Кіріспе
Көздер көру үшін сәулелер шығарады деген теория – Ньютонның жарық сәулелері жарқыраған заттардан бөлшектер немесе корпускулдар түрінде шығады деген ұсынысы. Эмиссия теориясы немесе экстрамиссия теориясы (варианттары: экстромиссия) немесе экстромиссионизм – көзден шығатын көз сәулелері арқылы көру қабылданады деген ұсыныс. Бұл теория интромиссия теориясымен (немесе интромиссионизммен) ауыстырылды, яғни көру қабылдауы көзге кіретін объектінің (кейіннен одан шағылысқан жарық сәулелері екені анықталды) бейнесі арқылы жүзеге асырылады. Қазіргі заманғы физика жарықтың күн сияқты жарық көзінен көзге немесе камера сияқты детекторына дейін фотондар арқылы физикалық түрде тасымалданатынын растады.
Newton's proposal that light is emitted from luminous objects in the form of particles or corpuscles
Emission theory or extramission theory (variants: extromission) or extromissionism is the proposal that visual perception is accomplished by eye beams emitted by the eyes. This theory has been replaced by intromission theory (or intromissionism), which is that visual perception comes from something representative of the object (later established to be rays of light reflected from it) entering the eyes. Modern physics has confirmed that light is physically transmitted by photons from a light source, such as the sun, to visible objects, and finishing with the detector, such as a human eye or camera.
Тарих
Біздің заманымыздан бұрынғы V ғасырда Эмпедокл барлық нәрсе төрт элементтен тұрады деп болжаған: от, ауа, жер және су. Ол Афродитаның төрт элементтен адам көзін жасағанын және оның көзіндегі отты жағып, көзден сәуле шығартып, көруді мүмкін етті деп сенді. Егер бұл рас болса, онда адам түнде де, күндіз де бірдей көре алады, сондықтан Эмпедокл бір-бірімен өзара әрекеттесетін екі түрлі эманация бар екенін болжады: біреуі заттан көзге, ал екіншісі көзден затқа тарайды. Ол осы шығатын сәулелерді шамнан шыққан жарыққа теңеді. 300 жылға жуық Евклид "Оптика және Катоптрика" атты еңбек жазды, онда ол көру қасиеттерін зерттеді. Евклид көзден шығатын визуалды сәуле тура сызықтармен жүреді деп болжады, бейнелеу заңдарын сипаттады және нысандардың тікелей және шағылысқан көрінісін математикалық тұрғыда зерттеді. Птолемей (б.з.б. 2 ғасыр) ежелгі грек оптикасының қалыптасуын белгілейтін "Оптика" атты еңбегін жазды, онда ол тікелей көру (оптика), шағылыс арқылы көру (катоптика) және, ерекше айта келіңде, сыну арқылы көру (диоптрика) теорияларын дамытты. Гален де, 2 ғасырда экстрамиссия теориясын қолдады (De Usu Partium Corporis Humani).
Теорияның дәлелдері
Эмиссия теориясын қолдаушылар оны растайтын кем дегенде екі дәлел келтірді. Кейбір жануарлардың (мысалы, қазіргі ғылым мысықтардың көздерінің жоғары шағылыстыру қабілетіне ие екенін анықтаған) көздерінен шыққан жарық "қараңғыда" да көрінетін. Интромиссия теориясын қолдаушылар эмиссия теориясы дұрыс болса, көзі нашар адамның көру қабілеті, жақсы көретін адам сол заттарға қарағанда жақсаруы керек деп қарсылық білдірді. Кейбіреулер Евклидтің эмиссия теориясының нұсқасы таза метафоралық екенін, көздер мен объектілер арасындағы геометриялық қатынастарды баса көрсететінін айтты. Жарық қозғалысының бағытына қарамастан, классикалық оптиканың геометриясы бірдей, себебі жарық қозғалатын объект ретінде емес, оның траекториясы арқылы модельделеді. Дегенмен, оның көру қабілетінің айқындығы туралы теориясы (алыстағы тіктөртбұрышты объектілердің дөңгелек түрінде көрінуі) көзден сәуле шыққан жағдайда ғана түсінікті. Балама ретінде, Евклидтің теориясын физикалық құбылыстармен тікелей сәйкес келуді қажет етпейтін, тек құбылыстарды түсіндіруге бағытталған математикалық модель ретінде қарастыруға болады. Жарық жылдамдығын өлшеу эмиссия теориясының метафорадан өзге ешнәрсе емес екенін көрсететін маңызды дәлел болды.
Қате деп тану
Алхазен алғаш рет көрудің нысандардан көзге жарық шағылысу арқылы пайда болатынын түсіндірді. 17 ғасырдағы рационалистік физиканың дамуы жаңа интромиссионисттік теорияның пайда болуына әкелді, ол өте ықпалды болды және ескі эмиссивтік теориялардың қалдықтарын ығыстырды. Картезиан физикасында жарық – қозғалысқа ұмтылған айналасындағы заттардың қысым сезімі болды, ол материалдық денелердің айналма қозғалысы арқылы беріледі. Бұл көзқарастар Исаак Ньютонның денешіктер теориясына дейін кеңейтілді және Джон Локк пен 18 ғасырдың басқа да көрнекті тұлғалары тарапынан қабылданып, қолданылды.
Теорияның берік болуы
Винер және басқалар (2002) ересектердің шамамен 50%-ы шығарылым теориясына сенеді деген деректерді келтірген.
Эхолокациямен байланысы
Кейде эмиссия теориясы эхолокация мен сонардың ұқсастығымен түсіндіріледі. Мысалы, Птолемейдің теориясын түсіндіріп, бір психолог былай деді: "Птолемейдің "шығарылым" теориясы көзден шығатын және заттардан кері шағылысатын жарық сәулелерін пайдаланып, заттардың бұрыштық мөлшерін анықтауды ұсынды. Іс жүзінде кейбір жануарлар (жабырқақтар, дельфиндер, киттер, тіпті кейбір құстар мен кеміргіштер) осы мәселені шешу үшін "шығарылымдық" есту теориясын дамытты." Осы Птолемей теориясының ('көрнеу сәулесінің кері қайтуы') басқа дереккөздердегі нұсқалардан өзгеше екенін назарға алыңыз.
"Ptolemy’s ‘extramission’ theory of vision proposed scaling the angular size of objects using light rays that were emitted by the eyes and reflected back by objects. In practice some animals (bats, dolphins, whales, and even some birds and rodents) have evolved what is effectively an ‘extramission’ theory of audition to address this very concern. " Note this account of the Ptolemaic theory ('bouncing back of visual ray') differs from ones found in other sources.