Ағылшын саяхатшысы және суретшісі Альфред Уэйнрайт

Кіріспе

Ағылшын серуеншісі және жазушы

Оңтүстік Африка крикетшісі

Альфред Уэйнрайт MBE (17 қаңтар 1907 – 20 қаңтар 1991), өзін А. Уэйнрайт немесе А. W. деп тануды қалаған, британдық тау серуеншісі, нұсқаулықтар авторы және иллюстраторы болған. Оның 1955-1966 жылдары жарық көрген жеті томдық "Лейкленд тауларының суретке түсірілген нұсқасы" (Pictorial Guide to the Lakeland Fells) толықтай өз қолжазбасының көшірмелерінен тұрады және Англия көлді аймағының 214 тауына қатысты стандартты анықтамалық жұмысқа айналды. Оның 40-қа жуық басқа кітаптарының ішінде Уэйнрайт құрастырған, бүгінгі күнге дейін танымал болып келе жатқан 293 шақырымдық "Жағалаудан жағалауға" (Coast to Coast Walk) жаяу жолына арналған алғашқы нұсқаулық бар.

Өмір

Альфред Уэйнрайт Ланкаширдің Блэкберн қаласында, көбінесе оның тас қалаушы әкесінің алкоголизм салдарынан, салыстырмалы түрде кедей отбасында дүниеге келді. Ол мектепте өте жақсы оқыды (көбінесе барлық пәндерден бірінші орын алды), бірақ 13 жасында мектепті тастады. Оның көптеген сыныптастары жергілікті фабрикаларда жұмыс іздеуге мәжбүр болғанда, Уэйнрайт Блэкберн қалалық инженерлік бөлімінде кеңседе жұмыс істей бастады. Ол бірнеше жыл бойы кешкі мектепте оқыды, есепке алу саласында біліктілік алды, бұл оған Блэкберн аудандық кеңесінде мансабын жалғастыруға мүмкіндік берді. Бала кезінде Уэйнрайт көп серуендеді, кейде 32 шақырымға дейін жүретін; ол Англия мен жергілікті аймақтың карталарын жасауға, сурет салуға және картографияға үлкен қызығушылық танытты. 1930 жылы, 23 жасында, Уэйнрайт өзінің туысы Эрик Бирдсаллмен бірге бір апталық серуендеу демалысы үшін ақша жинады. Олар Виндермирге келді және жақын жердегі Орест Хедіне көтерілді, онда Уэйнрайт Лейкленд төбелерін алғаш рет көрді. Бұл сәт оның кейіннен Лейклендке деген махаббатының бастауы болды. 1931 жылы ол өзінің бірінші әйелі Рут Холденге үйленді, ол фабрика жұмыскері болды, және олардың Питер есімді ұлы болды. 1941 жылы Уэйнрайт Кендал, Вестморленд қаласындағы округ қазынашысының кеңсесінде жұмысқа орналасып (және жалақысын төмендетіп) төбелерге жақындады. Ол өмірінің соңына дейін қалада тұрып, жұмыс істеді, 1948 жылдан 1967 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін қала қазынашысы қызметін атқарды. Оның бірінші некесі Рут оның зейнетке шығуға үш апта қалғанда (оны адалсыздыққа күдікпен қарап) кеткенде аяқталды, және олар ажырасты. 1970 жылы ол ажырасқан Бетти МакНаллиге (1922–2008) үйленді, ол оның серігі болды және оның күлін Хайстакс төбесіндегі Иноминат Тарнға жеткізді. Ол ұйымдасқан дінге қызығушылық танытпады және агностик болды. Desert Island Discs бағдарламасында ол өзін бұрын ұялшақ болғанын, бірақ өсіп келе жатып антисоциалға айналғанын және тіпті төбелерде жалғыз серуендеп жүргендермен де сөйлесуден қашқанын айтты. Уэйнрайт 1991 жылы жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның өмірбаясын жазған Хантер Дэвистің айтуынша, ол барлығын, үйі мен авторлық гонорардан түскен кірісін Беттиге қалдырды. Оның ұлы Питер ештеңе алмады.

Alfred Wainwright was born in Blackburn, Lancashire, into a family which was relatively poor, mostly because of his stonemason father's alcoholism. He did very well at school (first in nearly every subject) although he left at the age of 13. While most of his classmates were obliged to find employment in the local mills, Wainwright started work as an office boy in Blackburn Borough Engineer's Department. He spent several years studying at night school, gaining qualifications in accountancy which enabled him to further his career at Blackburn Borough Council. Even when a child Wainwright walked a great deal, up to 20 mile (32 km) at a time; he showed a great interest in drawing and cartography, producing his own maps of England and his local area. In 1930, at the age of 23, Wainwright saved up for a week's walking holiday in the Lake District with his cousin Eric Beardsall. They arrived in Windermere and climbed the nearby Orrest Head, where Wainwright saw his first view of the Lakeland fells. This moment marked the start of what he later described as his love affair with the Lake District. In 1931 he married his first wife, Ruth Holden, a mill worker, with whom he had a son, Peter. In 1941 Wainwright moved closer to the fells when he took a job (and a pay cut) at the Borough Treasurer's office in Kendal, Westmorland. He lived and worked in the town for the rest of his life, serving as Borough Treasurer from 1948 until he retired in 1967. His first marriage ended when Ruth left three weeks before he retired (suspecting him of infidelity) and they divorced. In 1970 he married Betty McNally (1922–2008), a divorcée, who became his walking companion and who carried his ashes to Innominate Tarn at the top of Haystacks. He had no time for organised religion, and was agnostic. On Desert Island Discs, he described himself as having once been shy but having grown up to be antisocial and would avoid speaking to others, even lone walkers on fell tops. Wainwright died in 1991 of a heart attack. According to his biographer, Hunter Davies, he left everything, including his house and royalty income, to Betty. His son Peter received nothing.

Суретті нұсқаулықтар

Уэйнрайт 1952 жылдың 9 қарашасында «Лейкленд Феллздің суретті нұсқауына» арналған алғашқы бетін жасауға кірісті. Ол жеті томдық серияның нақты мазмұнын және көлемін жоспарлап, келесі 13 жыл бойы әр кешке бір беттен мұқият және жақсылап жұмыс істеді. Уэйнрайттың «Fellwanderer» автобиографиясында айтуынша, бастапқыда ол бұл серияны жариялау үшін емес, жеке қызығушылығы үшін жоспарлаған. Алғашқы кітабын ол жеке басылым түрінде шығарды, себебі баспагер табуға қиналады. Оның досы Генри Маршалл, Кендал және Вестморлендтің бас кітапханашысы, жарнама және әкімшілік мәселелерімен айналысты, ал оның аты алғашқы басылымдарда баспагер ретінде көрсетілген. Тағы бір досы, Сэнди Хьюитсон («Bateman and Hewitson Ltd» компаниясынан), Уэйнрайттың түпнұсқа қолжазбасын пайдаланып кітаптарды басып шығаруға келісті, бірақ баспа жұмысын Кендалдағы «Westmorland Gazette» баспасы жүзеге асырды, ол «Bateman and Hewitson Ltd» компаниясын сатып алған болатын. 1963 жылдан бастап «Westmorland Gazette» оның баспагеріне айналды, ал оның аты алтыншы және жетінші кітаптардың алғашқы басылымдарында пайда болды. Уэйнрайттың кітаптары 1990 жылдары Майкл Джозефке өтті. 2003 жылы басылым тоқтағаннан кейін, серияның келесі томдары қайта жаңартылды: «Орталық Фелл» (2016 жылы жарияланды), «Оңтүстік Фелл» (2017), «Солтүстік Фелл» (2018); «Солтүстік-Батыс Фелл» (2019); және «Батыс Фелл» (2020).

Кейінгі еңбектері

Уэйнрайт 1968 жылы "Пеннин жолының серігі" атты суретті нұсқаулықтарға ілесіп, Ұлыбританияның алғашқы ұзақ қашықтыққа арналған жаяу жолына дамылсыз егжей-тегжейлі тәсіл қолданды. Бұл көп жылдар бойы Том Стивенсонның ресми нұсқаулығымен бәсекелесіп, Пеннин жолының басты нұсқауы болды. Уэйнрайттың кітабы маршруттың үздіксіз жолақты картасынан және оған қоса берілген түсініктемеден тұрады, ерекшелік – маршрут оңтүстіктен солтүстікке қарай (картада төменнен жоғарыға қарай) бағытталғандықтан, қалыпты оқу тәртібіне қайшы, карта мен түсініктеме кітаптың соңғы бетінің төменгі жағынан басталып, алға қарай және жоғары қарай жүреді. Жолдаманы дайындауда төрт көмекші (Гарри Апплиард, Лен Чадвик, Сирил Мур және Лоуренс Смит) көмектесті, ал оның дайындалуына 1966 және 1967 жылдары ауыз және тұмау ауруының кең таралуы әсер етті, бұл көптеген далаларға кіруге тыйым салды. 1972 жылы Уэйнрайт Пеннин жолына балама ретінде батыс-шығыс жағалаудан жағалауға дейінгі жолды ұсынды. "Жағалаудан жағалауға" атты нұсқаулығында ол бұл маршруттың "Пеннин жолын көркемдігі, әртүрлілігі және қызығушылығы тұрғысынан басып тастайтынын" мәлімдеді. 190 мильдік (306 км) маршрут Англияның солтүстігінен Сент-Бис қаласынан Робин Гуд шығанағына дейін өтеді, Көмбөлді көлдер аймағы, Йоркшир Далдары және Солтүстік Йоркшир Мурс ұлттық парктерінен өтеді. 1974 жылы жарық көрген "Көмбөлді көлдердің шеткі жоталары" (бұрын ол бас тартқан идея) оның соңғы маңызды нұсқауы болды. Содан кейін ол 1980-ші жылдардың ортасында көзі нашарлай бастағанша үлкен форматтағы сызықтық суреттердің эскиздерін жасауға ден қойды. Оның 1987 жылы жарық көрген "Ex Fellwanderer" автобиографиялық еңбегі оның соңғы жазба жұмысы болуы тиіс еді, бірақ ол Дерри Браббстың фотосуреттерін қамтитын "кофе үстел кітаптары" сериясына атын және жазбаша түсініктемелерін беруді жалғастырды.

Теледидар және радио

1980 жылдардың ортасына қарай Уэйнрайт теледидарда танымал тұлғаға айналды; ол BBC телеарнасы үшін үш телесериалда қатысты, оларды фермер және хабар таратушы Эрик Робсон жүргізді, ал Ричард Элсе оларды ойлап тапты, режиссерлік етті және продюсерлік жасады. Уэйнрайттың өмірі туралы BBC деректік фильмі 2007 жылдың 25 ақпанында BBC Four телеарнасында төрт бөлімді серуендерден бұрын көрсетілді. Бұл алғашқы серияда Шарп Эдж арқылы Бленкатра, Касл Крэг, Сеатхвейттен Хейстакс және Скафелл Пайк суреттелген. Екінші серия 2007 жылы көрсетілді, онда Catbells, Crinkle Crags, Helm Crag, Паттердейлден Helvellyn, Мардейлден High Street және Pillar кірді. 2009 жылдың сәуір және мамыр айларында BBC Four телеарнасында "Уэйнрайттың жолдары: Жағалаудан жағалауға" атты алты бөлімді сериясы көрсетілді, ал 2009 жылдың 21 шілдесінен бастап BBC2 телеарнасында көрсетілді. "Уэйнрайттың жолдары" сериясының бірінші бөлімі 2007 жылдың маусым айында, ал екінші бөлімі 2008 жылдың қаңтарында DVD форматында шықты. "Уэйнрайттың жолдары: Жағалаудан жағалауға" 2009 жылдың маусым айында DVD-де жарық көрді. Нарықта қазіргі таңда көптеген жаңа нұсқалар болғанымен, оның кітаптары тереңдігі, егжей-тегжейлілігі және ерекше стильі үшін ең танымал болып қала береді. Ол Көмбөлді аймақты жетіге бөлуі және таңдаған төбелері Марк Ричардс сияқты кейінгі авторлардың жұмыстарында толығымен немесе ішінара қолданылды. Coast to Coast жолы ресми мәртебесі болмауына қарамастан, Ұлыбританиядағы ең танымал ұзақ қашықтыққа арналған жаяу жолдарының бірі болып табылады және басқа авторлардың әртүрлі нұсқаулықтарын тудырды. 2003 жылы Country Walking журналының сарапшылар жүргізген сауалнамасы бойынша бұл жол әлемдегі екінші ең жақсы жаяу жол деп танылды. Уэйнрайттың суреттері мен үлкен форматтағы фотосуреттер кітаптарының танымалдылығы нұсқаулықтармен салыстыруға келмейді. Суретпен түсірілген нұсқаулықтарда сипатталған 214 төбе қазір әдетте "Уэйнрайттар" деп аталады, ал Дейв Хьюитт толыққанды жолдардың жалпы саны LDWA көрсеткен көрсеткіштен 50%-дан астам болуы мүмкін деп есептейді. 2008 жылы "Ramblers Association" ұйымы 6 жас 4 айлық және 27 күндік баланың "Уэйнрайттарды" толыққанды аяқтаған ең жас адам екенін хабарлады. "Wainwrights On The Air" жобасы әуесқой радио әуесқойларының "Уэйнрайт" төбелерінен байланыс орнатуға бағытталған. Уэйнрайт жануарлар құқықтарын қолдады және оның кітаптарын баспасының пайдасының көп бөлігін жануарларға көмектесетін қайырымдылық ұйымдарына бергенін айтты. "Уэйнрайт қоғамы" 2002 жылы Альфред Уэйнрайттың нұсқаулықтары мен басқа да басылымдары арқылы насияттаған төбелерге шығу дәстүрін және идеяларын сақтау мақсатымен құрылды. 2008 жылдың 27 маусымында Блэкберндегі ескерткіш көпір ашылып, оның құрметіне "Уэйнрайт көпірі" деп аталды. "Уэйнрайт қоғамының" негізін қалаушы Джон Берланд оның өмірі мен шығармалары туралы драматикалық қойылым жазып, дайындады, ол 2009 жылдың 15 қазанында Илькли әдебиет фестивалінің аясында Илькли ойын үйіндегі "Уайлдман" театрында көрсетілді. 2010 және 2011 жылдары тағы 17 қойылым жасалды. 2013 жылы оның туған қаласы Блэкберн маңындағы төбелерде мемориалдық топоскоп ашылды. Кендалдың жаяу жүргіншілерге арналған аймағы, соның ішінде Уэйнрайттың алғашқы баспасы "Westmorland Gazette" кеңсесі "Уэйнрайт ауласы" деп аталады және оның кітаптарынан беттерді көрсетеді.

By the mid 1980s Wainwright was a TV personality; he featured in three television series for the BBC, presented by farmer and broadcaster Eric Robson and devised, directed and produced by Richard Else. A BBC documentary about Wainwright's life was broadcast on Sunday 25 February 2007 on BBC Four, before a four part series of walks. This first series covered Blencathra by Sharp Edge, Castle Crag, Haystacks and Scafell Pike from Seathwaite. The second series, broadcast in 2007, included Catbells, Crinkle Crags, Helm Crag, Helvellyn from Patterdale, High Street from Mardale and Pillar. A six part series entitled Wainwright Walks: Coast to Coast was broadcast on BBC Four in April and May 2009 and on BBC2 from 21 July 2009,

Wainwright Walks Series One was released on DVD in June 2007 and Series Two was released in January 2008. Wainwright Walks: Coast to Coast was released on DVD in June 2009. Although a number of more up to date guides are on the market, his books remain among the most popular for their depth, detail and unique style. His division of the Lake District into seven areas, and choice of fells to include, have been followed in whole or in part by subsequent writers such as Mark Richards. The Coast to Coast Walk is one of the most popular long distance footpaths in the United Kingdom despite its lack of official status, and has spawned various guidebooks by other authors. In 2003 it was voted the second best walk in the world in a survey of experts conducted by Country Walking magazine. The popularity of Wainwright's books of drawings and large format photographic books has not matched that of the guides. The 214 fells described in the Pictorial Guides are now generally known as the Wainwrights, Dave Hewitt estimates that the total number of completers could be over 50% higher than the LDWA's figure. The Ramblers Association reported in 2008 that a boy of six years, four months and 27 days had become the youngest person to complete the Wainwrights. Wainwrights On The Air is a scheme whereby amateur radio enthusiasts aim to make contact with or from the Wainwright summits. Wainwright was a supporter of animal rights and explained that the publisher of his books gave most of the profits from his books to animal charities. The Wainwright Society was inaugurated in 2002, with the aim of keeping alive the fellwalking traditions and ideas promoted by Alfred Wainwright through his guidebooks and other publications. On 27 June 2008 a landmark road bridge, in Blackburn, was opened and named the Wainwright Bridge in his honour. John Burland, founder of the Wainwright Society, wrote and devised a dramatic presentation of his life and works which was presented at the Wildman Theatre at Ilkley Playhouse as part of the Ilkley Literature Festival on 15 October 2009. During 2010 and 2011 a further 17 presentations were made. In 2013, a memorial toposcope was unveiled on the hills near his home town of Blackburn. A pedestrian area of Kendal, including the office of Wainwright's first publisher the Westmorland Gazette, is named Wainwright's Yard and features a display of pages from his books.