Кіріспе

Майя археологиялық ескертігі – Мексиканың Юкатан штатында орналасқан. Саил Юкатан штатының оңтүстік-батысында, Укмалдан оңтүстікке қарай орналасқан Майя археологиялық ескертігі. 1996 жылы ол Укмалмен бірге ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Саил негізінен, болғаны қысқа ғана уақытқа, Соңғы классикалық кезеңде гүлденді. Көптеген қираған ескерткіштер Саилді жергілікті патшалық әулет басқарғанын, ал әулеттердің байлығы, кем дегенде жартылай, ең жақсы егістік жерлерді бақылауға негізделгенін көрсетеді.

Орналасқан жері

Бұл жер Юкатан түбегінің солтүстігіндегі Пуук аймағының карсттық әктас төбелерінде орналасқан. Саил қазіргі Пуук археологиялық ескерткіші Кабахтың оңтүстігінде, Хлапактан және Лабнадан шалқап жатыр. Ол төменгі, тік беткейлі төбелердің арасындағы жазық далада салынған. Саил орналасқан Пуук аймағында жақсы белгілі ылғалды және құрғақ маусымдар болады, ал кезекті әктас тақтасының кеуектілігіне байланысты жер бетінде су кездеспейді.

Халық саны

Саил алғаш рет 800 жыл шамасында, Соңғы классикалық кезеңде қоныстанған. Қала шамамен 900 жылы ең үлкен аумағына жеткен, ол 5 км²-қа жуық жерді алып, қаланың өзінде 10 000-ға жуық, ал айналасында 5 000–7 000 адам тұрған. Қосымша ауыл шаруашылығы өнімдері жақын жердегі серіктелген елді мекендерден жеткізілген болуы мүмкін. Халық санының бағалаулары құрылыстарды санау негізінде жасалды, нәтижесінде шамамен 3,5 км² аумақта 8 000–10 000 адам орналасқан. «Чултун» деп аталатын жер астындағы сақтау камераларын санау негізіндегі халық санының бағалаулары 5 000–10 000 адамды көрсетті. Экономикалық мәртебе архитектуралық масштаб негізінде талданды, ал саяси басшылық элиталық байланыстары бар биік цилиндрлі тас құрылымдар деп аталатын «құрбандық алаларының» таралуы негізінде анықталды. Қазандықтың қысқа мерзімді тарихы Саилдің біздің заманымыздың V ғасырында қоныстанған, сол аңғардағы шағын археологиялық орын Чак II-ден дамыған болуы мүмкін деген болжамды тудырады. Радиокөміртектік және обсидиан гидратациясының нәтижелері Саилді Соңғы классикалық кезеңнің басында орналастырады. Сарайдан табылған керамикалық қалдықтар Гватемаланың Петен аймағымен Соңғы классикалық кезеңде сауда байланыстарын көрсетсе, обсидиан артефактілерінің Гватемалалық тегі Саилдегі монументалды сәулет салынып жатқан кезде Классикалық кезеңдегі сауда жолдарының үстемдігін көрсетеді. Мирадор кешенінің маңындағы әртүрлі С пішіндес құрылымдар және Ұлы сарай террасасының құрылысы сайттың орталық монументалды құрылымдары тасталғаннан кейін де тұру жалғасқандығының дәлелі болып табылады, сондай-ақ Саилдің тұрғын аудандарында қысқа мерзімге тұру жалғасқан. 1843 жылы жарық көрген «Юкатандағы саяхат оқиғалары» атты кітабында бұл орынды «Zayi» деп атаған. (Стефенс, Джон Ллойд, «Юкатандағы саяхат оқиғалары», Харпер және Бауырлар, 1843)

Археологиялық зерттеулер

Мексиканың Ұлттық антропология және тарих институты ХХ ғасырдың бірінші жартысында Саилде қайта жаңарту жұмыстарын жүргізді. Археологтар осы орнының 3.5 км² қалалық бөлігін картаға түсірді. Пенсильвания университетінің Джереми Саблофф және Гайр Туртелло 1983-1988 жылдары Саилде архитектуралық және топографиялық карта жасау, үй шаруашылығы деңгейінде қазба жұмыстары және қарқынды беткі жинауды қамтитын археологиялық зерттеулер жүргізді. Олар бұл кезде Нью-Мексико университетімен байланыста болды. Бұл жерде көптеген және кеңінен таралған беткі артефактілер кездеседі. Қоғамның ұйымдасқандығын зерттеу үшін 1990-1992 жылдары Майкл П. Смит және Кристофер Д. Доре бүкіл аумақта 25 метр аралықпен артефактілерді жүйелі түрде кең көлемде беттен жинады. Шамамен 30 000 керамикалық сынықтар табылды (табылған барлық артефактілердің 99% құрайды) және 155 литикалық артефакт, олардың 90% херттен, ал қалғаны базальт, обсидиан және әктастан жасалған. Саилден табылған обсидиан артефактілерінің көп бөлігі қазіргі Гватемаланың оңтүстік-батысында орналасқан Эль-Шаяль көзінен алынған.

Сайттың сипаттамасы

Бұл жер солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған сакбе, яғни жол бойымен орналасқан. Ұлы сарай сакбедің солтүстік жағында орналасқан, ол Саилдегі ең ірі және ең танымал ғимарат. Ол негізінің үстінде жартылай қираған екі бөлмелі ғимараттан тұрады. Мирадор кешенінің жанында белгісіз мерзімде жасалған фалликалық мүсін табылды. Сакбе жүйесінің екі жағында түрлі құрылыстардың қалдықтары жатыр, олардың көп бөлігі батыс жақта орналасқан. Бұл жерді Ұлттық антропология және тарих институты (INAH) басқарады және ол келушілерге ашық.

II шақ

II Чач – Саил аңғарының солтүстік-батыс бұрышында, Ұлы сарайдан шамамен қашықтықта орналасқан шағын ескерткіш. Терминалды классика кезеңінде II Чач үлкен Саил қалалық аймағының бір бөлігі болды, алайда II Чач Саилдің терминалды классикалық кезеңдегі қоныстануынан бұрын пайда болған. Радиокөміртек, обсидиан гидратациясы, керамика және сәулеттік талдау сияқты әртүрлі даталау әдістері II Чачтың ертеден ортаға дейінгі классикалық кезеңде гүлдегенін және алыс Мексика аңғарындағы Теотиуакан мегаполисімен байланысты сауда желісіне қатысқанын көрсетеді. II Чач, мүмкін, кейінгі классикалық кезеңнің соңына дейін Саил аңғарындағы басымдығын жоғалтпаған, ал Саилді II Чач элитасы құрған болуы мүмкін, бұл бұрынғы ескерткіштің кең ауқымды қалалық кеңеюіне айналған.

Ескерткіштер

Татьяна Проскуряков бірнеше ескерткіштерді олардың мүсіндік стиліне сүйене отырып мерзімдеді, 6-шы стела шамамен 810 жылға, ал 3-ші және 5-ші стелалар 9-шы ғасырдың аяғына жатқызылды. Саил стелалары классикалық стильде жасалған, олар осы маңайдың билеушілері болған жеке ақсүйектерді бейнелейді, бірақ Саилдегі билік шамалы дәрежеде бөлісілген болуы мүмкін.