Кіріспе
Психиатр. Ақ барутты ойлап тапқан Бертольд Шварц (кейде Шварц деп те жазылады), сондай-ақ Бертольд Қара және дер Шварцер деген аттармен де белгілі, 14 ғасырдың соңындағы неміс (немесе кейбір мәліметтер бойынша даниялық немесе грек) алхимигі. 15-19 ғасырлардағы еуропалық әдебиеттерде оған ақ барутты ойлап табу еңбегі жатқызылған. Шварцтың қызмет еткен кезеңі (14 ғасырдың соңы) 13 ғасырдың соңында Еуропада оқ-дәрі туралы алғашқы хабарлар мен 15 ғасырдың ортасында артиллерияда тиімді қолданылуының дамуы аралығында болды. Шварцтың тарихи тұлға екені нақты емес. Ол Германияда оқ-дәрі жасаған тарихи алхимик болуы мүмкін деген пікір бар, бірақ басқа ғалымдар оны толығымен аңыз санайды.
Legendary inventor of gunpowder
Berthold Schwarz (sometimes spelled Schwartz), also known as Berthold the Black and der Schwartzer, was a legendary German (or in some accounts Danish or Greek) alchemist of the late 14th century, credited with the invention of gunpowder by 15th through 19th century European literature. The purported period of Schwarz's activity (in the late 14th century) thus falls between the first reports of gunpowder in Europe in the late 13th century and the development of effective applications in artillery in the mid 15th century. It is unclear whether Schwarz is a historical person. It has been suggested that he was indeed a historical alchemist who developed gunpowder in Germany, but other scholars consider him purely legendary.
Жеке тұлға
Шварц 1329-1336 жылдары Париж университетінде «magister artium Bertoldus» деп тіркелген Бертольд фон Лютцельштеттенмен толықтай сәйкес болуы мүмкін. Басқа дереккөздер оны алхимик болғандықтан қудаланған және 1388 жылы Прагада өлім жазасына кесілген Константин Ангелизен (немесе Анклицен) деп санайды. Бертольд Шварцты Бертодус Шварц деп те атайды және оның африкалық текті екені жазылған. Алайда, Шварцтың тірі тұлға емес, «қара ұнтақ» – неміс тіліндегі оқ-дәрі сөзінен алынған, символдық өнертапқыш болуы да мүмкін.
Есептер
Шварц туралы алғашқы сілтеме 1410 жылы жазылған, 15 ғасырдағы әртүрлі көшірмелерде сақталған авторсыз пиротехника туралы нұсқаулықта табылады. Бұл үзіндіде атыс поросын кездейсоқ ашқан алхимик және өнер шебері "Мастер Бертольд" (maister perchtold) деп көрсетілген, бірақ оның уақыты мен орны туралы қосымша мәлімет берілмейді. Мұндай егжей-тегжейлерді алғаш рет 1520-1530 жылдары Ландшутта белсенді болған автор Франц Хельм хабарлайды, ол "қара" (латын тілінде, niger) деген атауды енгізген алғашқы адам болды. Хельмнің сөзіне сәйкес: "Кім оқ пен қаруды ойлап тапқандығын білу керек, ол 1380 жылы Бернхардтық монах Бартольдус нигерстен болған. [ ] Бартольдус нигер өзі ойлап тапқан өнері үшін 1388 жылы өмірден өлімге кесілді." Фельдхаус (1910) осы шебердің қайтысынан кейін небәрі 25 жыл өткен 15 ғасырдың басындағы "Мастер Бертольд" туралы хабарларды, 1380 жылдары тиімді оқ-дәрі рецептін жасаған және кейбір жылдардан кейін сиқыршы ретінде жазаланған "Қара" деп аталған алхимик Бертольдтың тарихи куәлігі ретінде қабылдау керек деп санайды. Сонда 15 ғасырдағы пиротехникалық неміс нұсқаулықтарындағы рецепттер тікелей Бертольд жасаған рецепттен алынған болар еді. Бұл тарихи Бертольд шебері оқ-дәріні жоқтан ойлап таппаған, бірақ 15 ғасырда оқ-дәрі соғысын дамытуға мүмкіндік берген және бастаған тиімді рецептті жасаған, оны Фельдхаус Джеймс Уаттпен салыстырады, ол бу машинасының өзі ойлап таппаған, бірақ Денис Папеннің өнертабысын оның қолданылуы пайдалы болатын деңгейге жеткізген.
Item hir ist zu wissen wer dz puluer vnd dz geschitz erdacht vnd erfunden hat, der ist gewessen ain Bernhardinerminch mit namen Bartoldus nigersten [ ] Da man zelt 1380 Jar. [ ] Der bartoldus niger ist vonn wegen der kunst die er erfunden vnd erdacht hat gerichtet worden vom leben zum todt Im 1388. Jar. "Here is told who first invented powder and guns, this was a Bernhardian monk called Bartoldus nigersten in the year 1380 bartoldus niger was executed for the art he had invented in the year 1388." Feldhaus (1910) thinks that reports of a "Master Berthold" in the early 15th century, barely 25 years after this master's death, should be taken seriously as historical testimony of an alchemist Berthold, called "the Black", member of the Order of St. Bernard, who developed a recipe for effective gunpowder in c. 1380, and who was possibly executed as a magician some years later. The recipes given in the 15th century German manuals for pyrotechnics would then be directly derived from the recipe as developed by Berthold. This historical Master Berthold, who would not have invented gunpowder ex nihilo but would rather have developed an effective recipe which opened technological possibilities and initiated the development of gunpowder warfare during the 15th century, is likened by Feldhaus to James Watt, who did not so much "invent" the steam engine as improve the invention of Denis Papin to a point where its application became worthwhile.
Мұра
1853 жылы Германияның Фрайбург-им-Брайсгау қаласында Бертольд Шварцқа ескерткіш орнатылды. Оның дизайнын Йозеф Алоис Книтель жасады. Австрия драматургы Людвиг Анзенгрубердің әкесі, Иоганн Анзенгрубер, Бертольд Шварц туралы пьеса жазды, ол 19 ғасырда Венада қойылды және соңындағы әсерлі жарылысымен ерекшеленді.