтірді. Жарылған бөгетті бүгінге дейін көруге болады. Гринсайд кенішін қызметкер ететін тағы бір көл Стикс Гиллде (шығыста) тас бөгет салу арқылы жасалды. Топ-дам деп аталған бұл көл 1950 жылдарға дейін сақталған, бірақ қазір құрғақ төсек қалды. Stang қыратында кен өндірудің тағы да бір белгісі бар, атап айтқанда тас қорыту пешінің түтін құбыры. Орданс Survey карталарында «мұржа» деп көрсетілген түтін құбыры, тау беткейімен жарты мильден астам жол жүріп, шамамен 2250 фут (686 м) биіктіктегі тас мұржаға жетті. Сондай-ақ, суды кенішке жеткізу үшін жасалма арналар – леаттардың қалдықтары да бар. Stang қазір заманауи өнеркәсіптің іздерін тасып, Көл аймағындағы жалғыз тұрақты шаңғы көтергіші солтүстік беткейіне орнатылған. Райздың шығыс беткейлерінде, әсіресе Гленридинг Бекке қарап тұрған Стэнг-Энде тас шығындылары бар.
South of Raise the ridge swings a little to the west, crossing an unnamed col on the way to White Side. The eastern face of this ridge is gouged deeply by Kepple Cove, a corrie whose back wall is named Red Screes. Kepple Cove once contained an artificial tarn, although today the bed is merely marshy except after heavy rain. The water from the tarn was used in a hydroelectric scheme to drive electric winding gear at Greenside Mine. Commissioned in 1891, this was the first such system in the country. It continued in use until the night of 29 October 1927 when the Kepple Cove dam burst during a heavy storm, leaving an 80 feet (24 m) wide gap in the earthworks. The resulting wave passed down the valley and through Glenridding village, flooding buildings and causing extensive damage. The breached dam can still be seen today. A further tarn serving Greenside Mine was created in Sticks Gill (East) by the construction of a stone barrage. Called Top Dam, this was still in existence in the 1950s but is now a dry bed. There are other signs of mining activity on the Stang ridge, in particular the stone smelter flue. Prominently marked 'chimney' on Ordnance Survey maps, the flue ran over half a mile up the fellside to a stone chimney at about 2250 feet (686 m). There are also the remains of a number of leats, artificial channels to divert streams to the thirsty mine. Stang now carries the marks of a more modern industry, with the Lake District's only permanent ski tow installed on the northern slope. There is some rock outcropping on the eastern slopes of Raise, particularly at Stang End above the Glenridding Beck.
Геология
Геологиялық тұрғыдан, Райз шыңы плагиоклаз фирик андезит лавасынан тұратын Биркер Фелл формациясының бір бөлігі болып табылады, оңтүстік-батыс жағында пирокластикалық брекчия кездеседі. Сонымен қатар, маңызды шағыл шөгінділерінің кең аумақтары бар.
Geologically, the summit of Raise is part of the Birker Fell Formation of plagioclase phyric andesite lava, with pyroclastic breccia to the south west. There are also substantial areas of gravel drift.
Саммит
Солтүстік Хелвеллиндердің арасында Рейз ғана шыңайында тау жыныстарынан тұратын аймаққа ие, ол шөп теңізінің ішіндегі аралдай. Топырақтан сәл шығысқа қарай, басқа жерде көзге түспейтін, бірақ осы аймақта назар аударатын жартас бар. Жота бойынан жол өтеді, оның оңтүстігінде көптеген қалың тастар кездеседі.
Alone among the northern Helvellyns, Raise has a summit area of outcropping rock, an island amid the sea of grass. A little to the east of the top is a rock tor which would be insignificant elsewhere, but in these surroundings draws the eye. A path follows the ridge, with a surfeit of cairns to the south.