Кіріспе
АҚШ федералдық үкіметінің Ішкі істер департаменті (DOI) – АҚШ федералдық үкіметінің атқарушы департаменті болып табылады және федералдық жерлердің және табиғи ресурстардың көп бөлігін басқаруға және сақтауға жауапты. Сонымен қатар, ол Американың жергілікті халықтары, Алясканың жергілікті халықтары, Гавайидің жергілікті халықтары, аумақтық мәселелер және АҚШ-тың аралдық аудандарына қатысты бағдарламаларды, сондай-ақ тарихи мұраны сақтаумен байланысты бағдарламаларды басқарады. Департамент федералдық мемлекеттік жерлердің шамамен 75% -ын басқарады, ал қалған бөлігін Ауыл шаруашылығы департаментінің Орман шаруашылығы қызметі басқарады. Департамент 1849 жылдың 3 наурызында құрылған. Оның бас кеңсесі Вашингтондағы 1849 C Street NW мекенжайында орналасқан Main Interior Building ғимаратында орналасқан. Департаментті АҚШ Президентіне тікелей есеп беретін және Президент кабинетінің мүшесі болып табылатын Ішкі істер министрі басқарады. Қазіргі министр – Деб Хааланд. 2004 жылдың ортасына қарай департамент 507 миллион акр (2,050,000 км²) жерді, яғни АҚШ-тың жерінің шамамен бестен бір бөлігін басқарды. Ол 476 бөгетті және 348 су қоймасын Мелиорация бюросы, ұлттық парктері, ескерткіштері, тарихи орындары және т.б. Ұлттық парктер қызметі арқылы, сондай-ақ 544 ұлттық жануарлар дүниесін қорғау орталықтарын Балық және жануарлар дүниесі қызметі арқылы басқарады. Атына қарамастан, АҚШ-тың Ішкі істер департаменті басқа елдердің ішкі істер министрліктерінен өзгеше рөл атқарады, олар көбінесе полиция мәселелерімен және ішкі қауіпсіздікпен айналысады. АҚШ-та ұлттық қауіпсіздік және иммиграциялық функцияларды негізінен Ішкі қауіпсіздік департаменті, ал екінші деңгейде Әділет департаменті атқарады. Ішкі істер департаменті өзінің кең ауқымды жауапкершілігіне байланысты көбінесе «басқа барлық істер департаменті» деп аталады.
The United States Department of the Interior (DOI) is an executive department of the U. S. federal government responsible for the management and conservation of most federal lands and natural resources. It also administers programs relating to Native Americans, Alaska Natives, Native Hawaiians, territorial affairs, and insular areas of the United States, as well as programs related to historic preservation. About 75% of federal public land is managed by the department, with most of the remainder managed by the Department of Agriculture's Forest Service. The department was created on March 3, 1849. It is headquartered at the Main Interior Building, located at 1849 C Street NW in Washington, D. C.
The department is headed by the secretary of the interior, who reports directly to the president of the United States and is a member of the president's Cabinet. The current secretary is Deb Haaland. As of mid 2004, the department managed 507 million acres (2,050,000 km2) of surface land, or about one fifth of the land in the United States. It manages 476 dams and 348 reservoirs through the Bureau of Reclamation, national parks, monuments, historical sites, etc. through the National Park Service, and 544 national wildlife refuges through the Fish and Wildlife Service. Despite its name, the Department of the Interior has a different role from that of the interior ministries of other nations, which are usually responsible for police matters and internal security. In the United States, national security and immigration functions are performed by the Department of Homeland Security primarily and the Department of Justice secondarily. The Department of the Interior has often been humorously called "the Department of Everything Else" because of its broad range of responsibilities.
Департаменттің құрылуы
Ішкі істер жөніндегі бөлімді алғаш рет 1789 жылы АҚШ-тың 1-ші Конгресі қарастырды, бірақ осы міндеттер Мемлекеттік департаментке жүктелді. Жеке ішкі істер департаменті идеясы жарты ғасыр бойы дамыды және Джеймс Мэдисоннан Джеймс Полкке дейінгі президенттер тарапынан қолдауға ие болды. 1846–1848 жылдардағы Мексика-Америка соғысы федералдық үкіметтің жауапкершілігінің өсуімен бірге бұл ұсынысқа жаңа серпін берді. Полктің қазынашылық хатшысы Роберт Дж. Уокер жаңа департамент құруды ынтамен қолдады. 1849 жылы Уокер жылдық есебінде бірнеше федералдық кеңселер оларға тікелей қатысы жоқ департаменттерге орналастырылғанын мәлімдеді. Ол АҚШ Жер басқармасының Қаржы департаментімен байланысының шамалы екенін, сондай-ақ Соғыс департаментінің құрамындағы Үндістер ісі жөніндегі басқарма мен Мемлекеттік департаментке қарасты Патент бюросын атап өтті. Уокер осы және басқа да бюроларды Ішкі істер департаментінің құрамына біріктіру қажет екенін айтты. Департамент құруға рұқсат беретін заң жобасы 15 ақпанда 1849 жылы Өкілдер палатасынан өтті және Сенатта екі аптадан астам уақыт қарастырылды. Департамент 1849 жылдың 3 наурызында, президент Закари Тейлордың қызметке кірісуі алдында құрылды, онда Сенат департамент құруға 31 дауысқа қарсы 25 дауыспен келісті. Конгресстегі демократтардың кешіктіруіне себеп, келе жатқан вигтік әкімшілік үшін жаңарақ лауазымдар құруға олардың қарсылығы болды. Ішкі істердің алғашқы хатшысы Томас Юинг болды. Департамент алғашқыда қараған бірқатар ішкі мәселелер біртіндеп басқа департаменттерге берілді. Мысалы, Ішкі істер департаменті Қоршаған ортаны қорғау агенттігі құрылғанға дейін судың ластануын бақылауға жауапты болды. Басқа агенттіктер дербес департаменттерге айналды, мысалы, Ауыл шаруашылығы бюросы, кейіннен Ауыл шаруашылығы департаментіне айналды. Дегенмен, жер және табиғи ресурстарды басқару, американдық үндістердің мәселелері, жабайы табиғатты қорғау және аумақтық мәселелер Ішкі істер департаментінің жауапкершілігінде қала береді.
Даулар
Ішкі істер министрі Альберт Б. Фолл 1921 жылғы «Шай құмырасы» жанжалына қатысты деп айыпталды. 1929 жылы ол пара алуда кінәлі деп танылды және осы дауға қатысқандығы үшін бір жыл түрмеде отырды. Жанжалдың басты факторы – Фоллдың өтінішімен мұнай желісінің белгілі бір бөлігін Әскери-теңіз министрлігінің қарауынан Ішкі істер министрлігінің қарауына беру болды. Ішкі істер министрі Джеймс Г. Уотт қоршаған ортаны қорғауға деген ықыласының жоқтығы, орман шаруашылығы, мал өсіру және басқа да коммерциялық мүдделер арқылы федералдық жерлерді дамыту мен пайдалануды қолдауы және 1983 жылы Тәуелсіздік күніне арналған концертте «жағымсыз элементтерді» тарту мүмкіндігінен қауіптеніп, Beach Boys тобының Ұлттық алаңда өнер көрсетуіне тыйым салғаны үшін сынға ұшырады. Оның 1983 жылғы отставкасына себеп – ол қызметкерлері туралы былай деді: «Менің аралымда қара нәсілді, әйел, екі еврей және мүгедек адам бар. Бізде талант жетерлік». Президент Джордж Буш басшылығымен Ішкі істер министрлігінің күтімге қатысты артта қалған жұмыстары 5 миллиард доллардан 8,7 миллиард долларға дейін өсті, бірақ Буш оны толығымен жоюға уәде берген болатын. Буш басшылығымен аталған мекеменің ішкі істер департаментінің бас инспекторы Эрл Девани «қорқыныш мәдениеті» және «этикалық сәтсіздік» болғанын айтты. Девани сондай-ақ: «Түсінікті болсын, қылмыс жасалмаса, Ішкі істер министрлігінің жоғарғы деңгейінде кез келген нәрсеге рұқсат етіледі» деді.
Америкалық үндістер
Ішкі істер департаментінің құрамында Үндістер ісі жөніндегі бюро американдық үндістермен байланыстағы кейбір федералды мәселелерді шешеді, ал қалғандары Арнайы сенімгерлер кеңсесінің қарауында. Қазіргі уақытта үндістер ісі жөніндегі хатшының міндетін атқарушысы – Висконсин штатындағы Онейда тайпасының тіркелген мүшесі Лоуренс С. Робертс. Департамент американдық үндістердің трасттарын есепке алу және траст пен белгілі бір американдық үндістердің жерлерінен түсетін кірістерді бөлу мәселелері бойынша даулардың ортасында болды. Үкімет мұнай, ағаш, минералдар және басқа да ресурстарды өндіру үшін компанияларға жалға берген жерлерден түсетін ақылар да осы трасттарға жатады. Ішкі істер және Қаржы департаменттерінің (мысалы, Минералды ресурстарды басқару қызметі) бірнеше істе осындай қаражаттың есебін талап етті, бұл 15 жылдық сот процесі еді. Кейбір американдық үндістердің тайпалары АҚШ-пен жасалған келісімдер мен су құқығы мәселелері бойынша үкіметке қарсы сотқа жүгінді. 2010 жылы Конгресс 2010 жылғы талаптарды реттеу туралы заңды (Халық заңы 111-291) қабылдады, ол Кобелл мен Салазардың топтық ісі және төрт американдық үндістердің су құқығына қатысты істерді реттеу үшін 3,4 миллиард доллар бөлді. 2021 жылдың 16 наурызында Нью-Мексико штатынан Конгресс депутаты болған Деб Хааланд хатшы қызметіне ант берді, ол атқарушы билік органын басқарған алғашқы американдық үнді және департаментті басқарған үшінші әйел атанды.
Өңірлер
2018 жылы Әділет министрлігі департамент бойынша қолданылатын 12 ұйымдық аймақ құрды. Бұл бұрынғы 8 агенттік бойынша қолданылған 49 аймақтың орнына келді.