Соам Дженінс: Англия жазушысы және саяхатшысы

Кіріспе

Ағылшын жазушысы (1704–1787) британдық өнер тарихшысы (1904–1976). Соам Дженис (1 қаңтар 1704 – 18 желтоқсан 1787) – ағылшын жазушысы және парламент мүшесі. Ол жануарларға қатысты этикалық мәселелерді алғашқылардың бірі болып көтерген.

Өмір және жұмыс

Ол сэр Роджер Дженинстің және оның екінші әйелі, сэр Питер Соамның қызы Элизабет Соамның үлкен ұлы болды. Ол Лондонда дүниеге келді және Кембридж университетінің Сент-Джон колледжінде білім алды. 1742 жылы ол Кембриджширден парламент депутаты болып сайланды, оның мүлкі (1740 жылы әкесінен мұраға алған Боттишем Холл) осы аймақта орналасқан еді, содан кейін ол Дунвич округі мен Кембридж қаласынан өкілдік етті. 1755 жылдан 1780 жылға дейін ол Сауда кеңесі комиссарларының бірі болды. Ол 1748–1769 және 1771–1787 жылдары Бедфорд деңгейі корпорациясының басқармасына сот судьясы болып сайланды. Дженинс өмірінде көркем әдебиет саласындағы беделін байлығы мен әлеуметтік статусына, сондай-ақ қабілеттері мен таланттарына қарыздар еді, олардың екеуі де айтарлықтай болған. Оның поэзиялық туындылары, «Би өнері» (1727) және «Әртүрлі шығармалар» (1770) жинақтарында, кейде шектен шығуға жақындағанмен, көптеген әдемі және көтеріңкі бөлімдер бар. Оның прозалық шығармаларының алғашқысы – «Зұлымдықтың табиғаты мен шығу тегі туралы еркін зерттеу» (1756). Бұл эссе, әсіресе Сэмюэл Джонсонның «Әдеби журналда» жарияланған рецензиясында, қатты сынға ұшырады. Джонсон бұл кітапты ең қиын моральдық мәселелерді шешуге жасалған әлсіз және беткей әрекет деп айыптады. Әдетте, мейірімді және жақсы мінезді Дженинс, оның сын-пікірінен қатты ашуланды. Ол еңбегінің екінші басылымын шығарды, оған ақтау сөз қосты және Джонсонның өлімінен кейін одан кек алуға тырысты. 1776 жылы Дженинс «Христиан дінінің ішкі дәлелдері» атты еңбегін жариялады. Өмірінің бір кезеңінде деистік күмәнділікке бой алғанмен, ол енді православиеге қайтып келді және оның шындығына күмән келтіруге ешқандай себеп жоқ, ол христиандықты адам ақылының қағидаларымен толық сәйкестігіне негізделгендігін қорғады. Бұл еңбек әдеби құндылығы үшін мақтауға ие болды. Дженинс 1782 жылы «Кейбір мәселелер бойынша зерттеулер» атты еңбегін жариялады. «Зерттеу II» еңбегінде Дженинс, тіршілік тізбегін пайдаланып, жануарларға Құдайдың адамдарды қалай қарағанын солай қарау керек деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ: «Біз өмір сыйлай алмаймыз, сондықтан оны ең кішкентай жәндіктерден де жеткілікті себепсіз алып тастамауымыз керек; олардың барлығы оны біз сияқты игі ниетті қолдан алады, сондықтан олардың оны пайдалануға тең құқығы бар» деді.

He was the eldest son of Sir Roger Jenyns and his second wife Elizabeth Soame, daughter of Sir Peter Soame. He was born in London, and was educated at St John's College, Cambridge. In 1742, he was chosen M. P. for Cambridgeshire, in which his property (Bottisham Hall, which he inherited from his father in 1740) was situated, and he afterwards sat for the borough of Dunwich and the town of Cambridge. From 1755 to 1780 he was one of the commissioners of the Board of Trade. He was elected as a Bailiff to the board of the Bedford Level Corporation for 1748–1769 and 1771–1787. For the measure of literary repute which he enjoyed during his life Jenyns was indebted as much to his wealth and social standing as to his accomplishments and talents, though both were considerable. His poetical works, the Art of Dancing (1727) and Miscellanies (1770), contain many passages graceful and lively though occasionally verging on licence. The first of his prose works was his Free Inquiry into the Nature and Origin of Evil (1756). This essay was severely criticized on its appearance, especially by Samuel Johnson in the Literary Magazine. Johnson condemned the book as a slight and shallow attempt to solve one of the most difficult of moral problems. Jenyns, a gentle and amiable man in the main, was extremely irritated by his review. He put forth a second edition of his work, prefaced by a vindication, and tried to take vengeance on Johnson after his death by a sarcastic epitaph:

In 1776 Jenyns published his View of the Internal Evidence of the Christian Religion. Though at one period of his life he had affected a kind of deistic scepticism, he had now returned to orthodoxy, and there seems no reason to doubt his sincerity, questioned at the time, in defending Christianity on the ground of its total agreement with the principles of human reason. The work was praised for its literary merits. Jenyns published Disquisitions on Several Subjects in 1782. In "Disquisition II", Jenyns argued, using the great chain of being, that animals should be viewed in the same way that humans would want to be viewed by God. He also asserted that: "We are unable to give life, and therefore ought not wantonly to take it away from the meanest insect, without sufficient reason; they all receive it from the same benevolent hand as ourselves, and have therefore an equal right to enjoy it."

Өлім және мұрагерлік

Женис 1787 жылдың 18 желтоқсанында Лондон қаласында қызбадан қайтыс болды және Боттишемдегі Киелі Үштік шіркеуінде жерленді. Ол бала-шағасы болмай қайтыс болғандықтан, оның мұрагері оның туысы Джордж Леонард Женис болды.

Шығармалары

1790 жылы Чарльз Нэлсон Коул жазған өмірбаянымен бірге Дженинстің туындыларының жинағы жарық көрді. Джеймс Босвеллдің «Джонсон» еңбегінде оған қатысты бірнеше сілтеме кездеседі.

Женистің түсіндірмесі

Карл Л. Беккер «Революция қарсаңында» (1918) еңбегінде Дженистің Америка революциясына қатысты пікірін былайша сипаттайды: Дженисті англикандық утилитаризмнің мысалы ретінде келтіреді.