Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық саясаткер және теміржол мердігері (1809–89)
British politician and railway contractor (1809–89)
Сэр Сэмюэл Мортон Пето, 1-ші барон (4 тамыз 1809 – 13 қараша 1889) – ағылшын кәсіпкері, азаматтық инженер және теміржол құрылысын дамытушы, 20 жылдан астам уақыт Парламент мүшесі (депутат) болды. Грисселл мен Пето фирмасының серіктесі ретінде ол Лондонның маңызды ғимараттары мен ескерткіштерін салған құрылыс фирмаларын басқарды, олардың ішінде Реформа клубы, Лицей театры, Нельсон бағанасы және жаңа Парламент ғимараты бар – бұл тапсырыстар оған зор байлық әкелді. Оның операцияларының ауқымы және оларды орындау үшін қажетті еңбек күшінің мөлшері оны әлемдегі ең ірі жұмыс беруші етіп шығарды. "Пето және Беттс" серіктестігіндегі серіктес ретінде ол сол кездегі қарқынды дамып келе жатқан теміржолдарды салудағы маңызды мердігерлердің бірі болды. Лондондағы басқа да шебер құрылысшылардың шағын тобымен бірге ол 1834 жылы Chartered Institute of Building (Салынды Институты) құрылтайшысы ретінде танылды.
Sir Samuel Morton Peto, 1st Baronet (4 August 1809 – 13 November 1889) was an English entrepreneur, civil engineer and railway developer, and, for more than 20 years, a Member of Parliament (MP). A partner in the firm of Grissell and Peto, he managed construction firms that built many of London's major buildings and monuments, including the Reform Club, The Lyceum Theatre, Nelson's Column and the replacement Houses of Parliament commissions which brought him great wealth. The scale of his operations, and that of the workforces needed to undertake them, made him the world's largest employer. As a partner in Peto and Betts, he then became one of the major contractors in the building of the rapidly expanding railways of the time. Along with a small group of other Master Builders in London he is credited as a founding member of the Chartered Institute of Building in 1834.
Ерте өмір
Сэмюэл Мортон Пето, көбінесе Мортон Пето деп аталды, 1809 жылдың 4 тамызында Уокинг, Суррейде дүниеге келді. Жастық шағында ол Лондонда құрылыс фирмасын басқаратын еңшесі Генри Петоға кірпіш қалаушы шәкірт болып берілді.
Samuel Morton Peto, normally called Morton Peto, was born on 4 August 1809, in Woking, Surrey. As a youth, he was apprenticed as a bricklayer to his uncle Henry Peto, who ran a building firm in London.
Мансап
1830 жылы оның емісі қайтыс болғанда, Пето және оның үлкен туысы Томас Гриселл (бес жыл бойы оның емісімен серіктес болған) серіктестік құрды. Грисселл мен Пето фирмасы (1830–1847) Лондонда көптеген мәшһүр ғимараттар салды, оның ішінде Реформа клубы, Оксфорд және Кембридж клубы, Лицей, Сент-Джеймс театры және Чарринг-Кростағы Хангерфорд базары. Бұдан өзге, олар Нельсон бағанасын, жаңа Парламент үйін (1843) және Лондонның кірпіш кәріздерінің ірі инфрақұрылымдық жобасын салды. 1848 жылы Лондондағы алғашқы мұнаралы баптист шіркеуі – Блумсбери баптист шіркеуі салынды. Әдетте, Корольдік комиссар дінге адал емес адамдарға жерді жалға беруге кедергі келтірген, олардың архитектурасы "жаңыл, мұнарасыз" болғандықтан. Петоның: "Бір мұнара, Мырза? Бізге екі мұнара керек!" деп айқайлағаны айтылады. Шіркеу 1951 жылға дейін екі мұнарамен болды, содан кейін олар қауіпті деп танылып алынып тасталды.
When his uncle died in 1830, Peto and his older cousin, Thomas Grissell (who had been a partner to his uncle for five years), went into partnership. The firm of Grissell and Peto (1830–1847) built many well known buildings in London, including the Reform Club, the Oxford & Cambridge Club, the Lyceum, St James's Theatre and Hungerford Market at Charing Cross. In addition, they built Nelson's Column and the new Houses of Parliament (1843) and the vast infrastructure project of the London brick sewer. Another project, in 1848, was the Bloomsbury Baptist Chapel, the first Baptist church with spires in London. Tradition has it that the Crown Commissioner was reluctant to lease the land to nonconformists because of their "dull, spire less architecture". Peto is said to have exclaimed, "A spire, my Lord? We shall have two!" The church had twin spires until 1951, when they were removed as unsafe.
Темір жол жұмыстары
1834 жылы Пето жаңадан дамып келе жатқан темір жолдардың мүмкіндіктерін байқап, еңшесінің құрылыс фирмасымен байланысын үзді. Ол және оның туысы Грисселл тәуелсіз теміржол мердігері ретінде кәсіпорын құрды. Фирмасының алғашқы теміржол жұмысы – Бирмингемдегі Керзон көшесінде екі станция салу болды. Содан кейін фирма өзінің алғашқы темір жол учаскесін, Ұлы Батыс темір жолының Ханвелл және Лэнгли бөлігін салды, оған Уарнклиф виадугі де кірді. Грисселл Петоның қабылдаған тәуекелдерінен алаңдап, 1846 жылы серіктестікті тоқтатты.
In 1834 Peto saw the potential of the newly developing railways and dissolved the connection with his uncle's building firm. He and his cousin Grissell founded a business as an independent railway contractor. His firm's first railway work was to build two stations in Curzon Street, Birmingham. Next the firm built its first line of track, the Hanwell and Langley section of the Great Western Railway, which included the Wharncliffe Viaduct. Grissell became increasingly nervous of the risks taken by Peto, and in 1846 dissolved the partnership.
Пето мен Беттс
1848 жылы Пето мен Эдвард Беттс (Петоның қарындасы Эннге үйленген) ресми серіктестікке кірісіп, көптеген теміржол келісімшарттарында бірлесіп жұмыс істеді. Көбінесе олар Томас Брассимен де серіктес болды. 1854 жылы Қырым соғысы кезінде Пето, Беттс және Брасси Балаклава мен Севастополь арасындағы Ұлы Қырым орталық темір жолын майданға жабдықтар жеткізу үшін салды. 1855 жылдың ақпанында британ үкіметі Петоның соғыс кезіндегі еңбегін мойындап, оны Саффолк графтығындағы Сомерлейтон Холл баронеті етіп тағайындады. Дания королі Фредерик VII Петоны Фленсбург-Хусум-Теннинг теміржол компаниясын құрғаны және Шлезвиг герцогтігінде теміржолдар салғаны үшін марапаттады, бұл Лоустофт порты арқылы экспорт-импорт саудасының өсуіне ықпал етті. Тағы бір шетелдік жоба – 1859 жылдан 1860 жылға дейін салынған Гомбург темір жолы. 1866 жылы «Оверенд, Гурни және Компания» банкінің банкротқа ұшырауы мен «Лондон, Чатем және Довер» темір жолының құлдырауына қатысқандықтан, Пето мен Бетт серіктестігі төлемдерді жүзеге асыра алмады.
In 1848 Peto and Edward Betts (who had married Peto's sister Ann) entered into a formal partnership and together they were to work on a large number of railway contracts. Frequently, they also working in partnership with Thomas Brassey. In 1854 during the Crimean War Peto, Betts and Brassey constructed the Grand Crimean Central Railway between Balaklava and Sevastopol to transport supplies to the troops at the front line. In February 1855 the British government recognised Peto for his wartime services; he was made Baronet of Somerleyton Hall in the County of Suffolk. King Frederick VII of Denmark honoured Peto for establishing the Flensburg–Husum–Tönning Railway Company and its construction of railways in the Duchy of Schleswig, which led to a growing export/import trade with the port of Lowestoft. Another project abroad was the Homburg Railway built from 1859 to 1860. The Peto and Betts partnership became insolvent in 1866 due to a combination of the failure of the bank, Overend, Gurney and Company, and their involvement in the failure of the London Chatham and Dover Railway.
Басқа қызмет түрлері
1844 жылы Пето Саффолк графтығындағы Сомерлейтон Холлді сатып алды. Ол холлды заманауи жабдықтармен қайта жаңартып, ауылда мектеп және қосымша үйлер салдырды. Содан кейін Лоустофт қаласында да осындай жобаларды жүзеге асырды. 1846 жылы Пето Баптист миссионерлік қоғамының тең қазынашысы болды. 1855 жылдан 1867 жылдың наурызына дейін ол жеке қаржылық қиындықтарға байланысты отставкаға кеткенге дейін жалғыз қазынашы қызметін атқарды. 1855 жылы Регент паркіндегі «Диораманы» жалға алып, оны Баптист шіркеуіне айналдыруға қаржы жұмсады. Пето екі он жыл бойы парламент депутаты болды. Ол 1847 жылдан 1854 жылға дейін Норвичтен, 1859 жылдан 1865 жылға дейін Финсбериден, ал 1865 жылдан 1868 жылға дейін Бристольден либералды депутат ретінде сайланды. Осы кезеңде ол қоғамдық өмірдегі ең белгілі тұлғалардың біріне айналды. 1851 жылғы Ұлы көрменің қаржыландырылуына кепілдік беруге көмектесіп, Джозеф Пакстонның «Кристалл сарайына» қолдау көрсетті. 1855 жылы Пето баронет титулы алды; бірақ 1860-шы жылдары оның бизнесі қиындыққа тап болды, сондықтан 1863 жылы Сомерлейтон Холлді сатуға мәжбүр болды және 1866 жылы банкротқа ұшырады. 1866 жылы Лондон, Чатем және Довер темір жолының төлем қабілетсіздігіне және Пето мен Бетт серіктестігінің сәтсіздігіне қатысқаннан кейін, Петоның сенімді бизнесмен ретіндегі беделі күрт төмендеді және толыққанды қалпына келмеді. 1863-1865 жылдар аралығында қазіргі Непал елшілігі орналасқан Кенсингтон Плейс Гарденс, Лондон W8 мекенжайындағы ғимарат архитектор Джеймс Мюррейдің жобасы бойынша Пето үшін салынды. 1865 жылы ол Пертширдегі Киллин қаласындағы Аушлайн үйінде тұрғаны айтылады. 1868 жылы Бенджамин Дизраэли мен Уильям Эварт Гладстонның қолдауына қарамастан, парламенттегі мандатын тастауға мәжбүр болды. Ол Будапештке эмиграциялап, Ресей мен Венгрияда теміржол құрылысын дамытуға тырысты. Отанына оралғаннан кейін 1874 жылы ашылған Корнуолл минералдық теміржолының бас мердігері болды, бірақ байланысты Корнуолл біріктірілген темір кендері корпорациясының сәтсіздігі салдарынан КМР-дегі темір кені тасымалының күтілгендей болмауы оған ауыр зиян келтірді. CMR өзі сақталды және 1876 жылы жолаушылар тасымалын енгізгеннен кейін жаңаруын бастады, содан кейін 1877 жылы Ұлы Батыс теміржолына жалға берілді, бірақ бұл жақсарту Пето үшін кеш болды. Ол 1889 жылы беймәлім күйде қайтыс болды.
In 1844, Peto bought Somerleyton Hall in Suffolk. He rebuilt the hall with contemporary amenities, as well as constructing a school and more houses in the village. He next built similar projects in Lowestoft. In 1846, Peto became co treasurer of the Baptist Missionary Society. From 1855 to March 1867, he was sole treasurer, resigning after personal financial difficulties. In 1855 took over the lease of The Diorama, Regent's Park and paid for its conversion into a Baptist Chapel. Peto served for two decades as a Member of Parliament. He was elected a Liberal Member for Norwich in 1847 to 1854, for Finsbury from 1859 to 1865, and for Bristol from 1865 to 1868. During this time he was one of the most prominent figures in public life. He helped to make a guarantee towards the financing of The Great Exhibition of 1851, backing Joseph Paxton's Crystal Palace. In 1855 Peto was made a baronet; but in the 1860s his businesses ran into trouble, so that in 1863 he sold Somerlyton Hall and in 1866 became bankrupt. After his involvement with the insolvency of the London, Chatham and Dover Railway in 1866, and the failure of the Peto and Betts partnership, Peto's personal reputation as a trustworthy businessman was badly damaged and never fully recovered. Between 1863 65 the current Embassy of Nepal in Kensington Place Gardens, London W8, designed by the architect James Murray, was built for Peto. In 1865 he is listed as living at Auchline House at Killin in Perthshire. In 1868, he had to give up his seat in Parliament, despite having the support of both Benjamin Disraeli and William Ewart Gladstone. He exiled himself to Budapest and tried to promote railways in Russia and Hungary. When he returned he became the main contractor for the Cornwall Minerals Railway which opened in 1874, but the failure of the related Cornish Consolidated Iron Mines Corporation meant that he sustained heavy losses when iron ore traffic on the CMR failed to live up to expectations. The CMR itself survived and began to recover after it had introduced passenger services in 1876 and was then leased by the Great Western Railway in 1877, but this improvement came too late for Peto. He died in obscurity in 1889.
Мұра
Петоның өте жағымсыз портреті Джордж Борроудың "Ромни Рай" кітабының қосымшасына енгізілген, онда ол "Мистер Флэмсон" деп сипатталған. 1840 жылдары Пето Лоустофт темір жолы және портын дамытқан кезде, темір жол Лоустофттың сыртындағы Оултон Броудтағы Борроудың жерін бөліп өтті. Борроу бұған қатты ашуланып, Петоға наразылық танытты. Петоның құрметіне Джон Пуллер Норвич темір жол станциясында портрет-бюст орнатты. Ұлы Ярмут қаласындағы Мортон Пето жолы оның атымен аталған. Лоустофт қаласында "Пето жолы" деп аталатын жол бар, ол Лоустофт темір жол станциясын (Дания жолы арқылы, Даниядағы Петотың мұрасымен байланысты) Норманстонмен жалғастырады. Эшфордта, Кентте Сэмюэл Пето жолы – бұл бұрынғы Ньютаун теміржол шеберханасының орнына салынған тұрғын үй жолы және оның құрметіне аталған. Бишоп Стортфорд, Гертфордширде Мортон Пето жолы қаланың темір жол станциясына жақын орналасқан. Петоның портреті Оксфордтағы Реджентс Парк колледжі кітапханасының сыртында, колледждің Степниден Реджентс Паркке көшуіне көмектескенінің еске алу ретінде ілінген.
An extremely unfavourable portrait of Peto is included in the appendix to George Borrow's Romany Rye, where he is described as "Mr. Flamson". When Peto promoted the Lowestoft Railway and Harbour Company in the 1840s, the railway split Borrow's estate at Oulton Broad, just outside Lowestoft. Borrow deeply resented this and bore a grudge against Peto thereafter. Peto is commemorated by a portrait bust at Norwich railway station by John Pooler. Morton Peto Road, a road in Great Yarmouth, was named after him. There is a road in Lowestoft called "Peto Way" that connects Lowestoft railway station (via Denmark Road, again in connection with Peto's legacy in Denmark) to Normanston. In Ashford. Kent, Samuel Peto Way is a residential road built upon the old Newtown Railway Works site and was named in his honour. In Bishop's Stortford, Hertfordshire, Morton Peto Road is located close to the town's railway station. A portrait of Peto hangs outside the library at Regent's Park College, Oxford, in commemoration of his assistance with the college's move from Stepney to Regent's Park.