Уэрнсайд тауы: Йоркшир Дэйлдерінің ең биік нүктесі

Кіріспе

Йоркшир Дальс таулары, Англия. Уорфдейл және Ниддердейл арасындағы тау, тарихи түрде Вёрнсайд деп белгілі.

Вёрнсайд – Солтүстік Англиядағы Йоркшир Дальс тауларындағы тау. Ол Йоркширдің үш ең биік шыңының ең жоғарысы, ал қалған екеуі – Инглеборо және Пен-и-Гент. Бұл Солтүстік Йоркшир әкімшілік аймағының және Йоркширдің тарихи Батыс жағының ең биік нүктесі, оның шыңы Камбриямен шекарада жатыр. Вёрнсайд Англиядағы ең ірі төбелердің он бесіншісі. Пішіні бойынша Вёрнсайд ұзын қыратты құрайды, шамамен солтүстік-солтүстік-шығыстан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай созылады. Тау Инглтоннан солтүстік-батысқа қарай, ал Рибблсдейлдегі Хортоннан солтүстікке қарай орналасқан.

Атауы

1208 жылы Querneside деп алғаш рет жазылған бұл атау көне ағылшын тіліне тән. Ол cweorn 'диірмен тасы' немесе 'millstone' және sīde 'бөктер' сөздерінен туындаған, демек "диірмен тастары табатын бөктер" деген мағынаны білдіреді. Бұл атаудың шығысқа қарай 27 шақырым жердегі Ұлы Уорнсайдпен түбі бір, оны кейде осымен шатастырады.

Жолдар

Вёрнсайд Рибблхед виадугінен солтүстік-батысқа қарай шамамен 3 км қашықтықта орналасқан. Көбінесе Рибблхедтен басталып, Смитти Хилл және Грэйн Ингс арқылы солтүстіске қарай, содан кейін Кнутберри Хоуға бұрылып, одан әрі оңтүстікке қарай Вёрнсайдқа дейін жаяу жол салады. Таудың шаңырағынан бастап жол оңтүстікке қарай жүреді, кейін Брунтскар деп аталатын аймаққа қарай тіктеп оңтүстік-шығысқа қарай төмен түседі. Егер Йоркширдің үш шыңына шығу (әдетте сағат тіліне қарсы бағытта) жоспарланса, Вёрнсайд Рибблхедтен Брунтскарға дейін көтеріліп, содан төмен түседі. Дегенмен, тауға көтерілуге және түсуге арналған басқа да жолдар бар, олар заңды жол емес, ашық қолжетімді жерлерді пайдаланады. Триангуляциялық бағанадан батысқа қарай Дипдейл-Лейнге, Ақ Шоу Мосының жанындағы жерге дейін жол салады. Балама маршрут Кнутберри Хоу арқылы тікелей солтүстікке қарай өтіп, Вёрнсайд Тарнс-ынан өтеді де, Бут-оф-Уолдтағы Крейвен жолына жетеді. Оңтүстікке түсетін жолдан, Брунтскарға қарай тік бұрылудың орнына, оңтүстік-батысқа қарай жалғасады, Комб Скар және Вест Феллден өтеді де, Юз Топтағы әктас жартастарға жетеді. Соңында, триангуляциялық бағананың оңтүстігіндегі ескі жол (ішінара қоршалған) бастапқыда өте тік төмен түседі, Винтерскейлс фермасының оңтүстік-батысындағы жолға жетеді – бұл Үш шыңға шығудың ескі жолы. Бұл маршрутты таңдағандар сақтық танытуы керек, себебі ол күтілмейді, батпақты, нашар эрозияланған және тік көтерілу/түсу кезінде ерекше сақтық қажет. Үш шыңға арналған қазіргі жарыс маршруты осы ескі көтерілістің солтүстігінде, ашық даламен өтеді. Вёрнсайдтың айналасындағы серуен, Блеа Мур және Гаубер жолдарының қиылысынан басталып, Рибблхедтегі Стейшн Инн маңынан Вёрнсайдтың шаңырағына дейін, содан кейін Брунтскардан Бродрейк, Ивскар, Винтерскейлс және Ганнерфлит фермалары арқылы (немесе Блеа Мур Сайдингс жолынан) кері қайту шамамен арақашықтықты құрайды. Альфред Уэйнрайт 1970 жылғы "Карашықты елдегі серуендер" кітабында үш серуенді сипаттайды: "Вёрнсайдқа көтерілу" – Инглтоннан, оңтүстік-батыс жотасымен көтеріліп, Эллербек арқылы қайту, оны "керемет серуен, шаршаған санаға қуат беретін және аяқтарға тамаша жаттығу" деп сипаттайды; Денттен (немесе жақын жердегі тұрақтан) басталып, қазіргі Дэйлз Хайвей маршрутымен жотаға көтеріліп, Дипдейлге тік төмен түсу, "керемет күнінде тамаша көріністері бар керемет серуен, Вёрнсайдқа көтерілудің ең жақсы маршруты, себебі ол өте әдемі жерден басталады"; және Рибблхедтен, Форс Гилл арқылы көтеріліп, Винтерскейлс арқылы тікелей қайту. Ашық күні таудың шаңырағынан батысқа қарайғы көріністер керемет болуы мүмкін, көлдер ауданы мен Морекамб шығанағын, тіпті (көзқарасы барлар үшін) 64 шақырымдай қашықтықтағы Блэкпул мұнарасын да көруге болады.

Whernside lies about 2 mile (3 km) northwest of Ribblehead Viaduct on the Settle–Carlisle Railway, and the mountain is commonly ascended from Ribblehead. There is a public footpath from Ribblehead that heads north via Smithy Hill and Grain Ings before turning west to Knoutberry Haw and then south to Whernside itself. From the summit the right of way heads initially south, then steeply south east down a stepped path to the area known as Bruntscar. If climbed as part of the Yorkshire Three Peaks Challenge (which is normally done anti clockwise) Whernside is climbed following the route up from Ribblehead to descend to Bruntscar. There are, however, other routes up/down the mountain which are not rights of way but instead make use of open access land. A path heads directly west from the triangulation pillar to reach Deepdale Lane near White Shaw Moss. An alternative route heads directly north across Knoutberry Haw to pass Whernside Tarns and reaches the Craven Way at Boot of the Wold. Following the southern descent for , instead of turning steeply south east towards Bruntscar a path continues south west running adjacent to the wall passing Combe Scar and West Fell to reach the limestone pavements at Ewe's Top. Finally, south of the triangulation pillar an old route (partly fenced off) descends (initially very steeply) for to reach a road southwest of Winterscales Farm, this is the old route of the Three Peaks Challenge. Walkers should select this route with care as it is no longer maintained, boggy, badly eroded and requires extreme care over the steep ascent/descent. The current route of the Three Peaks fell race runs approximately north of this old ascent along open moor. A walk solely around Whernside starting at the junction of the Blea Moor and Gauber roads near the Station Inn at Ribblehead, to the top of Whernside and back via the bridleway from Bruntscar via the farms at Broadrake, Ivescar, Winterscales and Gunnerfleet (or the footpath from Blea Moor Sidings) is a distance of roughly
Alfred Wainwright in his 1970 Walks in Limestone Country describes three walks titled "Ascent of Whernside": a route from Ingleton, up the southwest ridge and returning via Ellerbeck, which he describes as "an exhilarating walk, a tonic for jaded minds, and a splendid exercise for the legs"; a route from Dent (alternatively, from a car parked nearer), following what is now the Dales High Way route onto the ridge and descending steeply west to Deepdale, "a fine walk on a fine day with excellent views the best of all routes up Whernside because of the lovely countryside from which it springs"; and the ascent from Ribblehead, via Force Gill with a direct return via Winterscales. On a clear day the views from the summit to the west can be spectacular, with views of the Lake District and Morecambe Bay, including (with the aid of binoculars) Blackpool Tower, some 40 mile (64 km) away.