Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық сауда теңізінің капитаны (1755–1806)
American Merchant Sea Captain (1755–1806)
Роберт Грей (10 мамыр 1755 – шамамен 1806 шілде) – американдық сауда теңізінің капитаны, 1790 және 1793 жылдар аралығында Солтүстік Американың Тынық мұхитының солтүстік жағалауына жасаған екі сауда сапарымен танымал. Бұл аймақта американдық теңіз тері саудасын дамытуға бастама берді. Осы сапарлар барысында Грей жағалаудың бір бөлігін зерттеді және 1790 жылы әлемді айналып келіп, американдық теңізшілер арасында тұңғыш рет осы жетістікке қол жеткізді. Ол 1792 жылы екінші сапарында Колумбия өзенін ашып, оған ат қойғандығымен де белгілі. Грейдің өмірінің ерте және кейінгі кезеңдері салыстырмалы түрде жасырын. Ол Род-Айленд штатының Тивертон қаласында дүниеге келген, және Америка революциялық соғысы кезінде Континенттік әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен болуы мүмкін. Екі танымал сапарынан кейін ол теңіз капитаны ретінде қызметін жалғастырды, көбінесе Атлантика мұхитында сауда кемелерін жүргізді. Ол Солтүстік-Батыс жағалауына үшінші сапар жасауды жоспарлаған, бірақ оның кемесі франко-американдық соғыс кезінде француз каперлеріне түсіп қалды. Кейін Грей американдық капер кемесінің капитаны болды. 1806 жылы Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласының жанында теңізде, сары қызбадан қайтыс болды деген болжам бар. Оның құрметіне Орегон және Вашингтон жағалауларындағы көптеген географиялық нысандар Грейдің есімімен аталып, сондай-ақ аймақта көптеген мемлекеттік мектептер ашылды.
Robert Gray (May 10, 1755 – c. July 1806) was an American merchant sea captain who is known for his achievements in connection with two trading voyages to the northern Pacific coast of North America, between 1790 and 1793, which pioneered the American maritime fur trade in that region. In the course of those voyages, Gray explored portions of that coast and in the year 1790 he completed the first American circumnavigation of the world. He was also noted for coming upon and naming the Columbia River, in 1792, while on his second voyage. Gray's earlier and later life are both comparatively obscure. He was born in Tiverton, Rhode Island, and may have served in the Continental Navy during the American Revolutionary War. After his two famous voyages, he carried on his career as a sea captain, mainly of merchantmen in the Atlantic. He intended a third voyage to the Northwest Coast, but his ship was captured by French privateers, during the Franco American Quasi War. Later in that conflict, Gray commanded an American privateer. He died at sea in 1806, near Charleston, South Carolina, possibly of yellow fever. In his honor, many geographic features along the Oregon and Washington coasts were named for Gray, as were numerous public schools established later in the region.
Ерте өмір
Роберт Грей 1755 жылдың 10 мамырында Род-Айленд штатының Тивертон қаласында Уильям Грей мен оның әйелінің отбасында дүниеге келді. Оның балалық шағы туралы көп мәлімет жоқ.
Robert Gray was born in Tiverton, Rhode Island, on May 10, 1755, to William Gray and his wife. Little is known of his early life.
Тынық мұхиттың солтүстік-батыс жағалауына саяхат, 1787 1790
1787 жылдың 30 қыркүйегінде Роберт Грей мен капитан Джон Кендрик Бостоннан шығып, Солтүстік Тынық мұхитының жағалауында сауда жасау үшін аттанды. Капитан Грей «Леди Вашингтон» кемесіне, ал капитан Кендрик «Колумбия Редивива» кемесіне басшылық етті. Оларды Бостондық саудагерлер, соның ішінде Чарльз Булфинч жіберді. Булфинч пен басқа қаржылық демеушілер Солтүстік Американың солтүстік-батыс жағалауынан терілерді саудаға алып, тікелей Қытайға жеткізу идеясын ойлап тапты, бұл идеяны капитан Куктың осындай саладағы табыстарын оқығаннан кейін ұсынды. Булфинч 1784 жылы жарық көрген Куктың «Журналдарын» оқыды, онда оның Кантонда теңіз суырының терілерін сатудағы жетістіктері жазылған. Кендрик пен Грейдің саяхатындағы жүктердің арасында көрпелер, пышақтар, темір таяқшалар және басқа да сауда тауарлары болды. [Бір адам] өлтірілді. Грей бұл шығанақты «Қанды теңіз» деп атады. Жағалаудың солтүстігінде, Грей 46° солтүстік ендігіне жақын өзенге кіруге тырысқанда кемесі қағылып қалды. Онда жергілікті тұрғындар кемеге шабуыл жасады, нәтижесінде кеме бір экипаж мүшесін жоғалтып, құтылып, солтүстікке қарай жалғаса алды. Британ Колумбиясы (Канада), Вашингтон, Орегон және Калифорния (АҚШ) штаттарының жағалауларында сауда жасағанда, екеуі де көптеген шығанақтар мен ішкі су жолдарын зерттеді. 1788 жылы Грей үлкен өзенге кіруге тырысты, бірақ толқындардың күшіне байланысты мүмкін болмады. Кейін ол осы су жолын Колумбия өзені деп атады. Осылайша, «Колумбия Редивива» жер шарын айналып келген алғашқы американдық кеме болды. Грейге гавайиліктер Ату (Атту) және Опай (Опи) қосылды, олар «Колумбия Редивива» кемесіне жол ақысын төлеп мінген және Жаңа Англияға келген алғашқы гавайиліктер болды. Грей Атуды Бостон көшелерінде дәстүрлі гавайилік соғыс киімімен көрсетті. Губернатор Джон Хэнкок Грейдің құрметіне және оның жер шарын айналып келгеніне арналған қабылдау ұйымдастырды. Бұл сатып алулар Грей саяхатын аяқтағаннан кейін және қайтып келгеннен кейін жасалды. Грей мен Кендрик Грейдің аймаққа оралғаннан кейін біраз уақытқа қайтадан бірге болды. Шабуылға себеп – ол түсінгендей, оларға жасалған қорлаулар және оның экипажына қарсы жергілікті тұрғындар мен оның өзінің экипажындағы бір аралдықтың құрған қастандық туралы қауесеттер болды. Бұл қастандық шын болған болуы мүмкін, бірақ ол түсініксіздік болуы да мүмкін. Грейдің офицері Джон Бойттің айтуынша, «ғасырлар бойы жасалған жұмыс» деп сипатталған, шамамен 200 үйден тұратын Опицхат ауылы «қысқа уақыт ішінде толығымен қиратылды». Қасықа болғандай, сол кезде ол ауыл бос болды. 2005 жылы Грейдің ұрпақтары Опицхатты қиратуы үшін ресми түрде кешірім сұрады. Грей 1792 жылғы саяхаты кезінде бірнеше шабуылға бұйрық берді. 1792 жылдың мамыр айында Грей Ноотка шығанағының солтүстігіндегі Эсперанса шығанағы немесе Наспарти шығанағындағы Чиклишахт Нуу-чах-нульт ауылына шабуыл жасауға бұйрық берді, жеті адамды өлтіріп, жергілікті тұрғындардың теңіз суырының терілерін тартып алды. Чиклишахт жарақат алғандарын Ноотка шығанағындағы испандық бекетке жеткізіп, комендант Бодега и Куадрадан Грейді жазалауды өтінді. Бұл шабуыл сауда келіссөздерінің сәтсіз аяқталуынан кейін болды. Теңіз суырының терісінің бағасы 1780-ші жылдардың соңынан бастап күрт өсті. Грей терілерді алу үшін күш қолдануды шешкен капитанның бірі болды. Олар сол жерден өзенге дейін жүзіп, Грей осы үлкен өзенге кемесінің атымен Колумбия деп атау берді және тоғыз күн бойы тері, лосось және жануар еті үшін шеге сияқты тауарлармен сауда жасады. Өзенге атау берумен қатар, Грей Адамс Пойнт және Кейп Хэнкок сияқты басқа да маңызды орындарға да атау берді. Грейдің өзенге кірудегі табысы АҚШ-тың Орегон аймағына қатысты аумақтық талаптарының негізін құрады. 20 мамырда Грей мен экипаж Колумбиядан солтүстікке қарай «Adventure» шлюпымен кездесу үшін және содан кейін Қытайға қарай сапарға шығу үшін аттанды.
On September 30, 1787, Robert Gray and Captain John Kendrick left Boston, to trade along the north Pacific coast. Captain Gray commanded Lady Washington and Captain Kendrick commanded Columbia Rediviva. They were sent by Boston merchants including Charles Bulfinch. Bulfinch and the other financial backers came up with the idea of trading pelts from the northwest coast of North America and taking them directly to China after Bulfinch had read about Captain Cook's success in doing the same. Bulfinch had read Cook's "Journals", published in 1784, that in part discussed his success selling sea otter pelts in Canton. On the voyage of Kendrick and Gray, the ships' cargo included blankets, knives, iron bars, and other trade goods. was killed. Gray named the bay Murderer’s Harbor. Further north along the coast, Gray ran aground attempting to enter a river near 46°N latitude. Here the ship was attacked by natives, with the ship losing one crew member before freeing itself and proceeding north. During their trading along the coastlines of what are now British Columbia, Canada, and Washington, Oregon, and California, United States, the two Americans explored many bays and inland waters. In 1788, Gray had attempted to enter a large river, but was unable due to the tides. Later he named this waterway as the Columbia River. As such, Columbia Rediviva became the first American vessel to circumnavigate the globe. Accompanying Gray were Hawaiian natives named Atu (Attoo) and Opai (Opie), who had taken passage on Columbia Redivivaand were the first Hawaiians to visit New England. Gray had Atu paraded through the streets of Boston, dressed in traditional Hawaiian war dress. Governor John Hancock held a reception in honor of Gray and his circumnavigation achievement. These purchases occurred while Gray had completed his voyage and since returned. Gray and Kendrick rejoined each other for a time, after Gray's return to the region. The attack was a retaliation for insults he thought he had endured and in response to rumors of a plot against his men conceived by some local natives and a Sandwich Islander of his own crew. The plot may have been real, but might have been a misunderstanding. The village of Opitsaht, which consisted of about 200 houses with much carved work—a "fine village, the Work of Ages", according to Gray's officer John Boit, which was "in a short time totally destroy'd". Fortunately, it was deserted at the time. In 2005, descendants of Gray formally apologized for the destruction of Opitsaht. Gray ordered several other attacks during the 1792 voyage. In May 1792, Gray ordered an attack on a Chicklisaht Nuu chah nulth village in Esperanza Inlet or Nasparti Inlet north of Nootka Sound, killing seven and seizing the natives' sea otter furs. The Chicklisaht took their wounded to the Spanish post at Nootka Sound and asked the commandant, Bodega y Quadra, to punish Gray. This attack came after a breakdown in trading negotiations. The price of sea otter furs had increased dramatically since the late 1780s. Gray was one of a number of captains who decided to use force to acquire furs. Once there, they sailed upriver and Gray named this large river Columbia after his ship. and traded items such as nails for pelts, salmon, and animal meat over a nine day period. In addition to naming the river, Gray also named other landmarks such as Adams Point and Cape Hancock. Gray's success in entering the river would eventually form part of the basis for U. S. territorial claims to the Oregon Country. On May 20, Gray and crew sailed from the Columbia, heading north to rendezvous with their sloop Adventure before setting sail for China.
Нотка сағасында
1792 жылдың 22 шілдесінде Грей, Инграхамның «Хоуп» кемесімен бірге «Колумбия Редивива» кемесімен Нотка шығанағына келді. Ол жерде испандық бекіністің коменданты Хуан Франсиско де ла Бодега-и-Куадра болды. Бодега Джордж Ванкувердің келуін күтіп отырды, осылайша екеуі бірінші Нотка келісімін іске асыра алатын еді. Бодега барлық мүлікті Ванкуверге беруге ниеттенген, бірақ Ванкуверді күтіп отырғанда ойы өзгерді. Жаз бойы Бодега Джон Мирстің Нотка дағдарысы кезіндегі шығындарын әдейілеп арттырып көрсеткенін, сондай-ақ Шығыс Үндістан компаниясының ережелерін бұза отырып, Португалия туы астында британдық сауда кемелерін жүргізгенін түсіне бастады. Грей мен Инграхам Ноткаға келгенде Ванкувер әлі жолда болды. Бодега осы мүмкіндікті пайдаланып, американдықтардан 1789 жылғы Нотка дағдарысына әкелген оқиғалар туралы есеп берулерін сұрады. Ингрэм Бодеганың хатына толық жауап берді. Ол былай деп жазды: «Мен барлық мән-жайларды білгендіктен, капитан Грей маған жауап беруді және оған бірлесіп қол қоюды өтінді». Ингрэм мен Грейдің қол қойған хатына сәйкес, Мирс 1789 жылғы оқиғалар туралы көптеген жалған мәлімдемелер жасаған. Ингрэм португалдық кемелердің португал туымен жүзген британдық кемелер екенін айтты. Мирс Нотка шығанағында салған «үйі», Нотка келісімінде нақты айтылған, 1788 жылы салынған және бұзылған қарапайым лашық еді. 1789 жылы испандықтар келгенде «ешқандай үйдің іздері қалмаған». Нотка келісімінде Испания ғимараттарды тартып алғаны және оларды Ұлыбританияға қайтару керектігі айтылған. Сонымен қатар, Ингрэм Мирстің, айтуынша, Маквиннадан ешқандай жер сатып алмағанын жазды. Джеймс Колнеттің Эстебан Хосе Мартинес тұтқындауы туралы Ингрэм мен Грей Колнеттің Мартинесті қорлап, қауіп төндіргенін, сондай-ақ Мартинеске қылышын тартып, Колнеттің тұтқындалуын дұрыстағанын жазды. Хат достық тілекпен аяқталды: «Мырза, нәрселер шындықпен көрсетілгенде, бұл досымыз Дон Эстеван Дж. Мартинесті айыптаудан құтқарады деп шын жүректен үміттенеміз. Дон Эстеванның американдықтарға жасаған қарым-қатынасына біз лайықты құрметпен жауап бердік және оның іс-әрекетіне әділдік жасауға қайтадан мүмкіндік алғанымызға қуаныштымыз». Американдықтар бейтарап емес еді, Америка Құрама Штаттары бірнеше жыл бұрын Ұлыбританиядан соғыс арқылы тәуелсіздік алған еді. Сонымен қатар, американдықтар Солтүстік-Батыс жағалауындағы тері саудасы үшін британдықтармен тікелей бәсекелесіп жатты, бірақ испандықтармен емес. Испанияның жағын қолдау олардың мүддесіне сай болды.
On July 22, 1792 Gray sailed Columbia Rediviva into the Nootka Sound accompanied by Hope under Ingraham. Juan Francisco de la Bodega y Quadra was present as the commandant of the Spanish settlement there. Bodega was awaiting the arrival of George Vancouver so the two could implement the first Nootka Convention. Bodega had intended to turn over the entire establishment to Vancouver, but while waiting for Vancouver, he began to change his mind. Over the summer, Bodega had begun to realize that John Meares had not only greatly exaggerated his losses during the Nootka Crisis, but also had operated British trading ships under the flag of Portugal in violation of East India Company regulations. When Gray and Ingraham arrived at Nootka, Vancouver was still en route. Bodega took the opportunity to ask the Americans if they would give him their account of the events of 1789 that led to the Nootka Crisis. Ingraham answered Bodega's letter at length. He wrote, "as I knew every circumstance, Captain Gray desired I would answer and he would sign it jointly." According to the letter signed by Ingraham and Gray, Meares had made many false claims about the events of 1789. The Portuguese ships, Ingraham said, were definitely British ships flying Portuguese flags. The "house" that Meares said he built at Nootka Sound, and which was explicitly mentioned in the Nootka Convention, was only a "rough hut", built and torn down in 1788. By 1789, when the Spanish arrived, "there was no vestige of any house remaining". The Nootka Convention said that Spain had seized buildings and that these must be restored to Britain. Further, Ingraham wrote that Meares had not purchased any land from Maquinna, as claimed. About the arrest of James Colnett by Esteban José Martínez, Ingraham and Gray wrote that Colnett had insulted and threatened Martínez, and that Colnett had drawn his sword on Martínez, justifying Colnett's arrest. The letter closed with a statement of friendship: "We sincerely hope, sir, when things are represented with truth, it will rescue our friend Don Estevan J. Martínez from censure As to the treatment of the Americans by Don Estevan, we have ever testified to it in terms due to such hospitality, and we are again happy to have it in our power to do what we deem justice to his conduct." The Americans were not a neutral party; the United States had only gained its independence from Britain through war a few years before. Also, the Americans were in direct competition with the British, but not the Spanish, for the fur trade of the Northwest coast. It was in their interest to support the Spanish case.
Бостонға оралу
Кантоннан Грей тауарын қайтадан шайға айырбастап, содан кейін АҚШ-тың Атлантикалық жағалауына батысқа қарай жүзіп кетті. Грей 1793 жылдың шілдесінде, әлемді айналып келгеннен кейін Бостонға оралды. 1798 жылдың 10 қыркүйегінде Грей Салемнен "Алерт" баркына командирлік етіп, Солтүстік-Батыс жағалауына тағы бір сауда сапарына шықты, онда ол бір-екі маусым тері саудасымен айналысуы тиіс болды, содан кейін Кантонға және бұрынғысынша үйіне қайта оралуы жоспарланған. Алайда, бұл сапар жол жүрісі кезінде-ақ француз каперінің Оңтүстік Атлантикада Грейдің кемесін басып алуына байланысты тоқтатылды. 17 қарашада "La Republicaine" кемесі Рио-де-Жанейродан шамамен 500 миль (805 км) шығысқа қарай басып алды, содан кейін ол марапаттау экипажымен (бірақ Грейдің басшылығымен) Рио-де-ла-Платадағы Испанияның Монтевидео портына жеткізілді, 14 желтоқсанда ол портына келді. Сол жерде "Алерт" және оның жүгі француз кемесінің жеңіс сыйлығы ретінде сатылды. "Алерт" 11 қаңтарда испан экипажымен және испан туымен Тынық мұхитына қарай жол тартты. Грей Америка Құрама Штаттарына оралып, теңізшілік қызметін жалғастырды. 1799 жылы Грей француздармен жалғасып жатқан қақтығыста "Люси" каперіне командирлік етті. "Люси" – 25 адамнан тұратын 12 зеңбірекке ие кеме.
In Canton, Gray again traded his cargo for tea, and then sailed west towards the Atlantic Coast of the United States. Gray returned to Boston in July 1793, after again circumnavigating the globe. On September 10, 1798, Gray set sail from Salem in command of the bark Alert, on another trading voyage bound for the Northwest Coast, where he was meant to spend a season or two fur trading, and thence for Canton and home again, as before. This voyage was cut short while yet outbound, though, by the capture of Gray's ship in the South Atlantic by a French privateer. Alert was taken by La Republicaine on November 17, about 500 mile (805 km) east of Rio de Janeiro, then sailed by a prize crew (though under Gray's command) to the Spanish port of Montevideo, on the Río de la Plata, arriving on December 14. There, Alert and its cargo were sold as prizes of the French ship. Alert left port on January 11, with a Spanish crew under the Spanish flag, bound for the Pacific. Gray returned to the United States and went on with his sailing career. In 1799, Gray commanded the privateer Lucy in the continuing issue with the French. Lucy was a 12 gun ship with a crew of 25.
Кейінгі сапарлары мен өлімі
1800 жылы 21 қарашада Грей Бостоннан темір және тас балласты жүкпен "Джеймс" шхунасын басқарып, Рио-де-Жанейроға қарай жолға шықты, ол 1801 жылы 18 сәуірде жетті. Одан кейін Англия мен АҚШ-тың оңтүстігіне де сапарлар жасады. Грей 1806 жылы теңізде, Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласының жанында қайтыс болды. Оның өлімінің себебі сары қызылша деп саналады. Ол әйелі мен төрт қызын қалдырды, олар кейін АҚШ Конгресіне өтініш жасап, оның сапарлары мен Американ революциясы кезінде Континенттік әскери-теңіз күштерінде офицер болғанын дәлелдеп, үкіметтік зейнетақы сұрады.
On November 21, 1800, Gray left Boston in command of the schooner James, with a cargo of iron and stone ballast, bound for Rio de Janeiro, where he arrived on April 18, 1801. He also made subsequent voyages to England and the southern United States. Gray died at sea in 1806, near Charleston, South Carolina. The cause of his death is believed to have been yellow fever. He left behind his wife and four daughters, who later petitioned the U. S. Congress for a government pension, based on his voyages and a claim that he was a naval officer for the Continental Navy during the Revolutionary War.
Мұра
Грей Колумбия өзеніндегі географиялық жаңалығын, сондай-ақ Тынық мұхитының жағалауындағы басқа жерлердегі ашылуларын жариялаған жоқ. Капитан Ванкувер Грейдің Англиядағы жаңалығын, сонымен бірге өзінің зерттеулерін жариялады және Грейге құрмет көрсетті. Сол кезде Грейдің осы жаңалығы оған атақ әкелмеді, маңызды деп есептелмеді де. Бірақ Грейдің (америкалықтарға қатысты) сауда мүмкіндіктерін бастауы көп ұзамай басқа Жаңа Англия саудагерлері жалғастырды, нәтижесінде Солтүстік-Батыс жағалауындағы үндістер американдықтарды "Бостондықтар" деп атады. Сонымен қатар, Грейдің Колумбияға бірінші болып кіргендігі кейіннен АҚШ-тың Орегон аймағы деп аталатын жерге қатысты аумақтық талаптарын қолдау үшін пайдаланылды. Бәсекелес британдық талапкерлер осы даулы аймақтың оңтүстік бөлігін Колумбия округі деп атады, оның атын Грей таңдаған өзеннің атынан алды. Колумбия округі кейіннен 19 ғасырдың ортасында Британ Колумбиясы колониясының атына айналды. 1871 жылы бұл колония Канадаға қосылғанда, Британ Колумбиясының қазіргі провинциясы болды.
Gray did not publish his geographic discoveries on the Columbia River, nor those elsewhere along the Pacific coast. Captain Vancouver did publish Gray's discoveries in England, along with his own explorations, and gave Gray credit. At the time, these discoveries by Gray did not gain him any renown nor were thought important. However, the trading opportunities Gray pioneered (in regard to Americans) were soon followed up by other New England merchants, with the result that the Indians of the Northwest Coast came to call Americans "Boston men". Moreover, Gray's priority in entering of the Columbia was later used by the United States in support of its territorial claims to what Americans called the Oregon Country. The rival British claimants called the more southerly portion of this disputed area the Columbia District, which they derived from the river name chosen by Gray. Columbia District eventually lent itself to the name of the mid 19th century colony of British Columbia. When that colony joined Canada in 1871, it became the existing province of British Columbia.