Эдвард дәуірі: Британия тарихындағы бір кезең

Эдвард дәуірі (1901-1910): Ұлыбритания тарихы, Эдуард VII патшалық кезеңі, Виктория дәуірінен кейінгі өзгерістер, либералдық реформалар.

22 мин оқу

100%

Дереккөз: Edwardian era — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Ұлыбританиядағы 1901-1910 жылдар аралығындағы тарихи кезең – Ұлыбританиядағы Эдвард дәуірі, 20 ғасырдың басындағы Эдвард VII патшаның 1901-1910 жылдар аралығындағы билігі. Бұл кезең көбінесе 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуына дейін, Георг V патшаның билігінің алғашқы жылдарына дейін созылады.

Бұл дәуір 1901 жылдың қаңтарында Виктория патшайымның қайтыс болуымен басталды, ол Виктория дәуірінің аяқталуын білдірді. Оның ұлы және мұрагері, Эдвард VII, Еуропаның өнері мен сән-салтанатының ықпалымен қалыптасқан сәнді элитаның басшысы болды. Сэмюэл Хайнс Эдвард дәуірін «әйелдер сурет салынған шляпалар киіп, дауыс бермейтін, байлар өмір сүруде көзге түсуден ұялмайтын, ал британ туы күн батпайтын шақ» деп сипаттады. 1906 жылы либералдар қайтадан билікке оралып, маңызды реформалар жасады. Жоғары топтан төменге қарай, дәуірде жұмысшылар, қызметшілер және өнеркәсіп жұмысшылары сияқты биліктен шеттетілген әлеуметтік топтар арасында саясатта маңызды өзгерістер болды. Әйелдер саясатқа (қайта) белсенді қатыса бастады.

Түсініктер

Эдвард дәуірі кейде Ұлыбритания империясында күннің ешқашан батпауымен ұзақ жазғы түстен кейін және бақшалардағы кештермен байланысты, романтикалық алтын ғасыр ретінде бейнеленеді. Бұл тұжырым 1920 жылдары және одан кейін Эдвард дәуірін сағынышпен еске түсірген, Ұлы соғыстың ауыртпалығы арқылы балалық шағына көз жүгірткендердің арқасында қалыптасты. Эдвард дәуірі бұрынғы Виктория дәуірінің ұлы жетістіктері мен келесі соғыстың апаттары арасындағы қарапайым ләззат кезеңі деп те есептелді. Жақындағы зерттеулер осы кезеңде байлар мен кедейлер арасындағы зор айырмашылықты көрсетіп, осы дәуірді саяси және әлеуметтік өмірдегі маңызды өзгерістердің бастауы ретінде сипаттайды. Тарихшы Лоренс Джеймс бұл кездегі басшылар Германия, Ресей және АҚШ сияқты қарсыластардан күшейіп келе жатқан қауіпті сезінгенін айтады. Дегенмен, 1914 жылдың жазында Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы көбіне күтілмеген болып келді, бірақ Корольдік теңіз күштері соғысқа дайындықпен айналысқандықтан, олар бұл жағдайды болжаған еді.

Саясат

Жұмысшы табының саяси санасы артып, кәсіподақтардың, еңбек қозғалысының күшеюіне және жақсырақ еңбек жағдайларын талап етуге алып келді. Аристократия жоғары мемлекеттік қызметтерді өз билігінде ұстады.

Консервативтік партия

Консерваторлар – сол кезде «Юнионисттер» деп аталған – 1890 жылдан 1906 жылға дейін үстем саяси партия болды. Партияның көптеген артықшылықтары болды, ол империализмді, тарифтерді, Англия шіркеуін, қуатты Корольдік флотты және дәстүрлі иерархиялық қоғамды қолдайтын сайлаушыларға ұнады. Англияның ауылдық аймақтарында жер иеленушілер мен помещиктер арасында күшті басшылық базасы болды, сондай-ақ Англия шіркеуі мен әскери мүдделер де күшті қолдауға ие болды. Тарихшылар сайлау қорытындыларын пайдаланып, консерваторлардың жұмысшы табының округтерінде күтпегендей жақсы көрсеткенін көрсетті. Олар ірі қалалардағы дәстүрлі жұмысшы табының жақсы жағдайдағы бөлігіне де тартымды болды. Ауылдық жерлерде ұлттық штаб-пәтерлер ақы төленген лекторлерді, буклеттерді, плакаттарды және әсіресе фонарь слайдтарын тиімді пайдаланды, олар ауылдық сайлаушылармен, әсіресе жаңадан сайлау құқығы алған шаруалармен тиімді байланыс орната алды. ХХ ғасырдың басында Артур Балфур премьер-министр болған консервативтік үкімет сыртқы саясат, қорғаныс және білім беру саласында көптеген жетістіктерге қол жеткізді, сондай-ақ Ирландиядағы жалға алушы фермерлер үшін алкогольге лицензия беру және жер иелену мәселелерін шешті. Дегенмен, кемшіліктер жинақталып, 1906 жылы партияның 1922 жылға дейін толық билікке оралмауына себеп болды. Консервативтік партия, әсіресе харизматикалық Джозеф Чемберленнің зейнеткерлікке шығуынан кейін, өзінің күш-жігерін және ынтасын жоғалтты. «Тарифтік реформа» (яғни, барлық импортқа тарифтер немесе салықтар салу) бойынша қақтығыс болды, ол көптеген еркін сауда жақтастарын либералдық лагерьге итерді. Тарифтік реформа – консервативтік басшылықтың түсініксіз түрде ұстанып қалған, ұтылған мәселесі болды. Консерваторлардың қолдауы жұмысшы табының және төменгі орта таптың жоғарғы бөлігінде әлсіреді, сондай-ақ зиялы қауымда да наразылық болды. 1906 жылғы жалпы сайлауда Либералдық партия үлкен жеңіске жетті, оның жалпы дауыс үлесі 25%-ға өсті, ал консерваторлардың жалпы дауысы өз деңгейінде қалды.

The Conservatives – at the time called "Unionists" – were the dominant political party from the 1890s until 1906. The party had many strengths, appealing to voters supportive of imperialism, tariffs, the Church of England, a powerful Royal Navy, and traditional hierarchical society. There was a powerful leadership base in the landed aristocracy and landed gentry in rural England, plus strong support from the Church of England and military interests. Historians have used election returns to demonstrate that Conservatives did surprisingly well in working class districts. They had an appeal as well to the better off element of traditional working class Britons in the larger cities. In rural areas, the national headquarters made highly effective use of paid travelling lecturers, with pamphlets, posters, and especially lantern slides, who were able to communicate effectively with rural voters – particularly the newly enfranchised agricultural workers. In the first years of the twentieth century, the Conservative government, with Arthur Balfour as Prime Minister, had numerous successes in foreign policy, defence, and education, as well as solutions for the issues of alcohol licensing and land ownership for the tenant farmers of Ireland. Nevertheless, the weaknesses were accumulating, and proved so overwhelming in 1906 that the party did not return to complete power until 1922. The Conservative Party was losing its drive and enthusiasm, especially after the retirement of the charismatic Joseph Chamberlain. There was a bitter split on "tariff reform" (that is, imposing tariffs or taxes on all imports), that drove many of the free traders over to the Liberal camp. Tariff reform was a losing issue that the Conservative leadership inexplicably clung to. Conservative support weakened among the top tier of the working class and lower middle class, and there was dissatisfaction among intellectuals. The 1906 general election was a landslide victory for the Liberal Party, which saw its total vote share increase by 25%, while the Conservative total vote held steady.

Еңбек партиясы

Еңбек партиясы 1890 жылдан кейін қарқынды дамып келе жатқан кәсіподақ қозғалысынан туындады. 1903 жылы либералдармен Глэдстон-Макдональд келісімі жасалып, сайлауларда партиялық қолдау көрсетуге және Парламенттегі шағын Еңбек партиясының өкілдерінің пайда болуына мүмкіндік берді. Бұл ахуал 1920 жылдарға дейін уақытша болды, одан кейін Еңбек партиясы өз күшімен әрекет етуге жете білді, ал либералдар қайта оралу мүмкін емес құлдырауға ұшырады. Жұмысшы табындағы әлеуметтік өзгерістер нәтижесінде, тәуелсіз әрекет етуге ниеттенген жас буын қалыптасты. Майкл Чайлдс жас ұрпақтың Либерал саяси стиліне қарағанда Еңбек партиясын ұнатуының себептері болғанын айтады. Әлеуметтік факторлардың қатарында діни білімнің секуляризациялануы (либералдық көзқарастарды сіңірген диссиденттік мектептердің рөлінің азаюы); 1890 жылдан кейін «Жаңа кәсіподақтар» бұрынғыда білікті жұмысшылар басымдығын күйзеген қозғалысқа білікті емес жұмысшыларды тартты; және музыкалық залдар мен спорт сияқты жаңа демалыс түрлері жастарды қамтыды, ал ескі буын либерал сайлаушыларын кері итерді. Партияда империалистер мен буарларды қолдаушылар, социалистерге жақын және классикалық либералдар, әйелдердің сайлау құқығын жақтаушылар мен қарсыластары, соғысқа қарсы топтар мен Франциямен әскери одақты қолдаушылар сияқты көптеген қайшы және жауынгерлік фракциялар болды. Англикандық шіркеуден тыс протестанттар – конформист емес диссиденттер білім беру және салық салу салаларында орныққан шіркеуге қарсы күресуге белсенділік танытты. Алайда, диссиденттер қолдауын жоғалтып, 1900 жылдан кейін партия ішіндегі рөлі азайды. Партия құрамына сонымен қатар белгілі католик зиялысы Хилэр Беллок та кірді, ол 1906 және 1910 жылдар аралығында либералдық депутат болды. Олардың арасында жұмысшы қозғалысынан шыққан секуляристер де болды. Орта тапқа жататын бизнес, кәсіби және зиялы топтар негізгі тірек болды, бірақ кейбір ескі аристократиялық отбасылар да маңызды рөл атқарды. Жұмысшы табының өкілдері жаңадан құрылған Еңбек партиясына қарай жылдам ауысты. Бірлестіретін фактор – саясат пен Парламентті қоғамды жақсарту және реформалау құралы ретінде пайдалану бойынша кеңінен қолдау таба білді. Лордтар палатасында либералдар көптеген өкілдерін жоғалтты, олар 1890 жылдары «тек аты жөнінен емес, консервативті болып кетті». Үкімет патшаны қарсылығына қарамастан, жаңа либерал лордтар тағайындауға мәжбүр ете алды, және бұл қауіп 1911 жылы Лордтардан Төменгі палатаның басымдығы үшін болған күресте шешуші рөл атқарды.

The Labour Party was emerging from the rapidly growing trade union movement after 1890. In 1903 it entered the Gladstone–MacDonald pact with the Liberals, allowing for cross party support in elections, and the emergence of a small Labour contingent in Parliament. It was a temporary arrangement until the 1920s, when the Labour Party was strong enough to act on its own, and the Liberals were in an irreversible decline. Subtle social changes in the working class were producing a younger generation that wanted to act independently. Michael Childs argues that the younger generation had reason to prefer Labour over Liberal political styles. Social factors included secularised elementary education (with a disappearing role for Dissenting schools that inculcated Liberal viewpoints); the "New Unionism" after 1890 brought unskilled workers into a movement previously dominated by the skilled workers; and new leisure activities, especially the music hall and sports, involved youth while repelling the older generation of Liberal voters. It contained numerous contradictory and hostile factions, such as imperialists and supporters of the Boers; near socialists and laissez faire classical liberals; suffragettes and opponents of women's suffrage; antiwar elements and supporters of the military alliance with France. Nonconformist Dissenters – Protestants outside the Anglican fold – were a powerful element, dedicated to opposing the established church in the fields of education and taxation. However, the Dissenters were losing support and played a lesser and lesser role in party affairs after 1900. The party also included Roman Catholics, including the notable Catholic intellectual Hilaire Belloc, who sat as a Liberal MP between 1906 and 1910. They included secularists from the labour movement. The middle class business, professional and intellectual communities were generally strongholds, although some old aristocratic families played important roles as well. The working class element was moving rapidly toward the newly emerging Labour Party. One unifying element was widespread agreement on the use of politics and Parliament as a means to upgrade and improve society and to reform politics. In the House of Lords, the Liberals lost most of their members, who in the 1890s "became Conservative in all but name." The government could force the unwilling king to create new Liberal peers, and that threat did prove decisive in the battle for dominance of Commons over Lords in 1911.

Бурлар соғысы

Екінші Буер соғысына үкімет зор сеніммен кірісті, Оңтүстік Африкадағы екі шағын ауылдық Буер республикасының, халық саны Лондоннан кем ақ нәсілді азаматтары бар, 2 1/2 жыл бойы Ұлыбритания империясының күшін тойтарып, жеңіске жету үшін 400,000 императорлық әскер қажет болады деп күткен жоқ. Соғыс Либералдық партияны соғысқа қарсы және соғыс жақтастары болып екіге бөліп жіберді. Соғысқа қарсы сөйлеген Дэвид Ллойд Джордж сияқты көрнекті саяхатшылардың ықпалы артты. Дегенмен, соғыстың бағытын басқарған Либералдық-юнионист Джозеф Чемберлен билігін сақтап қалды. 1900 жылы генерал Кишенер басшылыққа келген соң, Буер партизандарының тактикасын жоққа шығару үшін "жерді өртеу" саясатын қолданды. Қолға түскен Буер жауынгерлері әскери тұтқындар ретінде Ұлыбританияның басқа иеліктеріне жіберілді. Алайда, соғысқа қатыспаған Буерлер – көбінесе әйелдер мен балалар – қатаң күзетілетін тұтқындау лагерьлеріне орналастырылды. Тұтқындау лагерьлері тығыздығымен, нашар санитариямен және азық-түлік рационының жеткіліксіздігімен ерекшеленді. Қызылша, тиф және дизентерия сияқты жұқпалы аурулар эндемикалық сипатқа ие болды. Көптеген тұтқындар қайтыс болды. Эмили Хобхаус лагерьлерді аралап, тұрғын жағдайларына қатты наразылық білдірді және британдық қоғамның назарына жеткізді. Қоғамдық наразылық Фосетт комиссиясының құрылуына әкелді, ол Хобхаус есебін растады және жағдайдың жақсаруына ықпал етті. Буерлер басылып, Буер республикалары Британ империясына қосылды. Буер генералы Ян Смуц жаңа үкіметте жоғары лауазымды қызметкер болды және тіпті Бірінші дүниежүзілік соғыста британдық жоғары лауазымды шенеунік атанды. 1901 жылы Квинсленд, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория, Тасмания, Оңтүстік Австралия және Батыс Австралияның алты британдық өздік басқару колониясы Австралия Ұлттық Достастығын құрды, олардың ішкі істерін толыққанды басқару құқығы болды, бірақ сыртқы саясат және қорғаныс мәселелері Лондонның бақылауында болды. Эдмунд Бартон алғашқы премьер-министр болды.

Либералды реформалар

Генри Кэмпбелл Баннерман басшылығымен Либералдық партия либералдарды еркін сауда және жер реформасының дәстүрлі платформасы айналасына біріктірді және оларды Либералдық партия тарихындағы ең үлкен сайлау жеңісіне жеткізді. Премьер-министрдің беделін оның алдыңғы қатардағы мүшелері басып озды, олардың ішінде Қаржы министрі (Exchequer) Эдвард Грей, Сыртқы істер министрі Эдвард Грей, Соғыс министрі Ричард Бердон Холдейн және Сауда кеңесінің төрағасы Дэвид Ллойд Джордж есімдері ерекше көзге түсті. Кэмпбелл Баннерман 1908 жылы зейнетке шықты, ал оның орнын Асквит басты. Ол үкіметтің радикализмін күшейтті, әсіресе 1909 жылғы «Халық бюджеті» жерге және жоғары табыстарға жаңа салықтар салу арқылы кеңейтілген әлеуметтік көмек бағдарламаларын қаржыландыруды ұсынды. Бұл бюджетті консерваторлар басымдығы бар Лордтар палатасы тоқтатып тастады, бірақ ол 1910 жылдың сәуір айында заңға айналды. 1906 жылы сайланған либералдық депутаттардың шамамен жартысы «жаңа либерализмді» қолдады, ол адамдардың өмірін жақсарту үшін үкіметтің араласуын жақтады. 1906–1911 жылдары либералдар саясат пен қоғамды реформалауға бағытталған маңызды заңдарды қабылдады, мысалы, жұмыс уақытын реттеу, Ұлттық сақтандыру және әлеуметтік мемлекеттің негізін қалау, сондай-ақ Лордтар палатасының билігін шектеу. Әйелдерге сайлау құқығын беру либералдардың күн тәртібінде болған жоқ. Еңбекшілерге көмектесетін көптеген маңызды реформалар жасалды, олардың ең көрнектісі – 1909 жылғы Сауда кеңестері заңы, ол белгілі бір салалардағы ең төменгі жалақыны белгіледі, бұл бұрынғы «ешкімнің жалақысы» (sweated labour) немесе «жанға қиын жалақы» (sweatshop rates) тарихымен сипатталды, себебі жұмыс күшінің артық болуы, әйелдердің жұмыс істеуі немесе біліктіліктің жетіспеуі салдарынан жалақы өте төмен болды. Алғашқыда бұл заң төрт салаға қатысты: тізбек жасау, дайын киім тігу, қағаз қорап жасау және машинамен тігілген және аяқталған тоқыма өнімдері. Лордтар палатасындағы консерваторлар «Халық бюджетін» тоқтатуға тырысты. Либералдар 1911 жылғы Парламент заңын қабылдады, ол заң шығару процесіне Лордтар палатасының араласуын күрт шектеді. Бірақ бұл үкімет үшін қымбатқа түсті, өйткені король оның позициясын бекіту үшін 1910 жылы екі жалпы сайлау өткізуді талап етті, нәтижесінде үкімет көпшілігінің көп бөлігін жоғалтып, күштердің тепе-теңдігін Еңбек партиясы мен Ирландия парламенттік партиясының мүшелері ұстап тұрды.

The Liberal Party under Henry Campbell Bannerman rallied Liberals around the traditional platform of free trade and land reform and led them to the greatest electoral victory in Liberal Party history. The Prime Minister was overshadowed by his frontbench, most notably H. H. Asquith at the Exchequer, Edward Grey at the Foreign Office, Richard Burdon Haldane at the War Office and David Lloyd George at the Board of Trade. Campbell Bannerman retired in 1908 and was succeeded by Asquith. He stepped up the government's radicalism, especially in the "People's Budget" of 1909 that proposed to fund expanded social welfare programmes with new taxes on land and high incomes. It was blocked by the Conservative dominated House of Lords, but eventually became law in April 1910. Almost half of the Liberal MPs elected in 1906 were supportive of the "new liberalism", which advocated government action to improve people's lives. Liberals in 1906–1911 passed major legislation designed to reform politics and society, such as the regulation of working hours, National Insurance and the beginnings of the welfare state, as well as curtailing the power of the House of Lords. Women's suffrage was not on the Liberal agenda. There were numerous major reforms helping labour, typified by the Trade Boards Act 1909 that set minimum wages in certain trades with the history of "sweated" or "sweatshop" rates of especially low wages, because of surplus of available workers, the presence of women workers, or the lack of skills. At first it applied to four industries: chain making, ready made tailoring, paper box making, and the machine made lace and finishing trade. Conservative peers in the House of Lords tried to stop the People's Budget. The Liberals passed the Parliament Act 1911 to sharply reduce the power of the House of Lords to block legislation. The cost was high, however, as the government was required by the King to call two general elections in 1910 to validate its position and ended up frittering away most of its large majority, with the balance of power held by Labour and Irish Parliamentary Party members.

Германияға қарсы Франция мен Ресеймен байланыстар

Германияның канцлері Отто фон Бисмарк 1872 жылдан 1890 жылға дейін Еуропа дипломатиясына басымдық етті, бейбітшілікті сақтау үшін Еуропаның күш тепе-теңдігін пайдалану саясатын ұстанды. Соғыс болған жоқ. 1890 жылы Бисмарк агрессивті жас кайзер Вильгельммен қызметтен алынып, ол тиімді түрде Бисмарк жүйесін орталықтандырмай, Германияны оқшаулауға бағытталған француздық күш-жігерді күшейтті. Үштік Антанта құрылғаннан кейін Германия өзін қоршауға алынғандай сезінді: батысында Франция орналасқан, ол Франко-пруссия соғысынан кейін бір буын ұйықтағаннан кейін қайтадан жарысқа түсті, ал шығысында Ресей отырды, оның қарқынды индустриализациясы Берлин мен Венаны алаңдатты. 1890 жылдардың соңында Солсбери үкіметі кезінде сыртқы саясатта маңызды рөл атқарған Джозеф Чемберлен Германиямен одақ құру туралы келісімдерге бірнеше рет тырысты. Берлинге бұл қызығушылық тудырмады. Ал Париж Ресей мен Ұлыбританияға жақындасу үшін бар күшін жұмсады. 1894 жылғы Франко-ресейлік одақ, 1904 жылғы Франция мен Ұлыбританияны байланыстырған Антанта Кордиаль және соңында 1907 жылғы Англо-ресейлік Антанта, Үштік Антантаға айналды – бұл маңызды кезеңдер болды. Осылайша Франция Ресеймен ресми одаққа келісіп, Германия мен Австрияға қарсы Ұлыбританиямен бейресми келісім жасады. 1903 жылға қарай АҚШ және Жапониямен жақсы қарым-қатынас орнатылды. Ұлыбритания 1900 жылдары Бур соғысы кезінде оқшауланғаннан кейін континенттік державалардан алшақтау саясатын, «Сұңғыла оқшаулану» деп аталатын саясатын тоқтатты. Ұлыбритания өзінің екі ірі отаршылдық қарсыласымен – 1904 жылғы Франциямен Антанта Кордиаль және 1907 жылғы Англо-ресейлік Антанта арқылы отаршылдық мәселелермен шектелген келісімдерге келді. Ұлыбританияның бұл қадамы Германияның қатаң сыртқы саясатына және 1898 жылдан бастап оның теңіз күштерін дамытуына реакция болды, бұл ағылшын-германдық теңіз қарулану жарысына әкелді. Британдық дипломат Артур Николсон «бізге достық емес Франция мен Ресейдің болуы, достық емес Германиядан гөрі әлдеқайда зиянды» деп мәлімдеді. Үштік Антантаның нәтижесі Ұлыбританияның Франциямен және оның одақтасы Ресеймен қарым-қатынасын жақсартуға және Германиямен жақсы қарым-қатынастың маңыздылығын азайтуға әкелді. 1905 жылдан кейін сыртқы саясатты либерал сыртқы істер министрі Эдвард Грей (1862–1933) қатаң бақылады, ол партия жетекшілерімен сирек кеңесетін. Грей либералдық саясатты, барлық соғыстарға және Ұлыбританияны соғысқа қатысуға міндеттейтін әскери одақтарға қарсы саясатты бөлісті. Алайда Бур соғысы жағдайында Грей бурлар агрессия жасады деп санды, оған қарсы тұру қажет болды. Либералдық партия бұл мәселеде екіге бөлінді, үлкен фракция Африкадағы соғысқа қарсы болды. Ұлыбритания, Франция және Ресей арасындағы Үштік Антантаны Германия, Австрия-Мажарстан және Италия арасындағы Үштік одақпен жиі салыстырады, бірақ тарихшылар бұл салыстыруға қарсы. Антанта, Үштік одақтан немесе Франко-ресейлік одақтан айырмашылығы, өзара қорғаныс одағы емес еді, сондықтан Ұлыбритания 1914 жылы өзінің сыртқы саясаты туралы шешімдерді еркін қабылдады. Либералдар жоғары моральдық принциптерді ұстанды және 1914 жылға қарай неміс агрессиясы халықаралық нормаларды бұзды дегенге көз жеткізді, әсіресе оның бейтарап Бельгияға шабуыл жасауы моральдық тұрғыдан, Лондон шарты бойынша Ұлыбритания мен Германияның міндеттемелері және Еуропа континентін бақылауға тырысатын кез келген державаға қарсы британдық саясат тұрғысынан қабылдауға болмайтын нәрсе еді. 1914 жылдың тамызында басталғанға дейін, соңғы бірнеше аптада, әлемдік соғыс жақындап келе жатқанын ешкім де сезбеді. Генералдар өнеркәсіптік жетістіктердің арқасында болашақтағы кез келген соғысты жақсы дайындалған, жақсы қаруланған және жылдам қозғалатын тараптың тез жеңіске жететініне сенді. Соңғы онжылдықтардағы жаңалықтар – жарылғыш заттар, қашықтықтан атылатын артиллерия және пулеметтер – жаяу әскердің жаппай шабуылдарында жоғары құрбандықтарға ұшыратуды қамтамасыз ететін қорғаныс қарулары екенін ешкім түсінбеді.

Germany's Chancellor Otto von Bismarck dominated European diplomacy from 1872 to 1890, with a policy of using the European balance of power to keep the peace. There were no wars. Bismarck was removed by an aggressive young Kaiser Wilhelm in 1890, effectively decentralizing the Bismarckian Order that had been shrewdly managed, and empowering French efforts to isolate Germany. With the formation of the Triple Entente, Germany began to feel encircled: to the West lay France, with whom rivalry was awakening after a generation of dormancy following the Franco Prussian War, to the East sat Russia, whose rapid industrialization worried Berlin and Vienna. Joseph Chamberlain, who played a major role in foreign policy in the late 1890s under the Salisbury government, repeatedly tried to open talks with Germany about some sort of alliance. Berlin was not interested. Meanwhile, Paris went to great pains to woo Russia and Great Britain. Key markers were the Franco Russian Alliance of 1894, the 1904 Entente Cordiale linking France and Great Britain, and finally the Anglo Russian Entente in 1907 which became the Triple Entente. France thus had a formal alliance with Russia, and an informal alignment with Britain, against Germany and Austria. By 1903 good relations had been established with the United States and Japan. Britain abandoned the policy of holding aloof from the continental powers, so called "Splendid Isolation", in the 1900s after being isolated during the Boer War. Britain concluded agreements, limited to colonial affairs, with her two major colonial rivals: the Entente Cordiale with France in 1904 and the Anglo Russian Entente of 1907. Britain's alignment was a reaction to an assertive German foreign policy and the build up of its navy from 1898 which led to the Anglo German naval arms race. British diplomat Arthur Nicolson argued it was "far more disadvantageous to us to have an unfriendly France and Russia than an unfriendly Germany". The impact of the Triple Entente was to improve British relations with France and its ally Russia and to demote the importance to Britain of good relations with Germany. After 1905, foreign policy was tightly controlled by the Liberal Foreign Secretary Edward Grey (1862–1933), who seldom consulted with his party leadership. Grey shared the strong Liberal policy against all wars and against military alliances that would force Britain to take a side in war. However, in the case of the Boer War, Grey held that the Boers had committed an aggression that it was necessary to repulse. The Liberal party split on the issue, with a large faction strongly opposed to the war in Africa

The Triple Entente between Britain, France and Russia is often compared to the Triple Alliance between Germany, Austria–Hungary and Italy, but historians caution against the comparison. The Entente, in contrast to the Triple Alliance or the Franco Russian Alliance, was not an alliance of mutual defence and Britain therefore felt free to make her own foreign policy decisions in 1914. The Liberals were highly moralistic, and by 1914 they have been increasingly convinced that German aggression violated international norms, and specifically that its invasion of neutral Belgium was completely unacceptable in terms of morality, Britain and Germany's obligations under the Treaty of London, and in terms of British policy against any one power controlling the continent of Europe. Until the last few weeks before it started in August 1914, almost no one saw a world war coming. The expectation among the generals was that because of industrial advances any future war would produce a quick victory for the side that was better prepared, better armed, and faster to move. No one saw that the innovations of recent decades—high explosives, long range artillery and machine guns—were defensive weapons that practically guaranteed defeat of massed infantry attacks with very high casualties.

Германиямен теңіз жарысы

1805 жылдан кейін Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің басымдығы ешқандай күмәнді тудырмады; 1890 жылдары Германия оған тең келмекке бел буды. Ұлы адмирал Альфред фон Тирпиц (1849–1930) 1897 жылдан 1916 жылға дейін неміс теңіз саясатын бағыттап тұрды. 1871 жылы неміс империясы құрылғанға дейін Пруссияның және басқа неміс мемлекеттерінің нақты теңіз флоты болған жоқ. Тирпиц қарапайым флотты әлемдік деңгейдегі, Ұлыбритания Корольдік теңіз күштеріне қауіп төндіретін күшке айналдырды. Британдықтар Dreadnought мысалында жаңа технологиямен жауап берді. Ол барлық басқа соғыс кемелерін ескірген деп жариялады, сонымен қатар көмір станциялары мен телеграф кабельдерінің жаһандық желісінің арқасында теңіз ісінде Ұлыбританияның үстемдігін сақтап қалуға мүмкіндік берді. Теңіз үстемдігін сақтап қалуға деген ұмтылыстан басқа, британдықтардың әскери стратегиясы немесе ірі соғысқа жоспары болмады.

Экономика

Эдвард дәуірі бейбітшілік пен гүлденудің кезеңі ретінде ерекшеленеді. Ұлыбританияның өсім қарқыны, өндіріс көлемі және ЖІӨ (бірақ жан басына шаққандағы ЖІӨ емес) қарсыластары – АҚШ және Германиядан қалып қойды, алайда ел әлі де сауда, қаржы және кеме жүргізу салаларында әлемді жетектеп тұрды және өндіріс пен кен өндірісінде берік негізге ие болды. Өнеркәсіп секторы жаһандық өзгерістерге бейімделуде жай жүргізілді, сондай-ақ элита арасында кәсіпкерлікке қарағанда демалысқа басымдық беру айқын байқалды. Дегенмен, Лондон Нью-Йорк, Париж немесе Берлинге қарағанда әлдеқайда тиімді және кең ауқымды әлемнің қаржы орталығы болды. Ұлыбритания ресми империясында, сондай-ақ Латын Америкасында және басқа да елдердегі бейресми империясында үлкен мөлшерде шетелдік кредиттер жинады. Оның АҚШ-та, әсіресе теміржол саласында, ірі қаржылық активтері болды. Бұл активтер Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы жылдарында жабдықтау үшін төлем жасауға өте маңызды болып табылды. Жағдайлар, әсіресе қалалық өмірде, жақсарып, гүлдену көз тартарлық болды. Жұмысшы табы жұртты басқаруда үн қосу үшін саяси наразылық білдіре бастады, бірақ экономикалық мәселелерге байланысты өнеркәсіптік наразылық 1908 жылға дейін жоғары деңгейге жеткен жоқ. Жаңа табыс тағамға, сондай-ақ денсаулықты жақсартуға бағытталған медициналық қызметтер сияқты көптеген тауарлар мен қызметтерге жұмсалатын қаражатты арттыруға мүмкіндік берді. Физикалық ортаның ең маңызды жақсаруы – тұрғын үй қорының сапасы болды, ол халық санынан жылдам өсті; оның сапасы орталық және жергілікті билік тарапынан қатаң реттелді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде нәрестелердің өлімі ел бойынша күрт төмендеді. Дж. М. Винтер мұны толық жұмыспен қамту және соғыс жұмыскерлеріне төленген жалақының артуымен байланыстырады.

Әйелдердің мәртебесінің артуы

Үй шаруасындағы әйелдер үшін тігіс машиналарын арқылы дайын киімдерді өндіруге мүмкіндік туды және өз киімдерін тігу оңайлады; Барабара Берманның пікірінше, "үйде киім тігу әйелдерге өмірдегі кең ауқымды әлеуметтік өзгерістер мен кернеулерді басқаруға көмектесетін маңызды құрал ретінде сақталды". Орта таптың сауаттылығының артуы әйелдерге ақпарат пен идеяларға кеңірек қол жеткізуге жағдай жасады. Сансыз жаңа журналдар олардың талғамдарын қанағаттандырып, әйелдік бейнені қалыптастыруға көмектесті. Жазу машинасы, телефон және жаңа тіркеу жүйелері орта таптағы әйелдерге жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін арттырды. Мектеп жүйесінің жылдам дамуы және жаңа медбике мамандығының пайда болуы да осыған себеп болды. Білім мен әлеуметтік жағдай спорттың қарқынды дамып келе жатқан саласында әйелдердің рөлін күшейтті. Әйелдер шіркеу ісіне белсенді қатысты, оның ішінде қызметке қатысу, жексенбілік мектепте сабақ беру, қайырымдылық жинау, рухани көмек көрсету, әлеуметтік жұмыс және халықаралық миссионерлік қызметтерді қолдау сияқты істерге атсалысты. Олар дерлік барлық басшылық лауазымдардан толығымен шеттетілді.

Әйелдердің сайлау құқығы

Орта таптағы әйелдердің мәртебесі арта түскен сайын, олар саяси дауыс беру құқығын талап етуді жақтап, қолдауларын күшейтті. Әйелдердің сайлау құқығы барлық партияларда қолдау тапты, бірақ 1906 жылдан кейін билікке келген Либералдық партияның жетекшілері, әсіресе Х.Х. Асквит, оған кедергі келтірді. Көптеген ұйымдар өз жұмыстарын тыныш түрде жүргізіп келді. 1897 жылдан бастап, олар Миллисент Фосетт басқарған Әйелдердің сайлау құқығын қолдайтын ұлттық одақ (NUWSS) арқылы бірікті. Алайда, жаңалықтардың бірінші беттеріндегі жариялымды Әйелдердің әлеуметтік және саяси одағы (WSPU) иеленді. 1903 жылы құрылған бұл одақты Эмелин Панкхёрст (1858–1928) және оның қыздары Кристабель Панкхёрст (1880–1958) мен Сильвия Панкхёрст (1882–1960) үштігі қатаң түрде бақылады. Олар ірі шерулер сияқты көзге түсетін жарнамалық науқандарға ерекше машықтанды. Бұл сайлау құқығы қозғалысының барлық саласын серпілтті. Парламентте сайлау құқығын қолдаушылар көп болғанымен, биліктегі Либералдық партия осы мәселе бойынша дауыс беруге рұқсат бермеді, нәтижесінде суфражистердің күресі күшейді. WSPU өз одақтастарынан өзгеше, мәселенің мәнділігін көрсету үшін, тіпті өз мақсаттарына зиян келтіре отырып, зорлық-зомбылыққа бару науқанын бастады.

Тууды бақылау

Аборт заңсыз болғанымен, ол кең таралған контрацепция түрі болатын. Негізінен жұмысшы сыныбының әйелдері қолданған бұл процедура жүктілікті тоқтату ғана емес, сонымен қатар кедейлік пен жұмыссыздықтан сақтану үшін де пайдаланылды. Ұрыққа қарсы құралдарды тасығандар заң бойынша жазаланатын еді. Ұрыққа қарсы құралдар уақыт өте келе қымбаттап, тиімсіздік деңгейі жоғары болды. Контрацепциядан өзгеше, абортқа алдын ала жоспарлау қажет болмады және ол арзанға түсті. Газет жарнамалары аборт жасатуға арналған препараттарды жанама түрде жарнамалау және сату үшін қолданылды. Қоғамның барлығы контрацепция мен абортты қабылдаған жоқ, қарсыластары оларды бірдей күнә деп қарады. Аборт орта таптағы әйелдердің арасында ауылдық жерлердегілерге қарағанда көбірек кездесті, себебі бұл процедура оңай қолжетімді болмады. Әйелдер көбінесе тиімсіз таблеткалар сатып алуға алданып қалды. Көптеген дәрігерлер заңдық жазадан қорыққандықтан ғана емес, оны әйелдің өміріне қауіп төндіретін амалсыздық деп санағандықтан да аборт жасауға келіспеді. Дегенмен, әйелдерге жеті жасқа дейінгі балаларына қамқорлық құқығын алу мүмкіндігі көбірек берілді; бұл тенденция "жас балалар доктринасы" деп белгілі болды, онда баланың жеті жасқа дейін анасының күтімінде болуы жақсы деп есептелді. Сол кезде жалғыз аналар қоғамның ең кедей тобы болып саналды және кемінде төрт себеп бойынша кемсітілді. Біріншіден, әйелдер ұзақ өмір сүргендіктен, көбінесе жесір болып қалатын. Екіншіден, әйелдердің жұмысқа орналасу мүмкіндігі шектеулі болды, ал жұмыс тапқан жағдайда олардың жалақысы ерлерден төмен болды. Үшіншіден, әйелдер жесір қалғаннан кейін қайтадан үйленуге немесе тұрмысқа шығуға аз мүмкіндік алатын, нәтижесінде отбасының қалған мүшелерін асырау міндеті олардың үстіне жүктелетін. Соңғысы, кедей әйелдердің тамақтануы нашар болды, өйткені күйеулері мен балалары азық-түліктің басым бөлігін иеленді. Көптеген әйелдер дұрыс тамақтанбады және денсаулық сақтауға қолжетімділігі шектеулі болды. Орта және жоғары таптағы әйелдер үй шаруасын тиімді жүргізу үшін қызметшілерге сенді. Қызметшілерге тамақ, киім, баспана және шағын жалақы беріліп, жұмыс берушінің үйіндегі жекелеген әлеуметтік жүйеде өмір сүрді. Алайда, Эдвард дәуірінде үй қызметшілерінің саны азайды, себебі осы салаға жұмыс істеуге ниет білдірген жастардың саны төмендеді.

Although abortion was illegal, it was nevertheless a widespread form of birth control. Used predominantly by working class women, the procedure was used not only as a means of terminating pregnancy, but also to prevent poverty and unemployment. Those who transported contraceptives could be legally punished. Contraceptives became more expensive over time and had a high failure rate. Unlike contraceptives, abortion did not need any prior planning and was less expensive. Newspaper advertisements were used to promote and sell abortifacients indirectly. Not all of society was accepting of contraceptives or abortion, and the opposition viewed both as part of one and the same sin. Abortion was much more common among the middle classes than among those living in rural areas, where the procedure was not readily available. Women were often tricked into purchasing ineffective pills. In addition to fearing legal reprimands, many physicians did not condone abortion because they viewed it as an immoral procedure potentially endangering a woman's life. However, women were increasingly granted custody of their children under seven years of age; this tendency was colloquially known as the "tender years doctrine," where it was believed that a child was best left under maternal care until the age of seven. At the time, single mothers were the poorest sector in society, disadvantaged for at least four reasons. First, women lived longer, often leaving them widowed with children. Second, women had fewer opportunities to work, and when they did find it, their wages were lower than male workers' wages. Thirdly, women were often less likely to marry or remarry after being widowed, leaving them as the main providers for the remaining family members. Finally, poor women had deficient diets, because their husbands and children received disproportionately large shares of food. Many women were malnourished and had limited access to health care. Middle and upper class women relied on servants to run their homes smoothly. Servants were provided with food, clothing, housing, and a small wage, and lived in a self enclosed social system within their employer's house. However, the number of domestic servants fell in the Edwardian era due to fewer young people willing to be employed in this capacity.

Мода

Жоғары топтар бос уақыт спортын қабылдады, нәтижесінде сән жылдам дамыды, өйткені жақсы қозғалатын және икемді киімдер қажет болды. Эдвард дәуірінде әйелдер өте тар корсет немесе бельдік киіп, ұзын юбкалар киеді. Эдвард дәуірі – әйелдердің күнделікті өмірде корсет киген соңғы кезеңі болды. Артур Марвик айтуынша, Ұлы соғыс кезінде болған өзгерістердің ең айқын нәрсесі – әйелдер киімінің өзгеруі болды, «өйткені соғыстан кейін саясаткерлер басқа шіркеулердегі сағаттарды кері қайтарса да, ешкім әйелдер юбкаларының ұзындығына жоғалған сантиметрлерді қоспады». Киімдер көбінесе шифоннан жасалған тәтті безгек түстерінен, мусс-линия де-сореден, қауырсынмен және кружевомен безендірілген тульден тігілді. «Күндіз жоғары, қатайтылған жағалар; кешке иықтан ашық декольте». Чай көйлегінің кесімі формальды кешкі көйлектен қарағанда еркін болды және корсетсіз киілетін. Силуэті ағынды, көбінесе кружевомен немесе арзан ирландтық тігіспен безендірілетін. Ұзын қолғаптар, безендірілген шляпалар және күннен қорғайтын шамыршықтар жиі аксессуар ретінде қолданылды. Шамыршықтар жаңбырдан қорғайтын қолшамырлардан өзгеше, олар күннен қорғану үшін қолданылады, бірақ көбінесе олар функционалдық емес, әшекей ретінде пайдаланылды. Эдвард дәуірінің соңында шляпалардың көлемі ұлғайды, бұл тенденция 1910 жылдары да жалғасты. Эдвардтықтар киім дизайнында жаңа стильдерді дамытты. Эдвард дәуірінде көлемді, ауыр юбкаларға деген сұраныс азайды: екі бөліктен тұратын киімдер модаға енді. Онжылдықтың басында юбкалар труба тәрізді болды. 1901 жылы юбка жиектері көбінесе мата мен кружевомен безендірілді. Кейбір көйлектер мен юбкаларда шлейф болды. 1880 жылы таныстырылған тігілген жакеттер танымалдылығын арттырды және 1900 жылы тігілген костюмдер танымал болды. 1905 жылы юбкалар иілген және төменгі жиегінде кеңейтілген жұмсақ бүктемелермен жасалды. 1905-1907 жылдары бел жеңіліретін. 1911 жылы әйелдердің қозғалысын шектейтін, тығыз киетін юбка – хоббл юбка таныстырылды. Үйде жұмсақ матадан жасалған, тігістермен және кружевомен безендірілген көйлектер немесе шай көйлектері киілетін. 1913 жылы әйелдер киімдері бұрынғы буынға қарағанда төменгі және кейде V тәрізді мойын сызығына ие болды. Бұл кейбір адамдар үшін артық болды және Еуропаның дін қызметкерлері арасында наразылық тудырды.

The upper classes embraced leisure sports, which resulted in rapid developments in fashion, as more mobile and flexible clothing styles were needed. During the Edwardian era, women wore a very tight corset, or bodice, and dressed in long skirts. The Edwardian era was the last time women wore corsets in everyday life. According to Arthur Marwick, the most striking change of all the developments that occurred during the Great War was the modification in women's dress, "for, however far politicians were to put the clocks back in other steeples in the years after the war, no one ever put the lost inches back on the hems of women's skirts". Fabrics were usually sweet pea shades in chiffon, mousse line de sore, tulle with feather boas and lace. 'High and boned collars for the day; plunging off shoulder décolleté for the evening'. The tea gown's cut was relatively loose compared to the more formal evening gown, and was worn without a corset. The silhouette was flowing, and was usually decorated with lace or with the cheaper Irish crochet. Long kid gloves, trimmed hats, and parasols were often used as accessories. Parasols are different from umbrellas; they are used for protection from the sun, rather from the rain, though they were often used as ornamentation rather than for function. By the end of the Edwardian era, the hat grew bigger in size, a trend that would continue in the 1910s. The Edwardians developed new styles in clothing design. The Edwardian Era saw a decrease in the trend for voluminous, heavy skirts:
The two piece dress came into vogue. At the start of the decade, skirts were trumpet shaped. Skirts in 1901 often had decorated hems with ruffles of fabric and lace. Some dresses and skirts featured trains. Tailored jackets, first introduced in 1880, increased in popularity and by 1900, tailored suits known as tailormades became popular. In 1905, skirts fell in soft folds that curved in, then flared out near the hemlines. From 1905 – 1907, waistlines rose. In 1911, the hobble skirt was introduced; a tight fitting skirt that restricted a woman's stride. Lingerie dresses, or tea gowns made of soft fabrics, festooned with ruffles and lace were worn indoors. Around 1913 women's dresses acquired a lower and sometimes V shaped neckline in contrast to the high collars a generation before. This was considered scandalous by some, and caused outrage among clergy throughout Europe.

Газеттер

ХХ ғасырдың басында төменгі орта тапқа бағытталған және егжей-тегжейлі саяси және халықаралық жаңалықтарды екінші деңгейге түсіретін танымал журналистиканың өркендеуі болды, бұл жаңалықтар аз таралған беделді газеттердің назарында болды. Бұл газеттер отбасылық меншікте болды және олардың басты мақсаты пайда табу емес, жаңалықтар мен редакциялық материалдарды бақылау арқылы ел элитасына ықпал ету болды. Ал жаңа баспасөз спорт, қылмыс, сенсация және танымал тұлғалар туралы әңгімелерге баса назар аударғандықтан, әлдеқайда көп көлемдегі аудиторияға жетті. Маңызды сөздер мен күрделі халықаралық оқиғалар туралы толыққанды мәліметтер жарияланбады. Альфред Хармсворт, 1-ші виконт Нортклифф – бұл саланың басты инноваторы болды. Хармсворт көп ақша тапты, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол саяси билікке де ұмтылды. Ол үшін ол ең беделді газетті – "Таймс" газетін сатып алды. П. П. Кэттералл мен Колин Сеймур Уре мынандай қорытынды жасады:
«Ол [ол] қазіргі баспасөзді кез келген адамнан гөрі көп әсер етті». Ол енгізген немесе пайдаланған жаңалықтар әлі де маңызды: кең мазмұн, бағаны төмендету үшін жарнамалық кірістерді пайдалану, агрессивті маркетинг, аймақтық нарықтарға бағыну, партиялық бақылаудан тәуелсіздік.

Өнер

Эдвард дәуірі француздық Belle Époque кезеңімен сай келеді. Ұзаққа созылмаған биіктігіне қарамастан, бұл кезең өзінің ерекше архитектуралық стилімен, сәнмен және өмір салтымен ерекшеленді. Арт-нуво стилі айқын әсер етті. Суретшілерге автомобиль мен электр энергиясының дамуы, сондай-ақ адам құқықтары туралы сананың артуы ықпал етті. 1910 жылдың қараша айында Роджер Фрай Лондонның Графтон галереясында «Мане және постымпрессионистер» көрмесін ұйымдастырды. Бұл көрме Англияда Гоген, Мане, Матисс және Ван Гогтарды таныстырған және олардың өнерін жұртшылыққа жеткізген алғашқы көрме болды. Одан кейін 1912 жылы Екінші постымпрессионистік көрмені өткізді. Джордж Фрэмптонның 1912 жылы Хайд-паркте орнатылған Питер Пэн мүсіні бірден пікір қақтығысына себеп болды, қоғамдық мүсіннің рөлі және оның демалыс алаптарындағы орны туралы талқылауды қозғады.

Музыка

Тікелей өнер көрсетулер, әуесқой және кәсіби, ең көп таралған. Генри Вуд, Эдвард Элгар, Густав Холст, Арнольд Бакс, Джордж Баттерворт, Ральф Воан-Уильямс және Томас Бичэм белсенді жұмыс істеді. Жаз айларында әскери және мыс оркестрлер көбінесе саябақтарда ойнайтын. Балауыз цилиндрлері мен граммофон пластинкалары сияқты жаңа технологиялар, фонографтар мен «сөйлейтін машиналарда» ойнатылып, тікелей өнер көрсетулерін кез келген уақытта қайта тыңдауға мүмкіндік берді.

Сахналық өнер

Кино өте жаңа және қарапайым болғандықтан, көрермендер фильмдерге қарағанда тікелей қойылымдарды ұнатты. Музыкалық залдар өте танымал және кеңінен таралған; олардың ішінде ер адам кейіпкерін сомдайтын Веста Тилли және комедиялық актер Литтл Тич есімдері белгілі болды. Осы кезеңнің ең сәтті драматургі У. Сомерсет Мом болды. 1908 жылы ол Лондонда бір уақытта төрт пьесасын қойды, ал "Панч" журналы Шекспирдің жарнамаларға үлкен қызығушылықпен қарап, шаршаңқы күйде тырнақтарын шайнап отырғанын бейнелейтін карикатура жариялады. Момның пьесалары, оның романдары сияқты, көбінесе дәстүрлі сюжеттік құрылымға ие болды, бірақ осы онжылдықта Джордж Бернард Шоу, Харли Гранвилл Баркер және Генрик Ибсен мен Герхардт Хауптманның пьесалары арқылы көрсетілген «Жаңа драма» да пайда болды. Сэр Генри Ирвинг, сэр Джордж Александр және сэр Герберт Бербом Три басқарған актер-директор жүйесі төмендеп бара жатты.

Сәулет

Белгілі сәулетшілер Эдвин Лютенс, Чарльз Ренни Маккинтош және Джайлс Гилберт Скотт болды. Еуропадағы модерн стилінің танымалдығына қарамастан, Эдвардтық барокко архитектурасы қоғамдық ғимараттар үшін кеңінен қолданылды және ол Кристофер Реннің 17 ғасырдың соңы мен 18 ғасырдың басындағы үлгілерінің қайта жаңғыруы еді. Виктория дәуірінің эклектикалық стильдерінен талғамның өзгеруі немесе кері қайтуы, кезеңнің тарихи жаңаруларымен сәйкес келді, ең бастысы – 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басындағы грузин және неоклассикалық стильдер. 1908 жылғы жазғы Олимпиада ойындары үшін салынған Уайт-Сити стадионы Ұлыбританиядағы алғашқы Олимпиада стадионы болды. Франко-британдық көрменің орнында салынған, ол 68 000 көрерменге арналған және 1908 жылдың 27 сәуірінде король Эдуард VII салтанатты түрде ашты. Ол сол кездегі әлемдегі ең ірі құрылыс болып есептелді және Эдвардтық Лондонға тән кең ауқымды көрермендерге ұнату үшін таң қалдыруға және осы арқылы олардың құмарлығын арттыруға арналған.

Фильм

Фильмдерді түсірген Митчелл мен Кенион 1900-1907 жылдар аралығында Ұлыбритания мен Ирландиядағы көптеген сахналарды – спорт жарыстарын, шерулерді, фабрикалардан шығуды, саябақтарды, қала көшелерін, қайықпен жүзуді және осы сияқты жағдайларды бейнеледі. Олардың түсірген фильмдері түпнұсқа негативтерден жақсы сапамен қалпына келтіріліп, бізге жеткен.

Ғылым мен технология

Бұл кезең көптеген жаңалықтарға толы болды. Эрнест Рутерфорд радиоактивтілік туралы зерттеулерін жариялады. Гульельмо Маркони алғашқы атланттық сымсыз сигналдарды жіберді, ал Райт ағайындылар алғаш рет ұшқыш машинаны сынап көрді. Осы дәуірдің соңына қарай Луи Блериот ұшақпен Англия арнасын кесіп өтті; әлемдегі ең ірі кеме RMS Olympic алғашқы сапарына шықты, ал оның ірі әпкесі RMS Titanic құрылыс кезеңінде болды; автомобильдер бұрынғыдан көп тарады; ал Роалд Амундсеннің және одан кейін Роберт Фалькон Скоттың экспедициялары Оңтүстік полюске жетті.

Спорт

1908 жылы жазғы Олимпиада ойындары Лондон қаласында өткізілді. Спорттың танымалдылығы әлеуметтік жіктелуге бейімделген, теннис пен яхта ең байлардың арасында танымал болса, футбол жұмысшы табының сүйікті ойыны еді.

Футбол

Астон Вилла 1904–05 жылдары ФА Кубогын төртінші рет жеңіп, 1909–10 жылдары алтыншы лига титулын жеңіп, дәуірдегі ең басты футбол командасы ретіндегі орнын сақтап қалды. 1910 жылы Бёрнли клубы олардың жетістігіне құрмет көрсету үшін шарапты және аспан көгі түстерін қабылдады. Сандерленд 1901–02 жылдары төртінші лига титулын жеңіп алды. Осы дәуірде Ливерпуль (1900–01, 1905–06), Ньюкасл Юнайтед (1904–05, 1906–07, 1908–09) және Манчестер Юнайтед (1907–08) өздерінің алғашқы лига титулдарын жеңіп алды.

Жынысы және отбасы

Астон, Дженнифер және Паоло Ди Мартино. "Тәуекел, табыс және сәтсіздік: Виктория және Эдвард дәуірінің соңындағы әйелдер кәсіпкерлігі". Экономикалық тарих шолуы 70.3 (2017): 837–858. Онлайн.

Делап, Люси. "Суперәйел: Эдвард дәуіріндегі Ұлыбританиядағы гендер және гениальдылық теориялары", Тарихи журнал (2004) 47#1, 101–126 б. JSTOR-да.

Дайхаус, Кэрол. Виктория және Эдвард дәуірінде өскен қыздар (Routledge, 2012).

Лиддингтон, Джилл. Көтерілісші қыздар: Әйелдерге дауыс беру құқығы Эдвард дәуіріндегі өмірді қалай өзгертті (Hachette UK, 2015).

Пурвис, Джун. Эдвард дәуіріндегі суфражистка қозғалысының тарихнамасындағы гендерлік аспектілер: бірнеше ойлар (Routledge, 2016).

Росс, Эллен. "Қатал сұрақтар мен сөккен сөздер: 1870–1914 жылдардағы жұмысшы табының лондондық отбасылары". Феминистік зерттеулер 8.3 (1982): 575–602. JSTOR-да.

Сазерленд, Гиллиан. "Өзін-өзі оқыту, әлеуметтік топ және гендер: Эдвард дәуіріндегі Ұлыбританиядағы төменгі орта таптағы отбасылардағы әйелдер". Оксфорд білім беру шолуы 41#4 (2015): 518–533.

Трейси, Майкл. Эдвард дәуіріндегі баланың әлемі: Артур Мидің 1908–1910 жылдардағы балалар энциклопедиясында көрсетілгендей (2008). Онлайн.