"Адольф Андерсен мен Лионель Киерицкидің "Бессмерті ойын" партиісі"

Кіріспе

Адольф Андерсен мен Лионель Киерицкийдің шахмат ойыны

"Өлмейтін ойын" – 1851 жылы Адольф Андерсен мен Лионель Киерицкий ойнаған шахмат ойыны. Бұл ойын 1851 жылы Лондон шахмат турнирі барысында ойналды, оған екі ойыншы да қатысты. "Өлмейтін ойын" турнирдің бір бөлігі ретінде емес, жеке ойын ретінде өткізілді. Андерсен ойынды екі мүшелік құрбандыққа келісім беру арқылы жеңді, бұл үлкен материалдық шығын болды, сонымен қатар қалған фигураларымен шабуыл жасады. Ойынды ұтылғанына қарамастан, Киерицкий Андерсеннің шеберлігіне тәнті болды. Ойыннан кейін көп ұзамай Киерицкий осы ойынды француздық шахмат журналы "La Régence"-де жариялады, оның өңдеу тобында болған. 1855 жылы Эрнст Фалькбир ойынды талдап, алғаш рет "өлмейтін" деген атаумен сипаттады. "Өлмейтін ойын" – тарихындағы ең танымал шахмат ойындарының бірі. Ойын ретінде, шахмат әдебиетінде ойынның қарапайым принциптерін оқыту үшін жиі қолданылады. Киерицкийдің өзі ойынның матқа жеткенге дейін аяқталғанын көрсеткенімен, "Өлмейтін ойын" көбінесе патшайымды құрбан етуді – материалдық шығынды қамтитын қысқаша нұсқада қайта жарияланады, бұл матқа әкеледі. Бұл жалғасы әдетте толық ойынның бөлігі ретінде ұсынылады, тіпті соңғы қимылдар нақты тарихи ойында ойналғандай көрінеді. Кейбір авторлар Киерицкийдің баяндамасынан ауытқып, кейбір қимылдарды өзгертеді, бірақ мұндай өзгерістер көбінесе ойынның басқа бағытына алып келеді, бірақ ақырында Киерицкий баяндаған позицияға оралады. Екі ойыншы да қазіргі шахматшылардың пікірінше, дұрыс емес қимылдар жасағанына қарамастан, бұл ойын шахматтың романтикалық мектебінің үлгісі ретінде бағаланады, бұл стильде стратегиялық тереңдікке қарағанда батыл шабуылдар мен құрбандықтар бағаланады. Ойын, әсіресе матқа апаратын жалғасы, эстетикалық құндылығы үшін де бағаланады, себебі материалдық кемшілікке қарамастан, ойыншы тиімді позицияда болса, мат бере алады. Жалғастырудың мат позициясы – үлгілі мат, таза маттың күшті түрі, онда шабуылшының барлық қалған фигуралары матқа қатысады, ал матталған патша әр алаңға бір себеппен ғана жылжуына кедергі келтіріледі. 1996 жылы Билл Хартстон осы ойынды "шахмат әдебиетінде бұрын-соңды болмаған" жетістік деп атады.

The Immortal Game was a chess game played in 1851 by Adolf Anderssen and Lionel Kieseritzky. It was played while the London 1851 chess tournament was in progress, an event in which both players participated. The Immortal Game was itself a game, however, not played as part of the tournament. Anderssen won the game by allowing a double rook sacrifice, a major loss of , while also developing a mating attack with his remaining Despite losing the game, Kieseritzky was impressed with Anderssen's performance. Shortly after it was played, Kieseritzky published the game in La Régence, a French chess journal which he helped to edit. In 1855, Ernst Falkbeer published an analysis of the game, describing it for the first time with its sobriquet "immortal". The Immortal Game is among the most famous chess games ever played. As a game, it is frequently reproduced in chess literature to teach simple themes of gameplay. Although Kieseritzsky himself indicated that the game ended before checkmate, the Immortal Game is frequently reproduced with a brief involving a queen sacrifice—a further loss of material—leading to checkmate. This continuation is commonly presented as part of the complete game, as if the final moves were actually played as part of the real historical game. Some authors also permute certain moves, deviating from Kieseritzky's report, although such permutations typically give rise to a transposition in which a distinct line of play eventually returns to the moves and positions reported by Kieseritzky. Although both players made moves which are regarded as by modern players, the game is appreciated as an example of the romantic school of chess, a style of play which prized bold attacks and sacrifices over deep strategy. The game—especially its mating continuation—is also appreciated for its aesthetic value, as a plausible example of how a player with a significant material deficit can give mate, provided that an advantageous position exists. The continuation's mating position is a model mate, a strong form of pure mate in which all of the attacker's remaining pieces contribute to the checkmate, while the mated king is prevented from moving to any other square for exactly one reason per square. In 1996, Bill Hartston called the game an achievement "perhaps unparalleled in chess literature".

Шолу

Андерсен өз заманының ең күшті ойыншыларының бірі болды, және көптеген адамдар оны 1851 жылы Лондон шахмат турнирінде жеңіске жеткеннен кейін әлемдегі ең күшті ойыншы деп санайды. Киезерицкий өмірінің көп бөлігін Францияда өткізді, онда шахмат сабақтары берді және Париждегі «Кафе де ла Регенс»-те сағатына бес франкқа ойындар ойнады. Оның күші әлсіз ойыншыларға үлкен артықшылық бергенде жақсырақ көрінді; шеберлерге қарсы ол сенімдірек болмады. «Өлместік ойын» Лондондағы ресми турнирдегі үзіліс кезінде ойналған бейресми ойын еді; нақты орны белгісіз. Киезерицкий Андерсеннің өнеріне қатты әсерленді; ойын аяқталғаннан кейін Киезерицкий ойынның ходтарын өзінің париждік шахмат клубына телеграф арқылы жіберді. Француз шахмат журналы «La Régence» ойынды 1851 жылдың шілде айында жариялады. 1855 жылы австриялық Эрнст Фалькбир оны «Өлместік ойын» деп атады. Бұл ойын 19 ғасырдың романтикалық шахмат стилінің үлгісі ретінде танымал, онда жылдам шабуыл және қарсы шабуыл жеңіске жетудің ең тиімді жолы деп есептелді, көптеген гамбиттер мен контргамбиттер ұсынылды (оларды қабылдамау әдепсіздік саналды), ал позициялық ойын көбінесе жеңілсіз деп есептелді. Осындай жылдам шабуылдар мен қарсы шабуылдарға толы ойындарды қарау, кейбір ходтар қазір оңтайлы емес деп есептелсе де, көбінесе қызықты. Осы ойында Андерсен бишопты (11-ші ходта), екі лақты (18-ші ходтан бастап) және ферзьді (22-ші ходта) құрбан етіп, тек үш піядасын жоғалтқан Киезерицкийге қарсы шахматты жеңіске жеткізді. Андерсен кейін «Жасыл түсті ойын»-да да осындай тәсілді көрсетті. Ойынның кейбір жарияланған нұсқаларында төмендегі түсіндірмелерде сипатталған қателер бар.

Жарияланым

Ойын аяқталғаннан кейін көп ұзамай Киерицкий бұл ойын туралы хабарламаны француздық шахмат журналы "La Régence"-ге телеграмма арқылы жіберді, оны редакциялауға көмектескен. Ойын журналдың 1851 жылғы санында жарияланды, ал автор ретінде Киерицкий көрсетілді. "La Régence" шахмат ойындарын жазу үшін алгебралық нотацияның "түсініксіз" және бастапқы нұсқасын қолданды. Пілдер бастапқы тік қатарларын көрсететін кіші әріптермен (a–h) белгіленсе, қалған фигуралар сол тік қатарды көрсететін үлкен әріптермен (A–H) белгіленді. Шахмат тақтасының жақтары қатар нөмірімен басталып, содан кейін тік қатарымен сипатталды, мысалы, "e4" жағы "45" деп сипатталды. Бұл ойын көп рет қайта басылды, көбінесе ходтар тізбегінде қателіктер кездеседі.

Жазбаша аңшылық

Ақ: Адольф Андерсеннен Тарихи дереккөздерде ақ түсті кейіпкерлерді кім қолданған, ал қара түсті кейіпкерлерді кім қолданған дегенде шатасушылықтар бар. 19-қадамға дейін ықтимал жүргізілістер: Ke2 Qb2 20. Kd2 Bxg1. Ойынның жалғасы көптеген қиындықтарға қарамастан, ақ түсті әлі де жеңіске жетеді. Вариация былай жалғасады: 21. e5! Ba6 22. Bb4! Qxe5 (22 Be3+ 23. Qxe3 +/−; 22 Nh6 23. Nd6+ Kf8 24. g5 +−) 23. Nd6+ Qxd6 24. Bxd6 +/−. 19. e5! Бұл тағы бір ақ мұнараны құрбан етеді. Көбірек маңыздысы, бұл жүргізіліс патшаны қорғауға қатысудан тоқтатады және екі қадамда матқа қауіп төндіреді: 20. Nxg7+ Kd8 21. Bc7. 19. Qxa1+ 20. Ke2.

White: Adolf Anderssenefn|Among the historical sources, there is some confusion as to who used the white pieces, and who used the black pieces. likely moves to follow are 19. Ke2 Qb2 20. Kd2 Bxg1. The continuation played is still winning for White, however, despite having many complications. The variation continues 21. e5! Ba6 22. Bb4! Qxe5 (22 Be3+ 23. Qxe3 +/−; 22 Nh6 23. Nd6+ Kf8 24. g5 +−) 23. Nd6+ Qxd6 24. Bxd6 +/−. 19. e5! This sacrifices yet another white rook. More importantly, this move blocks the queen from participating in the defense of the king, and threatens mate in two: 20. Nxg7+ Kd8 21. Bc7. 19 Qxa1+ 20. Ke2
At this point, Black's attack has run out of steam; Black has a queen and bishop on White's , but cannot effectively mount an immediate attack on White, while White can storm forward. According to Kieseritzky, he at this point. Hübner notes that an article by Friedrich Amelung in the journal Baltische Schachblaetter, 1893, reported that Kiesertizky probably played 20 Na6, but Anderssen then announced the mating moves. The Oxford Companion to Chess also says that Black resigned at this point, citing an 1851 publication. In any case, it is suspected that the last few moves were not actually played on the board in the original game. 20 Na6
The black knight covers c7 as White was threatening 21. Nxg7+ Kd8 and 22. Bc7#. Another attempt to defend is 20 Ba6, allowing the black king to flee via c8 and b7, although White has enough with the continuation 21. Nc7+ Kd8 and 22. Nxa6, where if now 22 Qxa2 (to defend f7 against Bc7+, Nd6+ and Qxf7#) White can play 23. Bc7+ Ke8 24. Nb4, winning; or, if 22 Bb6 (stopping Bc7+), 23. Qxa8 Qc3 24. Qxb8+ Qc8 25. Qxc8+ Kxc8 26. Bf8 h6 27. Nd6+ Kd8 28. Nxf7+ Ke8 29. Nxh8 Kxf8, with a winning endgame for White. 21. Nxg7+ Kd8 22. Qf6+! (diagram)
This queen sacrifice forces Black to give up his defense of e7. 22 Nxf6 23. Be7

At the end, Black is ahead in material by a considerable margin: a queen, two rooks, and a bishop. But the material does not help Black. White has been able to use his remaining pieces—two knights and a bishop—to force mate.

Осы сәтте қараның шабуылы күшінен таусылды; қараның аққа қарсы ханышасы мен пілшегі бар, бірақ аққа тиімді шабуыл жасай алмайды, ал ақ алға жылдамдап шабуылдай алады. Киезерицкийдің сөзіне сәйкес, ол осы сәтте... Хюбнер Фридрих Амелунгтің 1893 жылғы Baltische Schachblaetter журналындағы мақаласында Киезерицкий шамамен 20. Na6 ойнаған, бірақ Андерсен содан кейін матқа жеткізетін қадамдарды жариялағандығын айтады. The Oxford Companion to Chess журналы да қараның осы сәтте отставкаға кеткенін, 1851 жылғы жарияланымға сілтеме жасайды. Дегенмен, соңғы бірнеше қадамдар түпнұсқалық ойында тақтада ойналмаған болуы мүмкін деп күдіктенеді. 20. Na6.

Қара ат c7-ні қорғайды, себебі ақ 21. Nxg7+ Kd8 және 22. Bc7# қаупін тудырып жатқан. Қорғануға тағы бір әрекет – 20. Ba6, бұл қара патшаға c8 және b7 арқылы қашуға мүмкіндік береді, бірақ аққа 21. Nc7+ Kd8 және 22. Nxa6 жеткілікті, егер енді 22. Qxa2 (f7-ні Bc7+, Nd6+ және Qxf7# қаупінен қорғау үшін) болса, ақ 23. Bc7+ Ke8 24. Nb4 ойнап жеңіске жете алады; немесе, егер 22. Bb6 (Bc7+ тоқтату үшін), 23. Qxa8 Qc3 24. Qxb8+ Qc8 25. Qxc8+ Kxc8 26. Bf8 h6 27. Nd6+ Kd8 28. Nxf7+ Ke8 29. Nxh8 Kxf8, ақтардың жеңімпаздыққа жететін эндшпейлі бар. 21. Nxg7+ Kd8 22. Qf6+! (диаграмма).

Бұл ханышаны құрбан ету қараны e7-ні қорғаудан бас тартуға мәжбүр етеді. 22. Nxf6 23. Be7.

Соңында қара материалдық жағынан айтарлықтай артықшылыққа ие: ханыша, екі мұнара және піл. Бірақ материал қараға көмектеспейді. Ақ өзінің қалған екі кейіпкерін – екі салт атты мен пілді – күшпен мат беру үшін пайдалана алды.