Кіріспе
Оңтүстік Австралияда заңмен қорғалатын аумақтар
Оңтүстік Австралиядағы қорғалатын аумақтар, Оңтүстік Австралияның және оның жақын жағалау суларында орналасқан, сондай-ақ Оңтүстік Австралия үкіметінің ведомстволары басқаратын қорғалатын аумақтардан тұрады. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, Оңтүстік Австралияда 1972 жылғы Ұлттық парктері мен жабайы табиғат туралы заң, 2009 жылғы Корольдік жерлерді басқару туралы заң және 1992 жылғы Жайрақты жерлерді қорғау туралы заңға сәйкес жарияланған 359 жеке қорғалатын аумақ бар. Олардың жалпы ауданы штаттың аумағының 21,5%-ын құрайды.
Құзыреті
Оңтүстік Австралиядағы қорғалған аумақтар мен ресми түрде «Оңтүстік Австралия шегіндегі жағалау сулары» деп аталатын жақын жатқан құрлық суларына қатысты заң шығару құқығы Оңтүстік Австралия үкіметіне тиесілі. 1972 жылғы Ұлттық парктері мен жабайы табиғат туралы заң қорғалған аумақтарды құруға және басқаруға уәкілдік береді, олар Оңтүстік Австралияның Ұлттық қорық жүйесіне жасаған үлесінің көп бөлігін құрайды. Қорғалған аумақтарды құруға мүмкіндік беретін басқа Оңтүстік Австралия заңнамаларына мыналар кіреді: 1950 жылғы Орман шаруашылығы туралы заң, 1992 жылғы Жайрақты жерлерді қорғау туралы заң, 1981 жылғы Тарихи кемелердің қаза тауы туралы заң, 2003 жылғы Мюррей өзені туралы заң, 2005 жылғы Аделаида дельфиндерінің қасиетті орны туралы заң, 2007 жылғы Балық шаруашылығын басқару туралы заң, 2007 жылғы Теңіз саябақтары туралы заң, 2009 жылғы Мемлекеттік жерді басқару туралы заң, 2012 жылғы Аркарула қорғау туралы заң және 1991 жылғы Туған өсімдіктер туралы заң. Австралия үкіметінің Австралия конституциясы бойынша Оңтүстік Австралиядағы қорғалған аумақтарға заң шығаруға құқығы жоқ. Дегенмен, оның шарттық міндеттемелері мен конституциялық жауапкершілігі мемлекетке қорғалған аумақтарға қатысты саясатты әзірлеуге және қорғалған аумақтарға қатысты келісімдерге түсуге мүмкіндік береді. Мысалдарға халықаралық маңызы бар ылғалды жерлер туралы конвенцияға (Рамсар конвенциясы деп те аталады) участоктарды ұсыну және жергілікті халықтың қорғалатын аумақтары туралы келісімдерді жасау жатады.
1972 жылғы ұлттық парктер және жабайы табиғат туралы заң
1972 жылғы Ұлттық парктер және жабайы табиғат туралы заң (сондай-ақ Ұлттық парктер заңы деп аталады) – қорғалатын аумақтарды құруға және басқаруға уәкілеттік беретін Оңтүстік Австралияның басты заңнамасы. Ол қорықтарды құру мен басқару, қасиетті орындарды белгілеу, жергілікті өсімдіктер мен жануарларды қорғау, қорғалатын жануарларды жариялау, оларды аулау, ұстау, шаруашылық жүргізу және жинау, сондай-ақ аң ауруды бақылау мәселелерімен айналысады. Бұл заңның орындалуын Қоршаған орта және су министрлігі (DEW) жүзеге асырады. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, осы заңға сәйкес құрылған қорықтардың саны 320-ға жетеді, олар Оңтүстік Австралияның аумағының 19,6% құрайды. Заңда келесі қорық түрлері тізілген: ұлттық парктер, табиғатты қорғау парктерi, аң аулау парктерi, демалыс парктерi және аймақтық қорықтар.
Аделаиданың дельфиндер қорығы
Аделаида дельфиндер қорығы (АДС) – Порт-Аделаида өзенінің сағасы мен Баркер шығанағында мекендейтін Үнді-Тынық мұхитының бөтелке мүңкіл дельфиндерінің (Tursiops aduncus) популяциясын қорғауға, сондай-ақ Порт-Аделаида өзенінің сағасы мен Баркер шығанағын қорғау және күйзелісін арттыру мақсатындағы қорық аймағы. Қорық 2005 жылғы Аделаида дельфиндер қорығы заңымен бекітілді және оны DEW басқарады.
Аркарула қорғалатын аумағы
2012 жылы 26 сәуірде қолданысқа енген Arkaroola Protection Act 2012 заңы "Аркарула қорғалатын аймағын құру; аймақтың тиісті басқарылуын және күтімді қамтамасыз ету; сондай-ақ аймақта кен өндіру қызметін тыйым салу" мақсатымен жасалды. Аделаиданың солтүстігінде орналасқан қорғалатын аймаққа Аркарула мал өсіруге жалға берілген жері және Маунт Фрилинг мал өсіруге жалға берілген жерінің Маусон платосы бөлігі кіреді. 30 жылдан астам уақыттан бері мал өсіруге пайдаланылмаған бұл бұрынғы жалға берілген жер, Arkaroola Wilderness Sanctuary деген атпен табиғатты қорғау және туризмді дамыту мақсатында жұмыс істейді. Қорғалатын аймақ "II санаттағы ұлттық саябақ" деген анықтамаға сай келеді деп хабарланады.
Жергілікті өсімдіктер мұрасы туралы келісімдер
Жергілікті өсімдіктер мұрасы туралы келісімдер, көбінесе мұралық келісім деп аталады, – бұл жер иесі мен Қоршаған ортаны қорғау, тұрақтылық және сақтау министрі арасындағы заңды міндеттемелерді күшейтін келісім. Онда жер иесі жергілікті өсімдіктерді мәңгілікке қорғауға келіседі. Ал министр, өзінің тарапынан, жергілікті өкімет органдарының салымын қоса, заңмен белгіленген төлемдерді азайтуға келісе алады немесе "мұралық келісім аумағының сақтау құндылығын қорғау және арттыру" мақсатында қоршау сияқты жұмыстарды қаржыландыруға, сондай-ақ сарапшылық кеңес беруге көмектесе алады. Бұл шараны реттейтін заң – 1991 жылғы «Жергілікті өсімдіктер туралы» заң. Мұралық келісімдермен қамтылған жерлер IUCN санаты III-ке сәйкес келеді. 2014 жылғы деректер бойынша, Оңтүстік Австралияның (SA) жерінің 0,64%-ын құрайтын SA жеріне қатысты министр мен жер иелері арасында 1537 келісім жасалған.
Дүниежүзілік мұра
2015 жылы Наракоорте үңгірлері ұлттық паркі Оңтүстік Австралиядағы жалғыз Дүниежүзілік мұра орны еді. Ол 1994 жылы Квинсленд штатындағы Риверслимен бірге "Австралиялық қазба сүтқоректілер орындары (Риверсли/Наракоорте)" деген атаумен бірлесіп тізімге енгізілді. Бұл тізім екі орында да кездесетін қазба жиынтығын Австралияның бірегей фаунасы эволюциясының маңызды кезеңдерін көрсететін ең жақсы мысал деп мойындады.
Биосфералық қорықтар
ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік биосфералық қорық бағдарламасына кіретін екі биосфералық қорық Оңтүстік Австралияда орналасқан: Мамунгари консервациялық паркі және Риверленд биосфералық қорығы. Оңтүстік Австралияның батысындағы Мамунгари консервациялық паркі, бұрын белгісіз консервациялық парк деп аталған, оның дәстүрлі иелері мен DEW бірлесіп басқарады. Риверленд биосфералық қорығы Ренмарк қаласының жанындағы Риверленд аймағында орналасқан. Оның құрамына кіретін екі нысан – Калперум және Тейлорвилл станциялары, 1993 жылы Чикаго зоологиялық қоғамы, ал 2000 жылы Австралия ландшафт қоры сатып алған. Олардың меншік құқығы Ұлттық парктері директорына берілді. Екі нысанды да Австралия ландшафт қоры басқарады.