Кіріспе

Психиатр. Ақ барутты ойлап тапқан Бертольд Шварц (кейде Шварц деп те жазылады), сондай-ақ Бертольд Қара және дер Шварцер деген аттармен де белгілі, 14 ғасырдың соңындағы неміс (немесе кейбір мәліметтер бойынша даниялық немесе грек) алхимигі. 15-19 ғасырлардағы еуропалық әдебиеттерде оған ақ барутты ойлап табу еңбегі жатқызылған. Шварцтың қызмет еткен кезеңі (14 ғасырдың соңы) 13 ғасырдың соңында Еуропада оқ-дәрі туралы алғашқы хабарлар мен 15 ғасырдың ортасында артиллерияда тиімді қолданылуының дамуы аралығында болды. Шварцтың тарихи тұлға екені нақты емес. Ол Германияда оқ-дәрі жасаған тарихи алхимик болуы мүмкін деген пікір бар, бірақ басқа ғалымдар оны толығымен аңыз санайды.

Жеке тұлға

Шварц 1329-1336 жылдары Париж университетінде «magister artium Bertoldus» деп тіркелген Бертольд фон Лютцельштеттенмен толықтай сәйкес болуы мүмкін. Басқа дереккөздер оны алхимик болғандықтан қудаланған және 1388 жылы Прагада өлім жазасына кесілген Константин Ангелизен (немесе Анклицен) деп санайды. Бертольд Шварцты Бертодус Шварц деп те атайды және оның африкалық текті екені жазылған. Алайда, Шварцтың тірі тұлға емес, «қара ұнтақ» – неміс тіліндегі оқ-дәрі сөзінен алынған, символдық өнертапқыш болуы да мүмкін.

Есептер

Шварц туралы алғашқы сілтеме 1410 жылы жазылған, 15 ғасырдағы әртүрлі көшірмелерде сақталған авторсыз пиротехника туралы нұсқаулықта табылады. Бұл үзіндіде атыс поросын кездейсоқ ашқан алхимик және өнер шебері "Мастер Бертольд" (maister perchtold) деп көрсетілген, бірақ оның уақыты мен орны туралы қосымша мәлімет берілмейді. Мұндай егжей-тегжейлерді алғаш рет 1520-1530 жылдары Ландшутта белсенді болған автор Франц Хельм хабарлайды, ол "қара" (латын тілінде, niger) деген атауды енгізген алғашқы адам болды. Хельмнің сөзіне сәйкес: "Кім оқ пен қаруды ойлап тапқандығын білу керек, ол 1380 жылы Бернхардтық монах Бартольдус нигерстен болған. [ ] Бартольдус нигер өзі ойлап тапқан өнері үшін 1388 жылы өмірден өлімге кесілді." Фельдхаус (1910) осы шебердің қайтысынан кейін небәрі 25 жыл өткен 15 ғасырдың басындағы "Мастер Бертольд" туралы хабарларды, 1380 жылдары тиімді оқ-дәрі рецептін жасаған және кейбір жылдардан кейін сиқыршы ретінде жазаланған "Қара" деп аталған алхимик Бертольдтың тарихи куәлігі ретінде қабылдау керек деп санайды. Сонда 15 ғасырдағы пиротехникалық неміс нұсқаулықтарындағы рецепттер тікелей Бертольд жасаған рецепттен алынған болар еді. Бұл тарихи Бертольд шебері оқ-дәріні жоқтан ойлап таппаған, бірақ 15 ғасырда оқ-дәрі соғысын дамытуға мүмкіндік берген және бастаған тиімді рецептті жасаған, оны Фельдхаус Джеймс Уаттпен салыстырады, ол бу машинасының өзі ойлап таппаған, бірақ Денис Папеннің өнертабысын оның қолданылуы пайдалы болатын деңгейге жеткізген.

Мұра

1853 жылы Германияның Фрайбург-им-Брайсгау қаласында Бертольд Шварцқа ескерткіш орнатылды. Оның дизайнын Йозеф Алоис Книтель жасады. Австрия драматургы Людвиг Анзенгрубердің әкесі, Иоганн Анзенгрубер, Бертольд Шварц туралы пьеса жазды, ол 19 ғасырда Венада қойылды және соңындағы әсерлі жарылысымен ерекшеленді.