Кіріспе

Зияткерлік меншік құқықтарын сақтау туралы 2004 жылғы 29 сәуірдегі Еуропалық Парламент пен Кеңестің 2004/48/ЕҚ директивасы (әрі қарай – «ЗИМ құқықтарын сақтау директивасы» немесе «IPRED») – Рим шартының бірыңғай нарық ережелеріне сәйкес қабылданған зияткерлік меншік құқығы саласындағы Еуропалық Одақтың директивасы. Директива тек азаматтық шаралармен ғана айналысады, қылмыстық шаралармен емес. 3-баптың 1-тармағына сәйкес, мүше мемлекеттердің зияткерлік меншік құқықтарын бұзу туралы азаматтық іс жүргізу рәсімдері «қажетсіз күрделі немесе қымбатқа түсуі, немесе ұзақ мерзімдерді немесе негізсіз кешігулерді қамтуы» жағдайында Еуропалық Әділет сотында сынға ұшырауы мүмкін. Басқа жағдайларда директива сотқа жүгіну құқығы, дәлелдер, уақытша шаралар, тәркілеу және тыйым салу, залапты өтеу және сот шығындары, сондай-ақ сот шешімдерін жариялау қағидаларын үйлестіреді.

Мақсаты мен қолданылу аясы

Директива барлық мүше мемлекеттерді жалған өнімдер мен пираттыққа қатысатын тұлғаларға қарсы тиімді, сақтандыратын және пропорционалды түзету шаралары мен жазаларды қолдануға міндеттейді. Осылайша, аталған құралдың мақсаты – интеллектуалдық меншік құқықтарын қорғауды реттеу, құқықтардың өзіне емес. Директива интеллектуалдық меншік туралы мазмұнды ережелерге, мүше мемлекеттердің халықаралық міндеттемелеріне және қылмыстық процессуалдық және қылмыстық атқаруға қатысты ұлттық ережелерге әсер етпейді. Директиваның тақырыбы 1-бапта белгіленеді. Ол өнеркәсіптік меншік құқықтарын қоса, интеллектуалдық меншік құқықтарын қорғауға қолданылады. Директиваның қолданылу саласы 2-бапта айқындалған. Ол қауымдастық және ұлттық заңнамадағы IP құқықтарының барлық бұзушылықтарына қолданылады, қауымдастық немесе ұлттық заңнамамен көзделгеннен гөрі қатаң қорғауға кедері келтірмейді. Директивадағы жалпы міндет – интеллектуалдық меншік құқықтарын қорғауға қажетті түзету шараларын қарастыру. Олар «әділ және теңдікті» қамтамасыз етуі керек және «қиын немесе қымбатқа соқпауы, сондай-ақ, негізсіз мерзімдерді немесе кешіктірулерді қамтамауы тиіс». Бұдан өзге, олар тиімді, пропорционалды және сақтандыратын болуы керек, сондай-ақ, саудаға кедергі келтірмеуі керек. Түзету шараларын талап етуге алдымен интеллектуалдық меншік құқығының иесі, сондай-ақ оны пайдалануға уәкілетті кез келген тұлға, мысалы, лицензия иелері және интеллектуалдық меншік құқығы иелері құқылы. Белгілі бір жағдайларда, ұжымдық құқықтарды басқару және кәсіби қорғау органдары да осы құқыққа ие болуы мүмкін.

Дәлел

Директиваның 2-бөлімі дәлелдемелерді қарастырады. 6-бапқа сәйкес, мүдделі тарапқа екінші тараптың қолындағы бұзушылыққа қатысты дәлелдемелерді ұсынуды сұрауға құқық беріледі. Тек қана сол тараптың сотқа "өз талаптарын растайтын жеткілікті дәлелдерді" ұсынуы қажет. Коммерциялық масштабтағы бұзушылық болған жағдайда, мүше мемлекеттер қарсы тараптың "банктік, қаржылық немесе коммерциялық құжаттарын" ұсынуды қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдауы тиіс. Екі жағдайда да құпия ақпарат қорғалады. Дәлелдерді сақтау шаралары іс жүргізу басталғанға дейін де қолжетімді. 7-бапта мұндай шаралар 6-бапта көрсетілгендей шарттармен берілуі мүмкін екендігі және "өнімдерді нақты сипаттау, үлгі алумен немесе одан тыс, сондай-ақ бұзушылыққа қатысты тауарларды (мысалы, қатты дискілерді) ғана емес, сонымен қатар өндіріс пен таратуда пайдаланылған материалдарды (мысалы, француздық saisie contrefaçon) физикалық тәркілеу сияқты уақытша шараларды қамтитыны" көзделген. Мұндай шаралар "бұрынғы тарапты тыңдамай-ақ, әсіресе, кешіктіру құқық иеленушіге өтелмейтін зиян келтіретін немесе дәлелдемелерді жою қаупі бар болған жағдайда" қабылдануы мүмкін. Соңғы жағдайда, бұйрыққа сәйкес құқық иеленушіге өтемақы төлеу үшін мерзімді айыппұл төлеу немесе кепілдік беру (а) тармағы) жүзеге асырылуы мүмкін. Сонымен қатар, осы шарттармен де делдалдарға қарсы тыйым салуға болады, бірақ олар Ақпараттық қоғам туралы директиваның 8(2) бабында қарастырылған және олар негізінен ұлттық заңға бағынады. Алдыңғы тармақтағы қарапайым тыйым салулардан басқа, 9(2) -бапта Mareva тыйым салулары деп аталатын да бар. Жалпы құқық бойынша бұл – заң бұзушылықтарды болдырмау үшін активтерді (оның ішінде банктік шоттарды) мұздату үшін қолданылатын ex parte және in personam бұйрықтары. Олар бүкіл әлем бойынша таралудың алдын алу үшін бүкіл әлем бойынша тыйым салу ретінде шығарылуы мүмкін. Мұндай жағдайда олардың тиімділігі олардың жеке тұлғалық сипатына байланысты болады, өйткені активтерді иеліктен шығаруда кінәлі деп танылған тарап сотқа құрметсіздік танытқан болып есептеледі. Антон Пиллер бұйрықтары сияқты, олардың қолданылуы негізінен Ұлыбританиямен шектеледі. 9 баптың 2 тармағында коммерциялық масштабтағы құқық бұзушылық жағдайында сот органдары "жылжымалы және жылжымайтын мүлікті" сақтандыру мақсатында тәркілеуді, соның ішінде банктік шоттар мен басқа да активтерді тұтқындауды бұйыра алады. Бұл тек егер өтініш беруші зиянды өтеуді қауіпке ұшыратуы мүмкін екенін дәлелдесе ғана жүзеге асырылады. Сонымен қатар, банктік және басқа да қаржылық операцияларға қатысты құжаттар да жіберілуі мүмкін.

Іске асыру

Директиваның ережелері 2006 жылдың 29 сәуіріне дейін Еуропалық Одақтың барлық мүше мемлекеттерінде іске асырылуы тиіс еді. Алайда, бірқатар мемлекеттер қажетті қадамдарды аяқтаған жоқ. Директива Ұлыбритания заңнамасына «Интеллектуалдық меншік (қолдану және т.б.)» 2006 жылғы регламенті арқылы енгізілді. Директива Нидерланды заңдарына енгізіліп, 2007 жылдың 1 мамырында күшіне енді. Францияда ол 2008 жылдың 27 маусымында күшіне енді. Швеция парламенті 2009 жылдың 26 ақпанында Директиваны іске асыруға дауыс берді, ал ол 2009 жылдың 1 сәуірінде күшіне енді.

Директибаның ережелерін қолданған жағдайлардың мысалдары

2007 жылы Генуя сотында (Италия) қарастырылған Princo Corporation, Ltd v Koninklijke Philips Electronics ісінде CD R технологиясына патенттері бар голландтық Philips компаниясы, жауапкершілік ісінің нәтижесінде төленетін залапты өндіріп алуды қамтамасыз ету мақсатында Princo-ның барлық жылжымалы және жылжымайтын мүлігіне, оның ішінде банк шоттарына қатысты алдын ала тыйым салу туралы өтініш беріп, соттан бұйрық алды. Tommy Hilfiger Licensing LLC және басқалар v Delta Center A. S. (2016) ісіндегі шешім, L’Oréal v eBay 2011 ісі бойынша Еуропалық соттың шешімін кеңейтеді (онлайн сауда алаңдарына қатысты). Tommy Hilfiger ісінде директиваның 11-бабының үшінші тарауына сәйкес, физикалық сауда алаңдарының операторлары, осы жағдайда Прага сауда залдары, контрафактілік тауар сататын саудагерлермен келісімшарт жасауды тоқтатуға мәжбүр болуы мүмкін, осылайша саудагерлердің интеллектуалдық меншік құқықтарын бұзуына жол беруге болмайды.