Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уикимедия тізімі
Wikimedia list
Жаңа Зеландияның ұлттық парктері – Қорғау департаменті (DOC) басқаратын қорғалған табиғи аумақтар. Елде құрылған алғашқы ұлттық парктердің бәрі таулық көріністерге бағытталған. 1980 жылдардан бері Жаңа Зеландияның ландшафтын әртараптандыруға көбірек мән берілуде. Парктердің барлығы мәдени маңызы бар, ал көптегендері тарихи ескерткіштерді де қамтиды. Тонгариро ұлттық паркі – мәдени және табиғи маңызы бар Әлемдік мұра тізіміне енген орындардың бірі, ал Оңтүстік аралдағы төрт ұлттық парк Те Вахипоунамуды құрайды, ол да Әлемдік мұра. Қазіргі таңда 13 ұлттық парк бар; 14-ші, Те Уревера ұлттық паркі 2014 жылы таратылды. Ұлттық парктері "халықтың игілігі үшін, пайдалануына және ләззат алуына" арналған Қорғау департаментімен басқарылады. Олар танымал туристік орындар, шетелдік туристердің үштен бірі Жаңа Зеландияда болған кезде кемінде бір ұлттық парктің қонағы болады.
The national parks of New Zealand are protected natural areas administered by the Department of Conservation (DOC). The first national parks established in the country were all focused on mountain scenery. Since the 1980s the focus has been on developing a more diverse representation of New Zealand landscapes. The parks are all culturally significant and many also contain historic features. Tongariro National Park is one of the World Heritage Sites that are of both cultural and natural significance, while four of the South Island national parks form Te Wahipounamu, another World Heritage Site. There are currently 13 national parks; a 14th, Te Urewera National Park, was disestablished in 2014. The national parks are administered by the Department of Conservation "for the benefit, use, and enjoyment of the public". They are popular tourist destinations, with three tenths of overseas tourists visiting at least one national park during their stay in New Zealand.
Заңнама
1980 жылғы Ұлттық парктері туралы заң ұлттық парктерінің мақсатын, басқаруын және іріктелуін заң жүзінде бекіту үшін қабылданды. Ол ұлттық парктің анықтамасын берумен басталады:
The National Parks Act of 1980 was established in order to codify the purpose, governance and selection of national parks. It begins by establishing the definition of a national park:
Ұлттық парктері туралы заңда халықтың парктеріне еркін кіру және қол жеткізу құқығы бар екендігі айтылады, алайда бұл құқық жергілікті өсімдіктер мен жануарларды сақтау және парктерінің жалпы әл-ауқатын қамтамасыз ету мақсатында белгілі бір шектеулерге жатады. Заң бойынша құрылған, ерекше қорғалатын аумақтарға (550 км²) тек рұқсат алу арқылы ғана кіруге болады. Заңға сәйкес, ұлттық парктері топырақ, су және орманды қорғау аймақтары ретіндегі құндылығын сақтап қалу үшін, мүмкіндігі шегінде табиғи күйінде ұсталуы керек. Жергілікті өсімдіктер мен жануарлар қорғалуға тиіс, ал егер олардың болуы табиғи жануарлар дүниесіне зиян келтірсе, әкелінген өсімдіктер мен жануарлар алынып тасталуға тиіс. Заң бойынша құрылған жабайы табиғат аймақтарындағы құрылыс жаяу жолдармен және жабайы жануарларды бақылау немесе ғылыми зерттеулер үшін пайдаланылатын жайлы үйлермен шектеледі.
The National Parks Act goes on to state that the public will have freedom of entry and access to the parks, though this is subject to restrictions to ensure the preservation of native plants and animals and the welfare of the parks in general. Access to specially protected areas (550 km2) constituted under the act is by permit only. Under the Act, national parks are to be maintained in their natural state as far as possible to retain their value as soil, water and forest conservation areas. Native plants and animals are to be preserved and introduced plants and animals removed if their presence interferes with the natural wildlife. Development in wilderness areas established under the act is restricted to foot tracks and huts used for wild animal control or scientific research.
Қоғамдық пайдалану үшін қол жетімді қызметтер
Ұлттық парктер туралы заң Табиғатты қорғау департаментіне парктер ішінде жатақханалар, үйлер, кемпингтер, шаңғы көтергіштері және осыған ұқсас жабдықтар, тұрақ алаңдары, жолдар мен бағыттарды ұйымдастыруға рұқсат береді. Бұдан өзге, департамент парктерге кіреберістегі жерлерде де кейбір тұруға орын, көлік және басқа да қызметтер көрсетеді, бірақ мұндай қызметтерді басқа мемлекеттік органдар, қоғамдық ұйымдар мен жеке компаниялар да ұсынады. Парктердегі толыққанды қызметтер, мысалы, экскурсиялық саяхаттар мен шаңғы үйрету курстары, департаменттен алынған жекеменшік концессиялар арқылы жүзеге асырылады.
The National Parks Act allows the Department of Conservation to provide hostels, huts, camping grounds, ski tows and similar facilities, parking areas, roading and tracks within the parks. In addition to these, the department also provides some accommodation, transport and other services at entry points to the parks, but these are also offered by other government agencies, voluntary organisations and private firms. More comprehensive services within the parks, such as guided walks and skiing tutorials, are privately provided with concessions from the department.
Жоғарғы соттың 2018 жылғы шешімі
2018 жылы Окленд іуі Ngāi Tai ki Tāmaki Жоғарғы Соттағы істі жеңіп алды, бұл оларға Мотутапу және Рангитото аралдарында коммерциялық қызмет жүргізуге арналған концессиялар бойынша эксклюзивті құқықтарды алу үшін Табиғатты қорғау департаментіне өтініш беруге мүмкіндік берді. Сот шешімі Уайтанги шартының принциптерін іске асыруға және аралдар Табиғатты қорғау департаменті басқаратын болса да, Ngāi Tai ki Tāmaki-дің дәстүрлі иелігіне (mana whenua) ие екенін мойындауға негізделді. Бұл шешім Табиғатты қорғау департаментінің басқару жоспарларына, соның ішінде Ұлттық парктеріне әсер етті және Аораки / Маунт Кук Ұлттық паркі мен Вестленд Тай Путини Ұлттық паркінің басқару жоспарларын қайта қарау тоқтатылды.
In 2018, the Auckland iwi Ngāi Tai ki Tāmaki won a case in the Supreme Court, allowing them to apply to the Department of Conservation for exclusive rights for concessions to run commercial operations on Motutapu and Rangitoto islands. The court decision was based on giving effect to principles within the Treaty of Waitangi and recognition that although the islands are administered by the Department of Conservation, Ngāi Tai ki Tāmaki has traditional ownership (mana whenua). This decision had implications for the Department of Conservation management plans for the conservation estate, including the National Parks, and led to a pause in the review of the management plans for Aoraki / Mount Cook National Park and Westland Tai Poutini National Park.
Ұлттық парктердің тізімі
Бұл кестеде қазіргі және бұрынғы ұлттық парктер солтүстіктен оңтүстікке қарай тізімделген. Ұлттық парк Сурет Ауданы (км²) Құрылған жылы Орналасқан жері DOC павильондарының саны Сипаттамасы Абель Тасман ұлттық паркі 237 1942 7 Ең кішкентай ұлттық парк, бұл туристік мақсаттама Тасман шығанағының жағалауында көптеген тасқын шығанақтары мен алтын құмды жағажайлары бар. «Абель Тасманды» аралау немесе каякинг саяхатымен жүзу – бұл кең таралған әрекет. Аораки / Маунт Кук ұлттық паркі* 722 1953 16 Жаңа Зеландияның ең биік тауы Аораки / Маунт Кук (3724 м) және оның ең ұзын мұздығы Хаупапа / Тасман мұздығы (29 км) бар альпілік парк. Тауға шығу, шаңғымен жүру және көрікті жерлерге ұшу үшін тамаша орын болып табылатын бұл парк ерекше табиғи сұлулыққа ие. Артурдың өткелінің ұлттық паркі 1185 1929 28 Оңтүстік Альп тауларының басты бөлігінен өтетін қиын және таулы аймақ. Эгмонт ұлттық паркі 342 1900 8 Бұл парк Таранаки тауының 9 километрлік радиусын және солтүстікке қарайғы кейбір шеткі аймақтарды қамтиды. Ұйқыдағы жанартаудың симметриялық конусы аймақтың ерекше белгісі болып табылады. Фиордленд ұлттық паркі* 12607 1952 51 Жаңа Зеландиядағы ең үлкен ұлттық парк және әлемдегі ең үлкендердің бірі, парк Оңтүстік аралдың оңтүстік-батыс бөлігін қамтиды. Парктің терең фиордтары, мұздық көлдері, таулары мен шарлаулары оны танымал туристік орынға айналдырады. Кахуранги ұлттық паркі 4529 1996 51 Оңтүстік аралдың солтүстік-батысында орналасқан Кахурангиде тамаша және шалғай елді мекендер, соның ішінде кеңінен қолданылатын Хипфи жолы бар. Ежелгі жер бедері, ерекше флора және фауна Жаңа Зеландияның екінші үлкен ұлттық паркінің құндылығын арттырады. Маунт Аспиринг ұлттық паркі* 3562 1964 19 Аораки/Маунт Кук ұлттық паркінен тыс Жаңа Зеландияның ең биік шыңы Маунт Аспиринг / Тититаеға бағытталған мұздық тау пейзажының кешені. Нельсон көлдері ұлттық паркі 1019 1956 20 Нельсонның оңтүстігіндегі Тасман округінің бұршақты, таулы аймағы. Ол оңтүстікке қарай Ротоити және Ротороа көлдерінің орманды жағалауынан Льюис Пасс ұлттық қорығына дейін созылады. Папароа ұлттық паркі 430 1987 2 Оңтүстік аралдың батыс жағалауында Вестпорт пен Греймут арасында орналасқан. Оған Пунакайкидегі «Кейк тастары» кіреді. Ракиура ұлттық паркі 1400 2002 24 Стюарт аралының / Ракиураның шамамен 85% -ын қамтитын бұл ұлттық парктердің ең жаңасы. Те Уревера ұлттық паркі (2014 жылы таратылды) 2127 1954 29 Көршілес Виринаки Те Пуа а Тане қорық паркімен бірге Те Уревера Солтүстік аралдағы ең үлкен жергілікті орманды қорғау аймағы болып табылады. Уайкаремоана көлі өзінің әдемі жағалауымен танымал. 2014 жылдан бастап ол Халықаралық табиғатты қорғау одағының ІІ санаттағы ұлттық парк критерийлеріне сәйкес қорғалатын аймақ болып табылады, бірақ ол енді ұлттық парк емес, оның орнына Таҗ және Тхухои иви арасындағы арнайы келісім бойынша басқарылады. Тонгариро ұлттық паркі* 786 1887 10 Жаңа Зеландияның ең алғашқы ұлттық паркі, ерекше табиғи және мәдени құндылығы бар 27 Дүниежүзілік мұраның бірі ретінде танылған. Те Хеухэу Тукино IV патшаға сыйлаған саябаққа бірнеше қасиетті маори жерлері мен үш белсенді жанартау – Руапеху, Нгаурухое және Тонгариро кіреді. Вестленд Тай Путини ұлттық паркі* 1320 1960 12 Оңтүстік Альп тауларының ең биік шыңдарынан шалғайдағы жағалауға дейін созылады. Парк құрамына мұздықтар, көрікті көлдер мен тығыз жаңбырлы ормандар, сондай-ақ жағалаудағы ескі алтын кен қалаларының қалдықтары кіреді. Ухангуй ұлттық паркі 742 1986 5 Ухангуй өзенінің бойында орналасқан, ол Корольдік жерлерді, бұрынғы мемлекеттік орманды және бірқатар бұрынғы қорықтарды қамтиды.
This table lists the current and former national parks from north to south. National Park Image Area km2EstablishedLocationNumber of DOC hutsDescriptionAbel Tasman National Park 237 19427The smallest national park, this tourist destination has numerous tidal inlets and beaches of golden sand along the shores of Tasman Bay. "Doing the Abel Tasman" as a tramping or kayaking journey is a common activity. Aoraki / Mount Cook National Park* 722 195316An alpine park containing New Zealand's highest mountain, Aoraki / Mount Cook (3,724 m) and its longest glacier, Haupapa / Tasman Glacier (29 km). A hotspot for mountaineering, ski touring and scenic flights, the park is an area of outstanding natural beauty. Arthur's Pass National Park 1185 192928 A rugged and mountainous area straddling the main divide of the Southern Alps. Egmont National Park 342 19008This park comprises the land about a nine kilometre radius of Mount Taranaki and some outlying areas to the north. The symmetrical cone of the dormant volcano is a provincial landmark. Fiordland National Park*12607 195251The largest national park in New Zealand and one of the largest in the world, the park covers the southwest corner of the South Island. The park's scenery, with its deep fiords, its glacial lakes, its mountains and waterfalls, make it a popular tourist destination. Kahurangi National Park 4529 199651Situated in the north west of the South Island, Kahurangi contains spectacular and remote country, including the well used Heaphy Track. Ancient landforms and unique flora and fauna add to the value of New Zealand's second largest national park. Mount Aspiring National Park* 3562 196419A complex of glaciated mountain scenery centred on Mount Aspiring / Tititea , New Zealand's highest peak outside of Aoraki/Mt Cook National Park. Nelson Lakes National Park 1019 195620A rugged, mountainous area in the Tasman District, south of Nelson. It extends southwards from the forested shores of Lakes Rotoiti and Rotoroa to the Lewis Pass National Reserve. Paparoa National Park 430 19872On the West Coast of the South Island between Westport and Greymouth. It includes the Pancake Rocks at Punakaiki. Rakiura National Park 1400 200224Covering about 85% of Stewart Island / Rakiura, this is the newest of the national parks. Te Urewera National Park (disestablished 2014) 2127 195429Together with neighbouring Whirinaki Te Pua a Tāne Conservation Park, Te Urewera is the largest remaining stand of native forest in the North Island. Lake Waikaremoana, is noted for its scenic shoreline. Since 2014 it has been a protected area meeting the International Union for Conservation of Nature criteria for Category II – National Park, but it is no longer a national park, instead being run under a special agreement between the Crown and the Tūhoe iwi. Tongariro National Park* 786 188710New Zealand's first national park, recognised as one of the 27 World Heritage Sites that are of both outstanding natural and cultural value. Gifted to the Crown by Te Heuheu Tūkino IV, the park includes several sacred Māori sites and three active volcanoes, Ruapehu, Ngauruhoe and Tongariro. Westland Tai Poutini National Park* 1320 196012 Extends from the highest peaks of the Southern Alps to a wild remote coastline. Included in the park are glaciers, scenic lakes and dense rainforest, as well as remains of old gold mining towns along the coast. Whanganui National Park 742 19865Bordering the Whanganui River, it incorporates areas of Crown land, former state forest and a number of former reserves.
Ұсынылған ұлттық парктер
Даргавиллдің солтүстігіндегі Вайпуа орманы төңірегіндегі аймақ Каури ұлттық паркі болу мүмкіндігі қарастырылып жатыр. Бұл аймақта Жаңа Зеландияда қалған каури ағаштарының көп бөлігі, соның ішінде ең ірісі – Тане Махута орналасқан. Бұл каури ормандары Солтүстік аралдың қоңыр киуісі сияқты жойылу қаупі төніп тұрған түрлерге пана болып табылады және олардың сақталуына үлкен үлес қосады. Аталған ұсынысты Қорғау департаменті қазіргі таңда зерттеп жатыр. Ұлы Барриер аралының (Аотеа) қорғау деңгейін арттыру туралы Қорғау департаментінің ұсынысына жауап ретінде, Forest and Bird 2014 жылы оны ұлттық парк деп жариялау үшін науқан бастады. 2020 жылы Жаңа Зеландия Ұлттық партиясы жалпы сайлауда жеңіске жетсе, Коромадель және Кэтлинс ұлттық парктерін құратынын мәлімдеді.
The area centred on Waipoua Forest, north of Dargaville, has been proposed as a possible Kauri National Park. The area contains most of New Zealand's remaining kauri, including the largest known kauri, Tāne Mahuta. These stands of kauri are also valuable as havens for endangered species including the North Island brown kiwi. This proposal is currently being investigated by the Department of Conservation. In response to a DoC proposal to upgrade the protection of Great Barrier Island (Aotea), Forest and Bird launched a campaign in 2014 to designate it as a National Park. In 2020, the New Zealand National Party announced that they would create two new national parks if elected at the general election, namely Coromandel National Park and Catlins National Park.
Тау-кен саласы
2010 жылы Жаңа Зеландия үкіметі, кен өндіруге тыйым салатын Корольдік минералдар заңының 4-қосымшасынан кейбір ұлттық саябақтар мен табиғат қорғау аймақтарын алып тастауды ұсынды. Шілде айында үкімет көптеген ұсыныстар алғаннан кейін бұл ұсыныстан бас тартты, және көпшілік ұсыныстар кен өндіруге қарсы болды.
In 2010 the New Zealand Government proposed removing some national park and conservation areas from Schedule 4 protection of the Crown Minerals Act which prohibits mining in those areas. In July the government abandoned the proposal after receiving a large number of submissions, most of which opposed mining.