Францис Уильям Петре: Жаңа Зеландия сәулетшісінің өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Жаңа Зеландиялық сәулетші (1847–1918)

Фрэнсис Уильям Петре (27 тамыз 1847 – 10 желтоқсан 1918), кейде Фрэнк Петре деп те аталады, Жаңа Зеландияда туған, Дунедин қаласындағы сәулетші. Ол готикалық қайта жандану стилінің шебер өкілі болды және Жаңа Зеландиядағы осы стильдегі ең жақсы мамандардың бірі саналды. Ол католик шіркеуінің англосаксон елдерінде роман стиліндегі ғибадат орындарын салуға бағытталған бастамасын қолдады. Оның Крайстчерчтегі Қасиетті Құдайға арналған Базилика соборы 2021 жылы бұзылды. Әртүрлі сәулеттік стильдерде білікті жұмыс істей білген ол бетонды дамыту және құрылыс саласындағы инновациялық жұмыстарымен де көзге түсті. Ол көптеген мемлекеттік және жеке ғимараттардың жобасын жасады, олардың көпшілігі бүгінгі күнге дейін Дунедин және оның төңірегінде сақталған. Оның ең танымал ғимараттары – шіркеулер мен семинариялар, олар оның халықаралық абыройын қалыптастырды.

Ерте өмір

Петре Дороти Уадхэмтің ұрпағы, ағылшын крипто-католик әулетінің түп атасы және 17 ғасырда Англиядағы Оксфордтағы Уадхэм колледжін құрған адам. 19 ғасырда осы әулет қайтадан өз дінін ашық жариялай алды. Архитектордың әкесі екінші Жаңа Зеландия компаниясына инвестиция салған. Петрлер Англияның Эссекс графтығындағы Ингатестоннан шыққан ақсүйек отбасы еді. Франсис Петренің жақын туыстары Жаңа Зеландияның алғашқы және ең белгілі отаршыл отбасыларының бірі болды; Чатем аралындағы Петре шығанағы олардың құрметіне аталған, ал бастапқыда Солтүстік аралдағы Вангануи қаласы да олардың есімімен аталуға тиіс болған. Веллингтон қаласының Торндон ауданы Англиядағы Торндон Холл есімімен аталған. Петре 1840 жылы Жаңа Зеландия компаниясының директоры ретінде Жаңа Зеландияға келді, ал оның әкесі Уильям Генри Фрэнсис Петре, 11-ші барон Петре, компания төрағасы болған. Жаңа Зеландия компаниясы Жаңа Зеландияны отарлауды дамыту мақсатымен құрылған және маорилерден мыңдаған гектар жерді, кейде күмәнді жолмен сатып алған. Осының нәтижесінде Генри Петре Веллингтон қаласын құрушылардың бірі болды. Ол сондай-ақ Жаңа Манстер провинциясының колониялық қазынашысы қызметін атқарды. Генридің ерекше келбеті болған сияқты, оның замандасы, Жаңа Зеландияның қоғамдық сыншысы Шарлотта Годли оны былай сипаттаған: «Ол өте бойлы, жіңішке және дұрыс орнатылмаған от темірлері секілді көрінеді». Франсис Петре 1847 жылы Петон қаласында дүниеге келді, ол бүгінде Солтүстік аралдағы Лоуэр-Хатт қаласының маңында орналасқан және Жаңа Зеландиядағы ең алғашқы британдық елді мекендердің бірі болды. 1855 жылы, сол кездегі британдық отарлық дәстүрге сәйкес, Петре білім алу үшін Англияға жіберілді. Ол Англияның солтүстігіндегі Шеффилдке жақын орналасқан Маунт-Сент-Мэри колледжінде иезуит мектебінде оқыды. Төрт жылдан кейін ол Корольдік теңіз академиясына, содан кейін Портсмутқа (академия 1869 жылы Гринвичке көшірілді) оқуға түсті. Теңіз мансабына жарамсыз екенін түсінген ол білімін Францияда жалғастырды, онда Болонь-сюр-Мердегі харизматикалық дін қызметкері Бенуа Хаффренгудің колледжінде оқыды. Англияға оралған соң ол білімін Даремдегі Ушоу колледжінде аяқтады. Британдық аристократиялық отбасының мүшелері әдетте жеке табысқа ие болып, көбінесе әскери қызметке немесе шіркеуге қатысатын, бірақ басқа да мамандықтар жиі кездесетін. Петре, баронның кіші ұлының үшінші ұлы болғандықтан, өзінің табысын өзі табуы керек екені анық болды, сондықтан ол 1864 жылдан 1869 жылға дейін Лондонның кеме жасаушысы және инженеры Джозеф Самуданың шәкірті болды. Ол осы жерде бетон жасаудың техникасы мен дағдыларын үйренді, оларды кейіннен сәулетшілік мансабында сәтті қолданды. 1869 жылы Петре сәулетші және инженер дипломын алды, ал Лондонда сәулетші және инженер Дэниел Кубитт Николс үшін қысқа мерзім жұмыс істегеннен кейін 1872 жылы Жаңа Зеландияға оралды. Ол содан кейін Brogden and Sons теміржол мердігерлерінің инженері болып жұмысқа орналасты. Осы кезеңде ол Бленхайм-Пиктон және Дунедин-Балклута теміржолдарының құрылысын, Тайери жазығының бөліктерін кептіруді және Отаго орталық теміржолындағы туннельдер құрылысын қадағалады, олардың кейбіреулері бүгінде Отаго орталық теміржол жолының бөлігі ретінде жұртшылыққа ашық. Осы тапсырмалар орындалғаннан кейін ол Дунедин қаласының Ливерпуль көшесінде инженер және сәулетші ретінде жеке практикасын ашты.

Petre was a descendant of Dorothy Wadham, a progenitrix of an English crypto Catholic family and the foundress of Wadham College at Oxford in England in the 17th century. In the 19th century the family was again able to declare its faith. The architect's grandfather invested in the second New Zealand Company. The Petres were an aristocratic family from Ingatestone in Essex, England. Francis Petre's immediate family was one of the first and most prominent colonial families of New Zealand; Petre Bay, Chatham Island was named after them, as—originally—was the town of Wanganui in the North Island. The Wellington suburb of Thorndon was named after their Thorndon Hall estate in England. Petre was the son of the Hon Henry William Petre, who first came to New Zealand in 1840 as director of the New Zealand Company of which his own father, William Henry Francis Petre, 11th Baron Petre, had been chairman. The New Zealand Company had been set up to promote the colonisation of New Zealand, and bought, sometimes dubiously, thousands of hectares of land from the Māori. Consequently, Henry Petre was one of the founders of Wellington. He was also colonial treasurer of New Munster Province. Henry seems to have been a man of strange appearance, from the description by his contemporary, the New Zealand social commentator Charlotte Godley: "He is immensely tall and thin and looks like a set of fire irons badly hung together". Francis Petre was born in 1847 at Petone, today a suburb of Lower Hutt in the North Island, which was one of the earliest British settlements in New Zealand. In 1855, in the then British colonial tradition, Petre was sent to England to be educated. He attended the Jesuit school Mount St Mary's College near Sheffield in the north of England. After four years, he left to attend the Royal Naval College, then at Portsmouth (the college moved to Greenwich in 1869). Finding himself unsuited to a naval career he pursued his education in France, where he attended the charismatic priest Benoit Haffreingue's college at Boulogne sur Mer. Returning to England, he completed his education at Ushaw College, Durham. Members of British aristocratic families would generally be possessed of a private income and often entered one of the military services or the church, although other professions were becoming increasingly common. As the third son of the younger son of a peer, it was always clear that Petre would have to provide his own income, and consequently he was apprenticed from 1864 to 1869 to Joseph Samuda of London, a shipbuilder and engineer. Here he received his training in the techniques and skills of concrete manufacturing, which he was to employ with great acclaim in his later architectural career. Around 1869 Petre qualified as an architect and engineer, and after a brief period in private practice in London working for architect and engineer Daniel Cubitt Nicholls he returned to New Zealand in 1872. He was then employed as an engineer by railway contractors Brogden and Sons. During this period, he oversaw the construction of both the Blenheim–Picton and Dunedin–Balclutha railway lines, as well as the draining of parts of the Taieri Plains and the construction of tunnels on the Otago Central Railway, some of which are today open to the public as part of the Otago Central Rail Trail. When these tasks were completed, he set up his own practice as an engineer and architect in Liverpool Street, Dunedin.

Сәулетші

1875 жылдан бастап Петре өмірін сәулет өнеріне арнаған секілді. Ол сол кездегі қағидалар бойынша жұмыс істеп, готикалық жандару стилінде жобалады, оны егжей-тегжейлілігінің зор байлығы мен нәзіктігі, сондай-ақ геометриялық ережелерді сәулетке мүмкіндігінше жақын қолдануы үшін мақтады – әсіресе терезелердің ою-өрнегінде үлкен әртүрлілік байқалады, сонымен қатар бүкіл құрылымның әртүрлі бөліктеріне оңай және жетілдірілген ағынмен үйлеседі. Ағылшын готикалық жандару стилі Оксфорд қозғалысының өркендеуінен кейін, Британияда да, Британияның колонияларында да протестант шіркеулерінің сәулетінде танымал болды – англо-католик зиялыларының мектебі ортағасырлық готикалық сәулеті христиан емес ғибадатханаларға негізделген басқа стильдерге қарағанда үлкен руханиятты шақырады деп санады. Дегенмен, Петре мүше болған Рим-католик шіркеуі ерекшеленуді қалап, готика мен Ренессанс сәулетінің оңтүстік континенттік формаларын қабылдады. Осылайша, католик шіркеуі Петреге сәулетші ретінде өзін көрсетуге ең үлкен мүмкіндік берді, француз және итальян стиліндегі кафедралық соборлар, базиликалар мен шіркеулерді құрылысқа алып келді. Петренің алғашқы мамандануы – сол кезде Жаңа Зеландияда жаңа құрылыс материалы болған массивті бетонмен жұмыс істеу болды. Ежелгі римдіктер кеңінен қолданған оны жасау формуласы жоғалып, жаңасы тек 18 ғасырда ғана ойлап табылды. Петренің алғашқы үш жобасы осы материалдан салынған: судья Чапманның үйі (қазір "Кастламор" немесе "Вудсайд" деп аталады), 1876 жылы "Каргилл қамалы" деген атпен танымал жартас үстіндегі вилла және 1877 жылы Сент-Доминик монастыры. Алайда, тапсырыс берушілерінің тілегіне қарай, ол дәстүрлі құрылыс материалдарымен де жұмыс істеді. Чапман үйіндегі бетонды жақында талдау арқылы бетон қабырғалар және байланыстырушы зат ретінде импортталған портланд цементі пайдаланылғаны анықталды. Бұл Жаңа Зеландиядағы ең алғашқы портланд цемент-бетон ғимараттарының бірі. Каргилл қамалы, бір жылдай кейін салынған, бетон шатырлары мен едендері, сондай-ақ әртүрлі типтегі арматуралары бар.

From 1875 Petre seems to have devoted his life to architecture. Working by the standard of his day he designed in the Gothic revival style, which he praised for

the great richness and delicacy of detail, and the closer application of geometrical rules to architecture–more especially in the window tracery which exhibits greater variety of design, together with an easier and more perfect flow into the various parts of the whole structure. The English Gothic revival style had become popular for Protestant church architecture in the British colonies, as it had in Britain itself, following the rise of the Oxford Movement—a school of Anglo Catholic intellectuals who felt that medieval Gothic architecture inspired a greater spirituality than other styles based on non Christian temples. The Roman Catholic Church, however, of which Petre was a member, wishing to be distinctive, adopted southern continental forms of Gothic and Renaissance architecture. Thus it was that the Catholic Church gave Petre his greatest opportunities of proving his worth as an architect by producing Cathedrals, Basilicas and churches in revived French and Italian styles. Petre's early speciality was his work in mass concrete, at the time a novel building material in New Zealand. Widely used by the ancient Romans the formula for making it was lost and a new one only invented in the 18th century. Three of Petre's earliest projects were all constructed in this material: Judge Chapman's house (today known as "Castlamore" or "Woodside"), the clifftop villa nicknamed Cargill's Castle in 1876, and St. Dominic's Priory in 1877. However, according to the whims of his patrons, he did also work with more conventional building materials. Recent analysis of the concrete in the Chapman house reveals unreinforced concrete walls, and imported Portland cement used as a binder. It is one of the earliest Portland cement concrete buildings in New Zealand. Cargill's Castle, built only a year or so later has some concrete roofs and floors, and a number of different types of reinforcement.

Сент-Доминик монастыры, Дунедин

Петре өзінің 1876-77 жылдардағы St Dominic's Priory құрылысының стилін англосаксондық деп сипаттады, бұл тура сызықты, еңіске терезе ашықтарымен байланысты. Дегенмен, ғимараттың стилі Петренің жеке түсінігімен жасалған және англосаксондық архитектурасының ықпалы шамалы болды. Ғимарат құйылған бетонды қолдануымен ерекшеленеді, бұл 1870-ші жылдардағы Жаңа Зеландияда салыстырмалы түрде жаңа құрылыс материалы болған, бірақ ғимараттың фасадындағы көптеген терезелерді жасауға өте қолайлы. Құрылыс бірден әсем әрі қатаң, монастырь ретіндегі мақсатына сай келеді. Сент-Доминик монастыры Оңтүстік жарты шардағы ең ірі темірбетонды ғимарат (болат арматурасы сол кезде сирек қолданылған құрылыс әдісі) болды және Петреге "Бетон мырзасы" деген мәңгілік лақап атты сыйлады.

Кафедральдық соборлар

Ф. В. Петре Жаңа Зеландияның үш кафедралық соборын жобалаған, олардың әрқайсысы әртүрлі сәулет стилімен ерекшеленеді: Дунединдегі Сент-Джозеф соборы, Веллингтондағы Қасиетті Жүрек соборы және Крайстчерчтегі Ырысқа толы Евхаристия соборы.

1878 ж. Дунединдегі Сент-Жозеф соборы

Петре көптеген шіркеулерді, мектептерді, қоғамдық ғимараттарды және жеке үйлерді жобалағанмен, оның ең ірі және сәнді жобасы – Дунединдегі Рим-католик соборы толыққанды аяқталған жоқ. Кіреберіс фасады мен неф бастапқы жоба бойынша салынған, собор француз готикасының қайта жандануының көрнекті үлгісі болып табылады. Сент-Джозеф соборы, Сент-Доминик монастырының жанында орналасқан, екі мұнарасы мен орталық роза тәріздес терезесі арқылы Еуропаның көптеген ұлы готикалық соборларын еске түсіреді. Шартр және Нотр-Дам соборлары ойға келеді, алайда бастапқы жоба толыққанда, мұнарасымен бірге Руан соборына ұқсас құрылыс туындар еді. Архитектордің ниеті – биіктігі 60 метрге (200 фут) жететін биік шпилімен екі мұнараны басып оздырып, күшті құрылыс салу еді. Бірақ, 1880 жылдардағы экономикалық дағдарыс басталғанда, қажетсіз қарызға бармауды қалаған Рим-католик епархиясы жұмысты кейінге шегерген соң жоба тоқтап қалды. Петренің ниеті, епархиялық архивідегі 90 беттен астам суреттерінен анық көрінеді, Австралазиядағы ең әсерлі соборды жобалау еді. Құрылыс 1878 жылы басталды және 1886 жылы қасиеттіленді. Оның құрылысы негізімен ерекшеленеді: әрқайсысының ені 1,2 метрден асатын 40 массивті бетон қадасы, 10 метрге (35 фут) тереңдікке қазылған, соборға жанартаулық тау жынысының үстінде берік негіз сыйлайды. Нефтің ұзындығы 24 метр (80 фут), ал биіктігі 16 метр (52 фут). Қабырғалар қара базальттан, ал әрленулері ақ Оамару тасынан жасалған, бұл комбинация Дунедин және Крайстчерч архитектурасымен мәшһүр (Дюнедин теміржол станциясын да қараңыз). Кейін Петре собор дизайнында тағы екі мүмкіндік алды, бірақ Сент-Джозеф соборы готика стиліндегі оның ең ірі жұмысы болып қала береді.

1901 жылы Веллингтондағы Қасиетті Жүрек соборы

Веллингтонның басты католик соборы бүгінде кішкентай, бірақ өте кемелді, рим-грек стиліндегі ғибадатхана болып табылады, бұл толығымен кездейсоқтықтың нәтижесі. Қазір собор болып табылатын Қасиетті Жүрек базиликасы бастапқыда өртенген Сен-Мэри соборының орнында салынған шіркеу ретінде жобаланған. Петренің бұл жермен және іргелес жер учаскесімен, қазіргі Сен-Мэри колледжі орналасқан жермен отбасылық байланыстары тығыз болды, себебі олардың екеуі де оның әкесі мен атасы Рим-католик шіркеуіне сыйға берген еді. Алғашқы собор, 1850 жылы салынған, ұшқыш тіректері бар әсем готикалық құрылыс болды, бірақ 1898 жылы өрт салдарынан қирады. Екі күннен кейін Петреге сол жерде жаңа шіркеудің жобасын жасау тапсырылды. Алайда, жаңа соборды Веллингтонның, Те Аро мен Ньютаунның тығыз қоныстанған аудандарына жақын салу туралы шешім қабылданды. Кейіннен Петре 1903 жылы осы собордың жобаларын жариялады, ұсынған құрылысын "римдік, Флоренция Ренессансына жақын, кеңпейілдікпен орындалған" деп сипаттады. Бұл собор жобасы іске аспады, бірақ бұрынғы собордың орнында "Қасиетті Жүрек" шіркеуі немесе базиликасы тез арада салынды. XIX ғасырдың ортасында Пуджин сияқты сәулетшілер ұсынған және жақында қайтыс болған көрнекті жаңазеландиялық сәулетші Бенджамин Маунтфорттың да қолдаған сәулеттік идеялары христиан ғибадатханалары үшін тек готикалық стильдің ғана қолайлы екенін көрсетеді. Осы ескі және қазір қымбат ережелерді елемей, Петре жаңа шіркеуді Палладиан стилінде жобалады, бұл елде бірнеше жыл бұрын ғибадат ету үшін тым еретикалық деп есептелген. Жоба өте театрландырылған. Оамару тасынан тұрғызылған басты фасадта алты иондық бағанадан тұратын бір үлкен портик болды, ал фасадтың үстінде Палладиоға қарағанда Витрувий стиліне көбірек ұқсайтын биік фронтон орнатылды. Үлкен фасадтың артында шіркеудің жалғыз корпусы созылып жатты, ал қалған фасадтары аздап қатал роман стилінде салынған. Оның тапсырмасы "ескі собордың орнында кірпіштен жасалған пайдалы шіркеу салу" екенін ескерсек, мұндай авангардтық стильге рұқсат беруі таңқаларлық. Аяқталған құрылыс 17 немесе 18 ғасырлардағы Рим немесе Венецияда да орынсыз болмас еді. Шіркеудің ішкі кеңістігі Палладиан стилін жалғастырды. Үлкен неф бағаналармен тіреліп тұрды, олар аркалы терезелермен жабдықталған клерсторийді қолдады, ал ғибадатханаға классикалық Палладиан Серлиан аркасын еске түсіретін орасан зор арка арқылы өтіледі, бұл жоғары алтарьда театрлық және драмалық әсерді күшейтеді. Төбесі Венециядағы Санта-Мария-дей-Мираколи шіркеуінің төбесінің қарапайым нұсқасы. Айынықса, 1942 жылы болған жер сілкінісінен кейін шіркеудің екі қоңырау мұнарасын бұрған жөн болды. Жаңа шіркеуді салуға кеткен шығын жаңа соборды салуға арналған қаражаттан алынды, осылайша жоба кейінге шегерілді. Жетпіс жылдық үзілістен кейін жаңа собор салу ниетінен ақыры бас тартылды. 1984 жылы жаңа кеңейтулер мен қосымшалар жасалғаннан кейін Петренің Қасиетті Жүрек шіркеуі Веллингтонның басты Рим-католик соборы ретінде қайтадан қасиеттендірілді. 1901 жылы шіркеу жобаланған кезде, Петренің осындай маңызды ғимарат үшін Палладиан стилін қолдануы Жаңа Зеландияда ерекше жағдай болар еді.

That Wellington's principal Roman Catholic cathedral is today a small, but quite perfect, Romano Grecian temple is entirely the result of chance. The Sacred Heart Basilica, now a cathedral, was originally designed and conceived as a church to mark the site of the fire gutted St Mary's Cathedral. Petre had strong family connections to the site, as it and an adjacent plot, now the site of St Mary's College, had been given to the Roman Catholic Church by his father and grandfather. The original cathedral, a grand Gothic structure complete with flying buttresses, had been built in 1850 but was destroyed by fire in 1898. Within two days Petre had been asked to design a new church on the site. A decision was taken, however, to build the new Cathedral nearer the more densely populated areas of Wellington, Te Aro and Newtown. Petre later published plans for this cathedral in 1903, describing his proposed structure as "Roman, bordering on to Florentine Renaissance, treated liberally". This cathedral project never came to fruition, but what was quickly constructed was the Church, or Basilica, of "The Sacred Heart" on the razed cathedral site. Architectural ideas of the mid 19th century advanced by such architects as Pugin, and still adhered to by the recently deceased prominent New Zealand architect Benjamin Mountfort, decreed that only Gothic was suitable for Christian worship. Ignoring these old fashioned and now expensive rules, Petre designed the new church in the Palladian style, which in this country had only a few years before been considered almost too heretical for worship. The design was theatrical in the extreme. The imposing principal facade of Oamaru Stone consisted almost solely of one huge portico constructed of six ionic columns, while the facade was crowned by a high pediment more in the style of Vitruvius than Palladio, and behind the great facade stretched the single body of the church, with the remaining facades in a less severe Romanesque style. Considering that his brief was that "a serviceable church in brick should be erected on the site of the old Cathedral", it is amazing that such an almost avant garde style should have been permitted. The completed structure would not be out of place in 17th century or 18th century Rome or Venice. The interior of the church continued the Palladian theme. The large nave was colonnaded, with the columns supporting a clerestory of arch topped windows, while the chancel was approached through an enormous arch that mirrored the classic Palladian Serlian arch, providing theatre and drama at the high altar. The flat compartmentalised ceiling is a more restrained version of that of the church of Santa Maria dei Miracoli, Venice. Unfortunately, the church's twin bell towers had to be removed following an earthquake in 1942. The cost of the new church was taken from funds intended for the construction of the new cathedral, thus delaying that project. After seventy years of delays, the intention to build the new cathedral was finally abandoned. In 1984, following new enlargements and additions, Petre's church of the Sacred Heart was reconsecrated as Wellington's principal Roman Catholic Cathedral. In 1901 when the church was designed, Petre's use of the Palladian as a style for such a high profile building would have been unusual in New Zealand.

1904 жылы Қасиетті Тағаланың соборы, Крайстчерч

Петренің көптеген жобаларының ішіндегі ең көрнектісі – Крайстчерчтегі Рим-католик шіркеуінің Қасиетті Ұйым шіркеуі, көбінесе Крайстчерч базиликасы деп аталады. 1901 жылы салынған бұл шіркеу, 1864 жылдан бері қолданылып келген Бенджамин Маунтфорт жобалаған кішкентай ағаш шіркеудің орнын басты. Собор 1905 жылдың 12 ақпанында, құрылыс басталғаннан кейін небәрі төрт жыл өткен соң ресми түрде ашылды. Кейбір адамдар бұл ғимараттың XIX ғасырдағы Париждегі Сен-Винсент-де-Поль шіркеуінің үлгісінде салынғанын айтады. Маунтфорттың XIX ғасырлық готикалық стилінен бас тартып, Петре жаңа шіркеуді Ренессанс стиліндегі итальян базиликасы ретінде жобалады, бірақ бір маңызды ерекшелік болды. Ренессанс дәуіріндегі қағидаларды ескермей, Петре итальяндық жасыл мыс жабынған күмбезді бағаналардың қиылысының үстіне емес (Римдегі Әулие Петір базиликасындағыдай), тікелей киелі орынның үстіне орналастырып, көрікті әсерін күшейтті. Петренің пікірінше, бұл дизайн элементі византиялық апсидамен үйлесіп, трибунадағы бас алтарьға айқын сән-салтанат пен театрлық сипат қосты. Кеме мен ғибадатхана төбелері иондық бағаналардың колоннадаларымен демеліп тұрды, ал собордың кіреберіс фасады Еуропаның көптеген ұлы Ренессанс шіркеулері сияқты егіз мұнаралармен шеңберленген. Көбінесе Лондондағы Әулие Пауыл соборымен салыстырылса да, бұл құрылыстың ең үлкен ықпалы Бенуа Аффренг болған деп есептеуге болады. Петре Францияда Аффренгтен білім алған жылдары, Аффренг Булонь-сюр-Мердегі Нотр-Дам базиликасын қайта құрудың жетекші күші болды. Бұл француз соборының жоспары Қасиетті Ұйым шіркеуіне өте ұқсас, соның ішінде алтарь үстіндегі күмбездің орналасуы да осыған жатады. Оамару әктасымен қапталған бетоннан салынған собор кеңінен мақтауға ие болды, ал белгілі жазушы Джордж Бернард Шоу Петрені «Жаңа Зеландияның Брунеллескиі» деп атады. Құрылысқа 50 адам жұмылдырылды, ал құрылыс барысында 120 000 текше метрден астам тас, 4000 текше метр бетон және 90 тонна болат қолданылды. Мұндай үлкен құрылыс үшін қолайлы тас табудағы қиындықтар құрылыс кезінде қаржылық мәселелерге әкелді, сол кездегі премьер-министр Ричард Седдон ғимаратты қаржыландыруға көмектесу үшін парламенттен арнайы заң қабылдады. Рим-католик епархиясының жалпы шығыны 52 000 фунт стерлингті құрады. 2010 жылғы Кентербери жер сілкінісінен собор аз ғана зақымданса, 2011 жылғы ақпан айындағы жер сілкінісінен ауыр зақым көрді. Екі қоңырау мұнарасы да құлап, басты күмбез тұрақсыз болды. Собордың жоғарғы бөліктері бөлшектелді, ал басты күмбез алынып тасталды. 2019 жылдың тамызында соборды толыққанды жөндеудің өте қымбатқа түсетіндігіне және жартылай жөндеу ғимаратты «пайдалануға жарамсыз» қалдыратынына қатысты кең таралған және негізді пікірлер айтылды.

Of all Petre's many designs, the most outstanding is usually considered to be the Roman Catholic Cathedral of the Blessed Sacrament in Christchurch, commonly known as the Christchurch Basilica. Commenced in 1901, it replaced a smaller wooden church designed by Benjamin Mountfort that had been in use since 1864. The cathedral was officially opened on 12 February 1905, a mere four years after construction began. The building, said by some to be based on the 19th century Church of Vincent de Paul in Paris, has been held to be the finest renaissance style building in Australasia. Forsaking Mountfort's 19th century Gothic, Petre designed the new church in a Renaissance, Italian basilica style, albeit with one major exception. Ignoring Renaissance convention, Petre obtained a greater visual impact by siting the Italianate green copper roofed dome not above the crossing (as in St. Peter's Basilica in Rome), but directly above the sanctuary. In Petre's opinion, this design element, coupled with the Byzantine apse, added extra grandeur and theatre to the high altar set in the tribune. The nave and chancel roofs were supported by colonnades of ionic columns and the entrance facade of the cathedral was flanked by twin towers in the manner of many of Europe's great renaissance churches. While often likened to St. Paul's Cathedral in London, it is conceivable that the greatest influence behind this great structure was Benoit Haffreingue. During Petre's formative years studying under Haffreingue in France, Haffreingue had been the driving force of the reconstruction of the Basilica of Notre Dame in Boulogne sur Mer, a French cathedral that has a very similar plan to that of The Blessed Sacrament, including the controversial siting of the dome over the altar rather than the centre of the cathedral. The cathedral, constructed of concrete sheathed in Oamaru limestone, was widely acclaimed, causing the famous author George Bernard Shaw to describe Petre as a "New Zealand Brunelleschi". Fifty men were employed on the site, and in excess of 120,000 cubic ft (3400 m³) of stone, 4000 cubic ft (110 m³) of concrete, and 90 tons of steel were used in the construction. Problems with finding suitable stone for the construction of such a large structure caused financial difficulties during the construction, and a special bill was pushed through parliament by then Premier Richard Seddon to aid with the financing of the building. The total cost to the Roman Catholic diocese was £52,000. After sustaining minor damage in the 2010 Canterbury earthquake, the cathedral was seriously damaged by the February 2011 earthquake. Both bell towers collapsed and the main dome was destabilised. The upper parts of the cathedral are being dismantled, and the main dome has been removed. In August 2019, there is well founded and widespread speculation that the cathedral would have to be demolished as complete renovation would too costly, and partial renovation would leave the building "not fit for purpose".

Басқа шіркеулер

Петре жобалаған көптеген кіші шіркеулерден басқа (Франциск Петренің ғимараттарының тізімін қараңыз), Блаженный Сакрамент соборы мен Оамарудағы Сент-Патрик базиликасына ұқсас дизайнмен салынған бірнеше маңызды шіркеулер бар. Олар – Ваиматтағы Сент-Патрик базиликасы, Инверкаргилдегі Сент-Мария базиликасы, Тимарудағы Қасиетті Жүрек базиликасы (Тимару базиликасы) және Оңтүстік Дунединдегі Сент-Патрик базиликасы. Бәрі де ірі әрі әсерлі шіркеулер. Оңтүстік Дунединдегі Сент-Патрик базиликасы Палладиандық жаңару стилін көрсетеді және Петренің Дунединдегі Сент-Жозеф шіркеуінің неоготикалық стилінен алғашқы қадам болды. Ғимаратта көптеген маңызды архитектуралық ерекшеліктер бар. Бұл фотосуретте қабырғалар қалай салынғаны көрсетілген: бірнеше аркалар тізбегімен салынып, олардың үстіне тас орнатылған, ол шіркеудің қанаттарының шатырының бір бөлігін құрайды.

Тұрғын үй сәулет өнері

Ф. В. Петре жеке үйлерін жобалаған стильдері соборлары мен шіркеулері сияқты алуан түрлі болды. Көптеген белгілі сәулетшілерден өзгеше, ол клиенттерінің тілегімен жобалаған: қамал тілегендерге қамал, ал ағылшын Тюдор коттеджіне ұқсас шағын сарайды қалағандар да қанағаттанды. Петре жобалаған үлкен жеке тұрғын үйді Дунединнің Лавлок даңғылында кездестіруге болады. Ол 1875 жылы судья Чапман үшін салынған және «Вудсайд» деп ат қойылған, бірақ тарихының көп бөлігінде «Кастламор» деп белгілі болды. Бұл әсерлі құрылыс Отаго университетіне жақын, Дунедин ботаникалық бағының етегінде орналасқан және шектен тыс емес дизайнмен ерекшеленеді. Қамалдың атмосферасы бар, шамамен шотланд барондық қамалындай, бірақ қабырғалар тек сатылап орналасқан қақпақтармен белгіленген. Жарық көп түсетін үлкен терезелер готикалық стильге тек меңзеп тұрады; оларды жақыннан қарап, ланцет тәрізді терезелерден тұратынын байқау керек. Үлкен сегізбұрышты мұржалар сән-салтанатқа емес, дизайнға сәйкес келеді. Осылайша, дизайн лоджиясы мен консерваториясы бар жайлы тұрғын үй болып көрінеді. Кем сәулетші кішкентай мұнара немесе шың қосуға қарсы тұра алмас еді. Петренің шеберлігі үлкен терезелерді және ортағасырлық элементтермен үйлесімді жайлылықты қалай біріктіруді білгенінде, содан кейін готикалық тақырыбын түпнұсқаның еліктеуіне айналмас бұрын тоқтатудың дұрыс сәтін табуда жатты. Осылайша Петре Джеймс Уайт сияқты сәулетшілердің ойлап тапқан түпнұсқа готикалық қайта жаңғыру дәуіріне, кейіннен Англияда Август Пугин мен Жаңа Зеландияда Бенджамин Маунтфорт сияқты сәулетшілердің шіркеулік англо-католиктік ықпалына ұшырағаннан кейінгі готикаға емес, қарапайым түрде сіңіп отырды. Петренің қабілеттерінің бірі – әртүрлі сәулет стилінде жұмыс істеуі. 1883 жылы ол Крайстчерчте жергілікті саудагер үшін «Лланмаес» деп аталатын сарай салды. Таңдалған стиль Жаңа Зеландияда «Ағылшын коттеджі» стилі деп белгілі болды. Бұл оның бұрынғы жұмыстарына толық қарсы келді: әсерлі сәнділік орнына бұл стиль ностальгиялық ауылдық шабытты тудыруға арналған. Англиядағы шамамен сол кездегі Джордж Девидің жұмысына ұқсас, бұл стиль – идеалдандырылған Тюдор, қара ағаштан жасалған жартылай қабырғалары ақ боялған қабырғаларға, қабырғалы қақпақтар мен плиткалы шатырлардың астына орналасқан. Бұл дизайн түрі шамамен 1910 жылдан бастап Жаңа Зеландияда кең таралды. Петренің екі «Ағылшын коттеджі» Дунединнің Клиффс-роудта бір-біріне жақын орналасқан. Пиннер үйі (суретте көрсетілген) – бұл дәстүрлі стильдің тамаша мысалы, үлкен терезелері мен верандаларымен оңтүстік климатының жарық және жылуына бейімделген. Ол 1880 жылдары Дунединнің ірі қор брокерлерінің бірі Ауфрере Фенвик үшін салынған. Қарсы бетте Петре өзінің жеке тұрғын үйі үшін өте ұқсас үй салды.

The styles in which F. W. Petre designed his private houses were as diverse as those of his cathedrals and churches. It seems that, unlike many notable architects, he designed according to the wishes of his clients: those who wanted a castle received a castle, and those who wished for a small mansion disguised as an English Tudor cottage were equally fortunate. A large private residence designed by Petre can be found in Lovelock Avenue, Dunedin. It was originally built for Judge Chapman in 1875 and christened "Woodside", though it has been known throughout much of its history as "Castlamore". This imposing structure sits on the slopes of the Dunedin Botanic Gardens close to the University of Otago, and is an exercise in restraint. The castle atmosphere is there, almost a Scottish baronial castle, but the battlements are merely hinted at by stepped gables. Large bay windows, allowing light to flood in, again merely hint at the Gothic; one has to study them closely to perceive that they consist of a series of lancet type windows. The large octagonal chimneys reflect the design rather than being ostentatious. Thus, the design appears as a comfortable dwelling complete with loggia and conservatory. A lesser architect might not have been able to resist the addition of a small turret or pinnacle. Petre's ingenuity lay in knowing how to mix large windows and more comfortable features with the medieval, and then ascertaining the exact moment to halt the Gothic theme before it became a pastiche of the original. In this way Petre was referring in a modest way to the original Gothic revival period as conceived by such architects as James Wyatt, rather than the later Gothic, after it had fallen under the ecclesiastical Anglo Catholic influences of such architects as Augustus Pugin in England, and Benjamin Mountfort in New Zealand. One of Petre's abilities was that he could vary his styles of architecture. In 1883 he built a mansion in Christchurch known as "Llanmaes" for a local merchant. The style selected came to be known in New Zealand as the "English Cottage" style. This was a complete reversal of his previous work: rather than impressive grandeur, this style was intended to evoke nostalgic rustic charm. Similar in nature to the work of George Devey at a similar time in England, the style was a form of idealised Tudor with half timbered black beams set into white painted walls, beneath beamed gables and tiled roofs. This form of design eventually became very popular in New Zealand from around 1910. Two of Petre's "English Cottages" exist close to each other in Cliffs Road, Dunedin, overlooking the sea in the suburb of St Clair. Pinner House (pictured below) is a perfect example of this traditional style, adapted for the brighter and warmer southern climate, with large windows and verandahs. It was built in the 1880s for Aufrere Fenwick, one of Dunedin's main stockbrokers. Opposite, a very similar house was constructed by Petre for his own residence.

Жеке өмір

Петренің алғашқы үлкен үйлерінің бірі, Каргилл қасары сияқты әдемі үй, сол кездегі жергілікті саясаткер, бұрынғы парламент мүшесі (1862–1865), кейіннен Дунедин қаласының мэрі болған Эдвард Каргилл үшін салынған. Сонымен қатар, Петре Каргиллдің қамалдың төменгі жағындағы жеке жағажайға (қазіргі Туннель жағажайы деп аталады) салған туннелінің құрылысын қадағалаған болуы мүмкін. Италия стиліндегі сарай (қасары деп те аталады) 1940 жылдары өртенді және бүгінде сақталған қираған орын ретінде танылады. Үйді жобалау кезінде Петре Каргиллдің қызы Маргаретқа ғашық болады. Ұзақ және қиын уақыттан кейін (Петренің берік католиктік сенімі мен Каргилл отбасының соншалықты берік пресвитериандық сеніміне байланысты) олардың үйленуіне рұқсат беріледі, той 1881 жылдың 1 наурызында вилланың негізгі залында өтеді. Петре мен оның әйелінің он үш баласы болды; ал Петре он алты баланың үшіншісі еді. 1903 жылы Эдвард Каргиллдің қайтысынан кейін Петре Дунединдегі Италияның консулдық өкілі болып тағайындалды. Ол Жаңа Зеландия сәулетшілер институтының негісқалаушы мүшесі болды, 1905 жылы «Fellow» дәрежесіне ие болды және 1907–1908 жылдары институт президенті болды. Кәсіби жолының шыңында тұрған адам үшін ерекше, Петре мейірімді және танымал адам ретінде белгілі болды. Ол 1918 жылдың желтоқсанында Дунединде 42 жылдық сәулет практикасынан кейін және толыққанды аяқталған Сент-Патрик базиликасының (Оамару) ашылуынан екі күн өткен соң қайтыс болды. Ол Андерсон шығанағындағы зиратқа жерленді.

Бағалау

Дунедин 19 ғасырдың соңында сәулетші үшін өте қолайлы қала болды, өйткені ол кезеңде үлкен өркендеуге жетіп, 1900 жылға дейін және одан кейін кеңейді. Бұл, негізінен, 1860 жылдардағы Орталық Отаго алтын асыруының, одан кейінгі салқындатылған ет экспорттау саудасының дамуы және алтын өндірудің жаңа бумының нәтижесі болды. Петре, әрине, бәсекелес сәулетшілердің жетіспеуінен емес, көптеген маңызды тапсырыстар алды. Ол қаладағы бірнеше маңызды ғимараттардың авторы болған Р.А. Лоусон сияқты дарынды сәулетшілердің қатарында болды, олардың ішінде неоклассикалық стильдегі ANZ банк ғимараты және готикалық жаңғыру стиліндегі Пресвитериан шіркеуі бар. В.Б. Армсон 1879 жылы итальяндық Ренессанс стилінде Жаңа Зеландия банкінің ғимаратын жобалады, ал Джордж Труп керемет Дунедин теміржол вокзалын салған. Италиядан келген сәулетші Луи Болдини де Дунединдегі ғимараттарды жобалаған, әсіресе 1883 жылғы Гранд-отельді. Петре, мүмкін, Веллингтондағы Қасиетті Жүрек базиликасынан басқа, отбасылық байланыстарының арқасында жұмыс таба алмады. Керісінше, Британ империясының гүлдену кезеңінде оның католиктік діні оған бұрын қатысқаннан гөрі көбірек шіркеу тапсырыстарын жоғалтуына себеп болуы мүмкін. Оның ең бағалы қасиеті – инженерлік білімі мен қиындықтарды шешудегі тәжірибелілігі еді. Әйгілі Әйгер соборы тек төбеде ғана емес, шағын ойыста да салынды. Бетон мен болатты қолданудағы оның инновациялық тәсілдері, жер сілкінісі жиі болатын елде өте құнды болды. Петренің ғимараттарының стиліне қарамастан, олардың барлығында бір ортақ белгі бар: ең ұсақ бөлшектерге назар аудару. Оның тас, терезе, арка және әшекейлердің суреттері соншалықты дәл болғандықтан, тас қалаушылар оның ниеттерін бір сурет бойынша орындай алатын. Бұл назарлылық, ионикалық бағананың бас жағындағы қарапайым ою болсын немесе готикалық дизайнның монументалды корбеліндегі күрделі жұмыс болсын, ерекше көзге түседі. Бұл дәлдік оған әртүрлі стильдерде табысты жұмыс істеуге мүмкіндік берді, бірақ оның дизайнды дамыту сезімін шектемеді. Оның сөзінше, сәулет стилін "еркін пайдалануға" болады, және осы қағида оның дизайн ерекшелігіне кілті. Дунединдегі Корольдік биржа ғимараты Палладиандық қала сарайы болғанымен, оның дизайны Растреллиандық барокко стиліне жақын. Каргилл қамалы Симини төбелерінде де үйлесімді көрінер еді, сонымен қатар ол испан поместьесінің (hacienda) рухын сезіндіреді. Оның готикалық стильдегі жұмыстары Альфред Уотерхауздың жұмыстарына қарағанда жеңіл және нәзік, ал Август Пугиннің жұмыстарымен тең деңгейде. Оның жұмысы туралы кейбір сыншылар оның көзқарасын толыққанды дамыта алмағанын немесе оқытуының шектеулерін жеңе алмағанын айтады, бірақ инженерлік тәжірибесі оған құрылыс мәселелеріне жаңа және тиімді шешімдер табуға көмектесті. Оның Қасиетті Тағаланың күмбезін ғибадатхананың алдына орналастыруы да сынға ұшырады, өйткені көптеген адамдар оның дизайнмен үйлеспейтінін айтты. Алайда, басқалары оның интерьерді жақсартатын гениалдық шешім болғанын мәлімдеді. Франсис Петренің еңбегін солтүстік жарты шардағы классикалық сәулетшілердің еңбегімен салыстыруға болмайды, өйткені олар оған үлкен әсер етті. Ол жаңа стиль жасамады және оның атымен аталған жаңғыру кезеңі болған жоқ. Оның жетістігі – көптеген қалыптасқан стильдерді жақсы бейімдеу және дамыту болды, болат немесе бетонның жаңа технологияларын немесе дәстүрлі құрылыс әдістерін пайдалана отырып. Оған өзін талантты және шабыттанған сәулетші ретінде көрсетуге керемет мүмкіндіктер берілді, және ол Жаңа Зеландияға сыйлаған монументалды ғимараттар оның талантының куәсі болып табылады.

Dunedin was a dynamic place for an architect to be in the late 19th century, due to its great prosperity and subsequent expansion just before and after 1900. These were largely the result of the Central Otago goldrush of the 1860s, the subsequent development of the refrigerated meat export trade and then the gold dredging boom. Petre certainly did not obtain his many important commissions because of a lack of competing architects. The equally versatile R. A. Lawson was responsible for several important buildings in the city including the neoclassical ANZ Bank building and the Gothic revival Presbyterian First Church. W. B. Armson designed the Italian Renaissance Bank of New Zealand building in 1879, and George Troup was responsible for the magnificent Dunedin Railway Station. Italian born architect Louis Boldini was also designing buildings in Dunedin at the same time, notably the 1883 Grand Hotel. Nor did Petre obtain work, with the possible exception of the Sacred Heart Basilica at Wellington, because of his family connections. On the contrary, his Catholicism, at the height of the British Empire, possibly lost him more ecclesiastical commissions than those for which he was ever engaged. What stood out was his engineer's practicalities at overcoming almost impossible difficulties. St. Joseph's Cathedral was built not only on the side of a hill, but also in a gully. His pioneering work with concrete and steel was of enormous value in a country where earthquakes were a constant risk. Petre's buildings, in whatever style, all have one common denominator: an attention to the smallest detail. It was said that his drawings of stones, window traceries, arches and ornamentation were so precise that stonemasons could execute his intentions from one single drawing. It is this attention to detail which is outstanding, whether the simple carving on the capital of an Ionic column or the heavy ornate work on the monumental corbel of a Gothic design. While this precision enabled him to work as successfully in a wide range of styles as he did, it in no way inhibited his sense of developing design. In his own words, an architectural style could be "treated liberally", and this is the key to the individuality of his designs. Dunedin's Royal Exchange building is a Palladian town Palace, yet has an almost Rastrellian restrained baroque design. Cargill's Castle would not have looked out of place in the Cimini Hills; it also has an almost hacienda spirit. His work in the Gothic style was lighter and more delicate than that of Alfred Waterhouse, and equal in detail to Augustus Pugin's. It has been said of his work that he never fully developed his vision or overcame the limitations of his training, but his experience as an engineer equipped him to find sound innovative solutions to construction problems. His placing the dome at the Blessed Sacrament over the altar has also been criticised, as many feel it does not cohere to the design. However, others feel it was a stroke of genius, enhancing the interior. Francis Petre's work cannot be judged against that of the great classical architects of the northern hemisphere, who so clearly influenced him. He did not create a style or have a revival period named after him. His achievement was adapting and developing so many established styles well; whether through the new techniques of steel or concrete, or through more traditional building methods. He was given amazing opportunities to prove himself worthy as an accomplished and inspired architect; the many monumental buildings with which he provided New Zealand are testimony to his talent.