Кіріспе

Америкалық дидроплан

Grumman HU 16 Albatross – АҚШ Әуе күштері (USAF), АҚШ Әскери-теңіз күштері (USN), АҚШ Жағалау күзеттері (USCG) және Канада Корольдік әуе күштері (RCAF) негізінен іздеу-құтқару (SAR) ұшағы ретінде пайдаланған, екі радиалды қозғалтқыштары бар ірі дидроплан. Бастапқыда АҚШ Әуе күштері үшін SA 16, ал АҚШ Әскери-теңіз күштері мен Жағалау күзеттері үшін JR2F 1 және UF 1 деп белгіленген, ол 1962 жылы HU 16 деп қайта аталды. 2021 жылы заманауи авиациялық жабдықтары және қозғалтқыштары бар жаңа G 111T Albatross ұсынылды, өндірісі 2025 жылы Австралияда басталмақ.

Жобалау және әзірлеу

Грумман Маллард ұшағының жетілдірілген нұсқасы болған "Альбатрос" ашық мұхит жағдайында қону және құтқару жұмыстарын жүзеге асыру үшін жасалған. Оның терең V пішіндес корпусының қимасы мен кілінің ұзындығы ашық теңізде қонуға мүмкіндік береді. "Альбатрос" 4 фут (1 метр) биіктіктегі толқындарға қалыпты жағдайда қону үшін арналған, бірақ одан да қиын жағдайларда қонуға болатын, алайда 6 фут (1.8 метр) немесе одан да үлкен толқындарда ұшып кету үшін JATO (реактивтік көмекпен ұшыру немесе жай ғана күшейткіш ракеталар) қажет болды.

Пайдалану тарихы

Көптеген Альбатростар АҚШ Әуе күштері (USAF) қолданды, негізінен іздеу және құтқару (SAR) миссиясы рөлінде, бастапқыда SA 16 деп белгіленді. USAF SA 16 ұшағын Кореяда жауынгерлік құтқару операциялары үшін кеңінен пайдаланды, осы арқылы ол берік және теңізге лайықты машина ретінде танылды. Кейін, қайта тағайындалған HU 16B (ұзын қанатты нұсқасы) Альбатросы USAF-тың Ғарыш құтқару және қалпына келтіру қызметімен қолданылды және Вьетнам соғысы кезінде қарқынды жауынгерлік қызмет көрді. Сонымен қатар, 1956 жылдан 1971 жылға дейін әуе ұлттық гвардиясының бірнеше әуе командалық тобы арнайы күштерді жасырын жеткізу және эвакуациялау үшін HU 16 ұшақтарымен жабдықталды. HU 16-ның басқа да үлгілері USAF қызметінен шыққанға дейін Әуе күштері резервіндегі құтқару және қалпына келтіру бөлімшелеріне қосылды. АҚШ Әскери-теңіз күштері де HU 16C/D Альбатросын жағалаудағы және теңіздегі әскери-теңіз әуе станцияларынан SAR ұшағы ретінде пайдаланды. Ол сондай-ақ бүкіл әлемде операциялық қолдау үшін және Вьетнам соғысы кезінде бұрынғы Әскери-теңіз базасы Агана, Гуамнан орындалған миссиялар үшін қолданылды. 1970 жылдардың басында Тынық мұхитының айналасындағы сенімділік аймағына ізгі ниет білдіретін рейстер де жиі ұйымдастырылды. Ашық суға қону және JATO көмегімен судан ұшу жаттығуларын АҚШ Әскери-теңіз күштерінің HU 16 ұшақтары жиі жүргізді. HU 16 ұшағы көптеген жылдар бойы АҚШ Жағалау күзетінің жағалау және алыс теңіздегі SAR ұшағы ретінде пайдаланылды, одан кейін HU 25 Guardian және HC 130 Hercules ұшақтарымен алмастырылды. USAF-тың соңғы HU 16 рейсі 1973 жылдың шілдесінде Огайо штатындағы Райт-Паттерсон әуе базасындағы АҚШ Әуе күштері ұлттық мұражайына AF сериялық нөмірі 51-5282 болатын ұшақты жеткізіп беру болды. Бұл рейс алдындағы айда 32 883 фут биіктікте рекордтық көрсеткішті орнатқан еді. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің соңғы HU 16 рейсі 1976 жылдың 13 тамызында жасалды, ол кезде Альбатрос Флорида штатындағы Пенсаколадағы Ұлттық әскери-теңіз авиация мұражайына жеткізілді. АҚШ Жағалау күзетінің соңғы HU 16 рейсі 1983 жылдың наурыз айында Кейп-Кодтағы CGAS-та болды, одан кейін бұл ұшақ түрі USCG қызметінен шығарылды. Альбатрос басқа елдердің әскери қызметінде де қолданыла берді, соңғысы 1995 жылы Грекияның Әскери-теңіз күштерімен қызметтен босатылды. Канада Корольдік әуе күштері Grumman Albatross ұшақтарын "CSR 110" белгісімен пайдаланды.

Азаматтық операциялар

1960 жылдардың ортасында АҚШ Ішкі істер департаменті АҚШ Әскери-теңіз күштерінен үш Grumman HU 16 ұшағын сатып алып, Микронезия аралдарына қызмет көрсету үшін Тынық мұхитында Trust Territory Airlines авиакомпаниясын құрды. Pan American World Airways және соңында Continental Airlines компаниясының Air Micronesia желісі 1970 жылға дейін Yap, Palau, Chuuk (Truk) және Pohnpei аралдарына қызмет көрсеткен Альбатростарды Гуамнан пайдаланды, содан кейін аралдардағы ұшу-қону жолақтары жеткілікті деңгейде салынды, бұл жердегі операцияларға мүмкіндік берді. Көптеген пайдаланылмаған Альбатростар азаматтық операторларға, көбінесе жеке меншік иелеріне сатылды. Бұл ұшақтар Эксперименттік көрме немесе Шектеулі категорияда пайдаланылады және өте шектеулі жағдайларды қоспағанда, коммерциялық операцияларға қолданылмайды. 1980 жылдардың басында Merv Griffin’s Resorts International компаниясына тиесілі Chalk's International Airlines компаниясы 13 Альбатросты G 111 ретінде Стандартты категорияға ауыстырды. Бұл оларды жоспарлы әуе тасымалында пайдалануға мүмкіндік берді. Бұл ұшақтар стандартты әскери конфигурациядан кеңейтілген өзгерістерге ие болды, соның ішінде титан қалқандары бар қайта жасалған қанаттар, қосымша есіктер және қолданыстағы есіктер мен люктердегі өзгерістер, тот баспайтын болаттан жасалған қозғалтқыш майы бактары, әрбір қозғалтқыштағы екі қозғалтқышты өрт сөндіру жүйелері және винттің автоматты түрде қауырсыну жүйелері орнатылды. G 111 ұшақтары бірнеше жыл ғана пайдаланылып, содан кейін Аризонада сақтауға қойылды. Көпшілігі әлі де сонда тұр, бірақ кейбіреулері жеке операторлармен қалыпты ұшу операцияларына қайтарылды. 2008 жылы Row 44 спутниктік технология компаниясы (қазір Anuvu деп аталады) ұшу кезінде спутниктік кеңжолақты интернет қызметін сынау үшін HU 16B Альбатрос (тіркеу N44HQ) сатып алды. Компания ұшақты Albatross One деп атады және оны таңдауының себебі, оның фюзеляжының жоғарғы бөлігі Boeing 737 ұшағы сияқты қисық болды, олар үшін компания жабдықтарын өндіреді. Row 44 сатып алған ұшақ бір кезде NASA ғарыш кеңістігінің астронавттарын даярлау үшін пайдаланылған. Онда ұшақта оқыған астронавттардың қолтаңбалары бар. 1997 жылы Рид Деннис пен Энди Макфи басқарған Grumman Albatross (N44RD) әлемді айналып ұшқан алғашқы Альбатрос болды. 26 347 теңіздік мильдік әлемді айналып ұшу 73 күнге созылды, 21 елде 38 аялдама болды және 190 сағат ұшу уақытымен аяқталды. 2013 жылы Рид Деннис N44RD ұшағын Hiller Aviation Museum мұражайына сыйға берді. Ұшақтың салмағы 12 500 фунттан асатындықтан, АҚШ тіркелген Альбатрос азаматтық ұшағының пилоттары типтік рейтингке ие болуы керек. Альбатрос пилоттары типтік рейтинг алуы үшін Боулдер-Ситиде (Невада штаты) жыл сайынғы Альбатрос жиыны өтеді.

Ұсынылған жаңа құрылыс

Австралияның Дарвин қаласындағы Amphibian Aerospace Industries компаниясы типтік сертификатты алды және 2021 жылдың желтоқсанында 2025 жылдан бастап Альбатростың жаңа нұсқасын өндіруге кірісуді жоспарлап отырғанын хабарлады. G 111T деп аталған бұл модельде заманауи авиаэлектроника және Pratt & Whitney PT6A 67F турбовинтті қозғалтқыштары орнатылады, оның жолтарпағы жолаушылар, жүк, іздеу-құтқару, жағалау күзеті және медициналық эвакуацияға арналған нұсқалары болады.

Апаттар мен оқиғалар

1952 жылдың 24 қаңтарында 480-шы әуелік жабдықтау эскадрильясының (Орталық барлау агенттігінің әуе бөлімшесі ретінде сипатталады) SA 16A Albatross, 51 001, c/n G 74, Айдахо штатындағы Маунтин-Хоум әуе базасынан Сан-Диегоға, Калифорнияға, ел аралық ұшу кезінде Өлім аңғарының үстінде сол жақ қозғалтқыштың істен шығуына ұшырады. Алты адамнан тұратын экипаж 18:30 шамасында жарақатсыз аман қалды және оңтүстікке қарай 23 шақырым (14 миль) жүріп, Калифорниядағы Фурнас-Крикке жетті, содан кейін оларды келесі күні Калифорниядағы 42-ші әуе құтқару эскадрильясының SA 16 ұшағы жинады. Құлаған SA 16 Stovepipe Wells-тен батысқа қарай Panamint Range тау жотасының Towne Summit тау жотасына құлады. Ұшақтың қалдықтары әлі де сол жерде сақталған. 1952 жылдың 16 мамырында Исландия қорғаныс күштеріне қарасты АҚШ-тың Grumman Albatross әскери-теңіз кемесі Исландияның Эйяфьялайокульл тауында апатқа ұшырады. Ауа райының нашарлығына байланысты құтқарушылар апат орнына екі жарым күннен кейін ғана жетті. Бір экипаж мүшесі апаттан мерт болды, ал қалған төртеуін жан-жақты іздеу жұмыстарына қарамастан таба алмады. Олар апаттық радионы іске қосуға тырысқан, бірақ ауа райының нашарлығына байланысты сәтсіз аяқталып, мұздыққа қарай төмен қарай жүруге тырысқан. 1964 жылы мұздықтың шетінен бір экипаж мүшесінің жартылай сүйектері, сондай-ақ ойып жазылған неке сақинасы табылды. 1966 жылдың 20 тамызында экипаждың қалған үш мүшесінің сүйектері ұқсас жерден табылды. 1957 жылдың 18 мамырында АҚШ жағалау күзетінің HU 16E Albatross, жағалау күзетінің 1278-ші корпусы, жағалау күзетінің Салем әуе станциясындағы Қарулы Күштер күнінің көрсетілімі кезінде JATO демонстрациясы кезінде тоқтап, апатқа ұшырады. Ұшқыш пен тағы бір экипаж мүшесі қаза тапты. Апатқа ұшқыштың қатесі себеп болды. 1957 жылдың 22 тамызында АҚШ жағалау күзетінің HU 16E Albatross, жағалау күзетінің 1259 ұшағы Флойд Беннет әуежайынан ұшып көтерілген кезде апатқа ұшырап, борттағы 6 экипаж мүшесінің 4-і қаза тапты. Ұшақ басқару бағаналарын алып тастап, шаршау жарықтары бар ма деп тексергеннен кейін ғана тексеруден өтті. Бұл дәлелденбеген, бірақ басқару бағаналарын қайта орнату кезінде дұрыс күтпегендіктен апат болған деп есептеледі. 1964 жылдың 3 шілдесінде АҚШ жағалау күзетінің HU 16E Albatross, жағалау күзетінің 7233 кемесі, жоғалған балық аулау қайығын іздеп қайтып келе жатқанда, барлық бес экипаж мүшесімен бірге жоғалып кетті. Екі күннен кейін апат Аляскадағы Анет әуе стансасынан 5 шақырым қашықтықта тау беткейінен табылды. 1965 жылдың 18 маусымында Оңтүстік Вьетнамдағы нысанаға ұшатын Стратегиялық әуе қолбасшылығының B 52 Stratofortresses ұшақтарымен ұшырылған алғашқы "Арк Лайт" операциясы кезінде екі ұшақ қараңғыда соқтығысты. Сегіз адам қаза тапты, бірақ төрт тірі қалғанды HU 16A GR Albatross амфибиялық ұшағы, AF сериялық нөмірі 51 5287 тауып алды. "Альбатрос" ұшып кетерде қатты толқыннан зақымдалып, борттағылар Норвегияның жүк тасушы кемесіне және әскери-теңіз кемесіне ауыстырылды, ал ұшақ кейіннен батып кетті. 1966 жылдың 9 қаңтарында Қытай Республикасының Әуе күштері HU 16 ұшағы үш материктік қытайлық теңізшіні, Қорғаныс министрлігінің екі офицерін және Мацу қорғаныс қолбасшылығының төрт офицерін алып бара жатқан еді. Олар десанттық кемесін тапсырып, баспана сұрағаннан кейін бірнеше сағат өткен соң, Тайвань тұйықтай коммунистік Мигтер атып түсірді. "Альбатрос" кемесі Мацу аралынан Тайбэйге қарай 217 шақырым (135 миль) ұшып шыққаннан кейін 15 минуттан кейін шабуылға ұшырады. АҚШ Қорғаныс министрлігінің мәлімдемесінде аталмыш шабуыл коммунистік теңізшілердің таңертең бостандыққа қашып бара жатқанда жеті кемедегісін өлтіргендеріне тез арада, мүмкін қасақана жазалау болып табылған. 1966 жылдың 23 сәуірінде Канада Корольдік Әуе күштері Grumman CSR 110 Albatross (9302) No. 121 құрама бөлімі (КУ) КСРО-ның Комокс станциясында, К.К. Хоуп қаласына жақын жердегі Хоуп слайдында апатқа ұшырады. Бұл - "Альбатрос" әуе кемесінің жалғыз жоғалуы. Экипаждың алты мүшесінің бесеуі қаза тапты (эскадрилья басшысы Дж. Брейден, ұшу офицері Кристофер Дж. Кормиер, жетекші ұшақшы Роберт Л. Макнотон, ұшу лейтенанты Филип Л. Монтгомери және ұшу лейтенанты Питер Семак). Ұшу офицері Боб Рид жалғыз аман қалған. Ұшақтың бір бөлігі әлі де көрінеді, оған жаяу жүріп баруға болады. 1967 жылдың 18 қаңтарында Индонезия Республикасының Әуе күштері (AURI) пайдаланатын Grumman HU 16A Albatross, әскери тіркеу 302, Маланг Абдул Рахман Салех әуежайына (MLG/WARA) бара жатқанда, борттағы барлық 19 адамның жоғалғаны туралы хабарланды. 1967 жылдың 5 наурызында АҚШ жағалау күзетінің HU 16E Albatross, жағалау күзетінің 1240-шы, c/n G 61, жағалау күзетінің Сент-Петербург әуе станциясынан, Флоридадағы Каррабелдегі 12 метрлік (40 фут) "Flying Fish" яхтасына суды соруға арналған сорғыны тастау үшін жөнелтілді. Суға батып бара жатқан кемеге сорғыны тастау үшін төменден өтіп кеткеннен кейін ұшақ жақын жерде құлады, нәтижесінде барлық алты экипаж мүшесі қаза тапты. Кеменің экипажы жоғары дыбысты естіді, бірақ тұманға байланысты ештеңе көре алмады. Суға батқан қиындылары 2006 жылға дейін анықталған жоқ. 1967 жылдың 15 маусымында АҚШ жағалау күзетінің HU 16E Albatross, жағалау күзетінің 7237 кемесі, Аляскадағы Анет әуе станциясында орналасқан. Экипаж Британдық Колумбиядағы Слоко көліне жақын жерде жоғалған жеңіл ұшақты іздеп жүрген. Ұшқыш өзен бойымен Слоко көліне қарай ұшты, көлде айналып, аңғардан қайта ұшуды жоспарлады. Оң жақ пилоты оңға бұрылуды сұрады, бірақ қандай да бір себеппен ұшақ солға бұрылды. Есептерге сәйкес, оң жақ пилоты "Оңға бұрыл! Оңға бұрыл!" деп айғайлады. Ұшақ тауға соқтығып, өртке ұшырады. Артқы жағындағы үш бақылаушы қиындықтардан аман қалды және ұшақтың алдыңғы жартысын қамтыған қатты өртті көргендерін хабарлады. Ұшқыш лейтенант Роберт Браун, оң жақ пилоты лейтенант Дэвид Бейн және радио операторы AT2 Роберт Стрифф кіші қаза тапты. Ұшақтың қиындылары әлі де Атлин провинциялық паркіндегі таудың беткейінде көрінеді. 1967 жылдың 7 тамызында АҚШ жағалау күзетінің HU 16E Albatross, жағалау күзетінің 2128-ші, c/n G 355, (бұрынғы АҚШ Әскери-әуе күштерінің SA 16A, 52 128), Сан-Франциско әуе күзетінен, Сан-Луис-Обисподан Тынық мұхитында отын қалмаған жеке катерді іздеуден оралғанда, Монтерей мен Сан-Луис-Обиспо окрусының шекарасындағы Маунт Марс тауының бетіне соқтығысты, 1 шақырым (0,5 миль) 1 тас жолынан шығысқа қарай. Ұшақ екі бөлікке бөлінді, екі экипаж мүшесі дереу қаза тапты, ал төрт мүшесі жараланды, соның бірі бірнеше күннен кейін ауруханада қайтыс болды. 1973 жылдың 21 қыркүйегінде АҚШ жағалау күзетінің HU 16E Albatross, жағалау күзетінің 2123 кемесі, Мексика шығанағында жоғалып кетті. Экипаж іздеу ауманының үстінен шараларды тастап жатқанда, бір шара ұшақтың ішінде тұтанды, ұшқыштарды жарамсыз етіп, ұшақты бақылаудан шығарды. Борттағы жеті адамның барлығы қаза тапты. 2009 жылдың 5 қарашасында Albatross Adventures-қа тиесілі N120FB Альбатросы Флорида штатындағы Форт-Пирс қаласындағы Сент-Люси округінің халықаралық әуежайынан ұшып көтерілгеннен кейін жақын жерде апатқа ұшырады. Ұшып көтерілгеннен кейін қозғалтқыш істен шықты, ұшақ экономикалық тұрғыдан жөндеуге келмейтіндей зақымданып қалды.