Эйри Нив: Британ саяхатшысы, әскери шендісі және заңгердің өмірі мен қазасы
Airey Neave
Эйри Нив (1916-1979) – британдық саяхатшы, офицер, адвокат. Екінші дүйн. соғысында қашып шыққан, Нюрнбергте жұмыс істеген, Парламент депутаты, қаныпектер құрбаны.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық саясаткер, әскери офицер және заңгер (1916–1979) подполковник Эйри Миддлтон Шеффилд Нейв, (/ɛər//i// /'/n//iː//v/) (23 қаңтар 1916 – 30 наурыз 1979) – британдық әскери қызметкер, заңгер және 1953 жылдан 1979 жылы қаза тапқанға дейін Парламент мүшесі (депутат). Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Кольдиц замкісіндегі Офлаг IV C лагерінен қашып құтылған алғашқы британдық соғыс тұтқыны болды, кейін MI9 ұйымында жұмыс істеді. Соғыстан кейін ол Нюрнберг процесіндегі Халықаралық әскери трибуналда қызмет етті. Кейіннен ол Абингдон округінен консервативті партиядан депутат болды. Нейв Парламент үйінің жанында көлікке қойылған бомбадан қаза тапты. Ирландия Ұлттық Азаттық Армиясы жауапкершілікті өз мойнына алды.
British politician, military officer, and lawyer (1916–1979)
Lieutenant Colonel Airey Middleton Sheffield Neave, ('/ɛər//i// /'/n//iː//v/) (23 January 1916 – 30 March 1979) was a British soldier, lawyer and Member of Parliament (MP) from 1953 until his assassination in 1979. During World War II he was the first British prisoner of war to succeed in escaping from Oflag IV C at Colditz Castle, and later worked for MI9. After the war he served with the International Military Tribunal at the Nuremberg trials. He later became Conservative MP for Abingdon. Neave was assassinated in a car bomb attack at the House of Commons. The Irish National Liberation Army claimed responsibility.
Ерте өмір
Нейв – энтомолог Шеффилд Эйри Нейв CMG, OBE (1879–1961) пен оның әйелі, Артур Томсон Миддлтонның қызы Доротидің ұлы. Оның әкесі – сэр Томас Нейвтің үшінші ұлы, 2-ші баронет Шеффилд Нейвтің немересі (Нейв баронеттері туралы қараңыз). Отбасы 18-ші ғасырда Батыс Үндістанда саудагерлікпен айналысып, Англия банкінің губернаторы Ричард Нейвтің өмірінде барондыққа көтерілді. Нейв өзінің жас кезін Лондонның Найтсбридж аймағында өткізіп, кейін Биконсфилдке көшті. Ол Вортингтегі Сент-Ронан мектебіне, ал 1929 жылы – Итон колледжіне оқуға түсті. Оксфордтың Мертон колледжінде заңтануды оқыды. Итон колледжінде оқып жүргенде, 1933 жылы Нейв Адольф Гитлердің Германияда билікке келуінің ықтимал салдарына арналған жүлделі эссе жазды. Ол сол кезде Германияға сапар шеккен болатын және нацистік Германияның саяси және әскери билікті қалай қолға алғанын көрді. Итон колледжінде Нейв мектептік кадет корпусында кадет-лаңк corporal болып қызмет етті және 1935 жылдың 11 желтоқсанында Оксфордшир және Букингемшир жеңіл жаяу әскерінің екінші лейтенанты лауазымын алды. Оксфорд университетіне қабылданғанда Нейв генерал және әскери теоретик Карл фон Клаузевицтің барлық жазбаларын сатып алып оқыды. Оған неліктен солай екенін сұрағанда: «Соғыс жақындап келе жатқандықтан, оны жүргізу өнерін мүмкіндігінше жақсы білудің қажеті бар» деді. 1938 жылы Нейв үшінші курс бітірді. Өзінің мойындауынша, Оксфорд университетінде оқыған кезінде оқытушыларының талабына сай ең аз академиялық жұмысты ғана орындады.
Neave was the son of Sheffield Airey Neave CMG, OBE (1879–1961), an entomologist, who lived at Ingatestone, Essex, and his wife Dorothy, the daughter of Arthur Thomson Middleton. His father was the grandson of Sheffield Neave, the third son of Sir Thomas Neave, 2nd Baronet (see Neave baronets). The family came to prominence as merchants in the West Indies during the 18th century and were raised to the baronetage during the life of Richard Neave, Governor of the Bank of England. Neave spent his early years in Knightsbridge in London, before he moved to Beaconsfield. Neave was sent to St. Ronan's School, Worthing, and from there, in 1929, he went to Eton College. He went on to read Jurisprudence at Merton College, Oxford. While at Eton, Neave composed a prize winning essay in 1933 that examined the likely consequences of Adolf Hitler's rise to supreme power in Germany, and Neave predicted then that another widespread war would break out in Europe in the near future. Neave had earlier been on a visit to Germany, and he witnessed the Nazi German methods of grasping political and military power. At Eton, Neave served in the school cadet corps as a cadet lance corporal, and received a territorial commission as a second lieutenant in the Oxfordshire and Buckinghamshire Light Infantry on 11 December 1935. When Neave went to Oxford University, he purchased and read the entire written works of the general and military theorist Carl von Clausewitz. When Neave was asked why, he answered: "since war [is] coming, it [is] only sensible to learn as much as possible about the art of waging it". During 1938, Neave completed his third class degree. By his own admission, while at Oxford University, he did only the minimum amount of academic work that was required of him by his tutors.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Неаве өзінің аумақтық комиссиясын 1938 жылғы 2 мамырда Корольдік инженерлерге берді және соғыс басталғаннан кейін жұмылдырылды. 1940 жылғы ақпанда Францияға 1-ші Жарық шамдар полкімен, Корольдік артиллериясымен жіберілді, ол 1940 жылғы 23 мамырда Каледе жараланып, немістерге тұтқынға түсті. Ол Шпангенбергке жақын орналасқан IX А/Н лагерінде тұтқындыққа алынып, 1941 жылғы ақпанда Германияның батыс Польшадағы Торнға жақын орналасқан XX А лагеріне ауыстырылды. Осы арада Неаве 1940 жылғы 1 тамызда Корольдік артиллериясына жіберілді. 1941 жылғы сәуірде ол Норман Форбспен бірге Торннан қашуға тырысты. Олар Польшаға өтуге тырысқанда Илов қаласының жанында тұтқынға түсіп, қысқа уақыт Гестапоның қолында болды. Мамыр айында екеуі де Офлаг IV C-ге (орналасқан жеріне байланысты көбінесе Колдиц қамалы деп аталады) жіберілді. Колдицте француз әскери тұтқындары немістерден еврей әскери тұтқындарын француз әскери тұтқындарынан бөлектеуді сұрады, нәтижесінде шамамен 80 француз еврей әскери тұтқыны қамалдың тығыз төбесінде қамалды. Неаве мен көптеген британдық офицерлер француз тұтқындарының бұл сұранысына наразылық білдірді. Француз еврейлерімен ынтымақтастығын көрсету үшін британдықтар француз еврейлерін британдық асханаға кешкі асқа шақырды, онда Неаве осы әрекетті айыптады. Неаве 1941 жылғы 28 тамызда неміс сержанты болып киініп Колдицтен қашуға алғашқы әрекет жасады. Ол қамалдан шыға алмады, өйткені оның асығыс жасалған неміс формасы (поляк армиясының киімі мен қалпағы, көміртегі бояуымен боялған картонды белбеуі) түрме шамдарының жарығында ашық жасыл түске боялды. Голланд офицері Энтони Лютейнмен бірге ол 1942 жылғы 5 қаңтарда екінші рет қашуға тырысты. Жақсы формалар мен қашу жолы (олар сахнаның астындағы люкті пайдаланып, театрлық қойылымнан жылдам шықты) оларды түрмеден шығарды және пойызбен және жаяу Лейпциг пен Ульмге жетіп, ақырында Сингенге жақын Швейцария шекарасына жетті. Франция, Испания және Гибралтар арқылы Неаве 1942 жылғы сәуірде Англияға оралды. Неаве Колдиц қамалынан қашқан алғашқы британдық офицер болды. Кейіннен ол соғыс капитаны болып, 1945 жылғы 11 сәуірде капитан шеніне көтерілді. Соғыс аяқталғанда уақытша майор болған ол 1945 жылғы 30 тамызда MBE (Әскери дивизия) орденімен марапатталды және 18 қазанда DSO орденімен марапатталды. Нәтижесінде, бұрынғы MBE ордені 1945 жылғы 25 қазанда жойылды. Неаве немістерден қашқаннан кейін MI9 үшін барлау офицері ретінде жұмысқа орналасты, ол жаулап алынған Еуропадағы Пэт О'Лири желісі және Комет желісі сияқты жер асты қашу ұйымдарын жабдықтармен, агенттермен және қаржымен қолдады; немістерден қашып құтылған одақтас ұшқыштарына және басқа да одақтас әскери қызметкерлеріне көмектесті. Батыс Еуропада шамамен 5000 британдық және американдық әскери қызметкер қашу ұйымдары арқылы құтқарылып, D күніне дейін бейтарап Испания арқылы Ұлыбританияға қайтарылды. D күнінен кейін «Марафон» операциясы аясында Неаве Франция мен Бельгияға сапар шегіп, Комет желісі мен Қарсылық тобының көмегімен атып түсірілгеннен кейін орманды кемерлерге тығылған 300-ден астам одақтас ұшқыштарын құтқарып қалды. MI9-да ол болашақ комедия актері Майкл Бентиннің тікелей басшысы болды, ол да Ескі Итоннан шыққан. Ол сонымен қатар Нюрнберг процесіндегі Халықаралық әскери трибуналда Круппты тергеуге қатысты. Оған хатшысы Джоан Тютте көмектесті. Ол белгілі соғыс батыры болғандықтан, сондай-ақ ағылшын тілін жақсы білетін білікті заңгер болғандықтан, сотта нацистік басшыларға айыптаманы оқу құрметіне ие болды. Ол соғыс тәжірибесі туралы бірнеше кітап жазды, соның ішінде сот процесі туралы есептер де бар. 1947 жылы уақытша подполковник болған ол сол жылғы туған күніне орай OBE (Әскери дивизия) орденімен марапатталды. 1948 жылғы 20 шілдеде АҚШ үкіметі оған қола жұлдызды табыс етті және 1950 жылғы 1 сәуірде подполковник шеніне көтерілді. 1951 жылғы 21 қыркүйекте ол резервке өтті.
Neave transferred his territorial commission to the Royal Engineers on 2 May 1938 and following the outbreak of war he was mobilised. Sent to France in February 1940 with 1st Searchlight Regiment, Royal Artillery, he was wounded and captured by the Germans at Calais on 23 May 1940. He was imprisoned at Oflag IX A/H near Spangenberg and in February 1941 moved to Stalag XX A near Thorn in German occupied western Poland. Meanwhile, Neave's commission was transferred to the Royal Artillery on 1 August 1940. In April 1941 he escaped from Thorn with Norman Forbes. They were captured near Ilow while trying to enter Soviet controlled Poland and were briefly in the hands of the Gestapo. In May, they were both sent to Oflag IV C (often referred to as Colditz Castle because of its location). While in Colditz, the French military prisoners asked the Germans to have the Jewish military prisoners separated from the gentile French military prisoners, which resulted in about 80 French Jewish military prisoners being confined in a crowded attic of the castle. Neave and many British officers were appalled at the French prisoners for this request. In demonstration of their solidarity with the French Jews, the British invited the French Jews to dinner in the British mess, where Neave made a speech denouncing the prejudice. Neave made his first attempt to escape from Colditz on 28 August 1941 disguised as a German NCO. He did not get out of the castle as his hastily contrived German uniform (made from a Polish army tunic and cap painted with scenery paint accompanied with cardboard belt painted silver) was rendered bright green under the prison searchlights. Together with Dutch officer Anthony Luteyn he made a second attempt on 5 January 1942, again in disguise. Better uniforms and escape route (they made a quick exit from a theatrical production using the trap door beneath the stage) got them out of the prison and by train and on foot they travelled to Leipzig and Ulm and finally reached the border to Switzerland near Singen. Via France, Spain and Gibraltar, Neave returned to England in April 1942. Neave was the first British officer to escape from Colditz Castle. He was subsequently promoted to war substantive captain and to the permanent rank of captain on 11 April 1945. A temporary major at the war's end, he was appointed an MBE (Military Division) on 30 August 1945, and awarded the DSO on 18 October. As a result, the earlier MBE appointment was cancelled on 25 October 1945. After his escape from the Germans, Neave was recruited as an intelligence officer for MI9, supporting underground escape organizations, such as the Pat O'Leary Line and Comet Line in occupied Europe, with equipment, agents, and money; assisting downed Allied airmen and other Allied military personnel evade and escape capture by the Germans. In Western Europe, about 5,000 British and American military personnel were rescued by the escape organizations and repatriated to the United Kingdom, mostly through neutral Spain, before D Day. After D Day in Operation Marathon, Neave journeyed to France and Belgium and, with help from the Comet Line and the Resistance, rescued more than 300 allied airmen who had taken refuge in forest camps after being shot down. While at MI9, he was the immediate superior of the future comedian Michael Bentine, also an Old Etonian. He also served with the International Military Tribunal at the Nuremberg trials, investigating Krupp. He was supported by the work of his secretary Joan Tutte. As a well known war hero – as well as a qualified lawyer who spoke fluent German – he was honoured with the role of reading the indictments to the Nazi leaders on trial. He wrote several books about his war experiences including an account of the trials. A temporary lieutenant colonel by 1947, he was appointed an OBE (Military Division) in that year's Birthday Honours. He was awarded the Bronze Star by the US government on 20 July 1948, and was promoted to lieutenant colonel on 1 April 1950, At the same time, his promotion to acting major was gazetted, with retroactive effect from 16 April 1948. He entered the reserves on 21 September 1951.
Саяси мансап
Нейв 1950 жылы Тұррок округінде, ал 1951 жылы Солтүстік Элинг округінде Консервативтік партия атынан сайлауға түсті. 1953 жылғы маусымда өткен қосымша сайлауда ол Абингдон округінен сайланды, бірақ 1959 жылы өткен жүрек шабуылы оның мансабына тосқауыл болды. 1963 жылдан 1971 жылға дейін Империялық колледждің басқарушысы болды және 1965 жылдан 1970 жылға дейін ғылым және технология жөніндегі палатаның арнайы комитетіне мүше болды. 1953 жылдан 1979 жылға дейін Абингдон мектебінің басқару кеңесінде қызмет етті. Эдвард Хит, бас қамшы болған кезде, Нейвке жүрек шабуылынан кейін оның мансабы аяқталғанын айтқан деген қауесет тарады, бірақ 1998 жылғы автобиографиясында Хит мұндай мәлімдеме жасағанын жоққа шығарды. Ол 1974 жылдың желтоқсанында Нейвтің партияның игілігі үшін мандатын босатуды сұрағанын мойындады. 1974 жылдың соңғы екі айында Нейв Кит Джозеф, Уильям Уайтлоу және Эдвард дю Канннан Хитке қарсы тұруды өтінді, және егер олардың біреуі партия төрағалығына үміткер болса, ол олардың сайлауалды штаб директоры болады деді. Үшеуі де сайлауға қатысудан бас тартқан соң, Нейв Маргарет Тэтчердің Консервативтік партия төрағасы болуы үшін жүргізген науқанының штаб директоры болуға келісті, бұл науқан ақырында сәтті аяқталды. Тэтчер 1975 жылғы ақпанда партия төрағасы болып сайланғаннан кейін, Нейв оның жеке кеңсесінің басшысы болып тағайындалды. Содан кейін ол Солтүстік Ирландияның көлеңкелік мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды және қайтыс болған кезде, консерваторлар 1979 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жетсе, министрліктегі теңдес лауазымға ие болар еді. Оппозицияда Нейв Ольстеризация саясатын қолдаған Рой Мейсонның жақтасы болды. Нейв Солтүстік Ирландияда децентрализацияны тоқтатып, оның орнына жергілікті басқару реформасына назар аударуды көздейтін жаңа және радикалды консервативтік саясаттың авторы болды. Бұл интеграциялық саясат Солтүстік Ирландияның мемлекеттік хатшысы болған Хамфри Аткинс тарапынан асығыс түрде тоқтатылды. Саясаткер Тони Бенн өзінің күнделігінде (1981 жылдың 17 ақпаны) "New Statesman" журналының журналисі Дункан Кэмпбеллдің екі жыл бұрын барлау қызметкерінен Нейвтің Лейбористік үкімет сайланғаннан кейін Лейбористтік партияның көшбасшысы Джеймс Каллахан отставкаға кетсе және Бенн оның орнына сайлануы мүмкін болған жағдайда Беннді өлтіруді жоспарлағанын естігенін жазды. Кэмпбелл агенттің атын ашуға дайын екенін және "New Statesman" газетінің бұл оқиғаны жариялайтынын айтты. Алайда Бенн бұл оқиғаның сенімділігіне күмән келтіріп, күнделігіне: "Эйри Нейв мұндай нәрсе жасамас еді, оған ешкім сене қоймайды" деп жазды. Журнал 1981 жылдың 20 ақпанында агенттің аты Ли Трейси екенін жариялады. Трейси Нейвпен кездескенін, ол одан "Беннді тоқтатуды қамтамасыз ететін" барлау және қауіпсіздік мамандарынан құралған командаға қосылуын сұрағанын айтты. Екінші кездесу жоспарланбады, себебі Нейв автокөлік бомбасынан қаза тапты.
Neave stood for the Conservative Party at the 1950 election in Thurrock and at Ealing North in 1951. He was elected for Abingdon in a by election in June 1953, but his career was held back by a heart attack he suffered in 1959. He was a Governor of Imperial College between 1963 and 1971 and was a member of the House of Commons select committee on Science and Technology between 1965 and 1970. He was on the governing body of Abingdon School from 1953 to 1979. Edward Heath, when Chief Whip, was alleged to have told Neave that after he suffered his heart attack his career was finished but in his 1998 autobiography, Heath strongly denied ever making such a remark. He admitted that in December 1974 Neave had told him to stand down for the good of the party. During the final two months of 1974, Neave had asked Keith Joseph, William Whitelaw and Edward du Cann to stand against Heath, and said that in the case of any of them challenging for the party leadership, he would be their campaign manager. When all three refused to stand, Neave agreed to be the campaign manager for Margaret Thatcher's attempt to become leader of the Conservative Party, which was eventually successful. When Thatcher was elected leader in February 1975, Neave was rewarded by becoming head of her private office. He was then appointed Shadow Secretary of State for Northern Ireland and, at the time of his death, was poised to attain the equivalent Cabinet position in the event of the Conservatives winning the general election of 1979. In opposition, Neave was a strong supporter of Roy Mason, who had extended the policy of Ulsterisation. Neave was author of the new and radical Conservative policy of abandoning devolution in Northern Ireland if there was no early progress in that regard, and concentrating on local government reform instead. This integrationist policy was hastily abandoned by Humphrey Atkins, who became Secretary of State for Northern Ireland, the role Neave had shadowed. Politician Tony Benn records in his diary (17 February 1981) that a journalist from the New Statesman, Duncan Campbell, told him that he had received information two years previously, from an intelligence agent, that Neave had planned to have Benn assassinated if, following the election of Labour government, Labour leader James Callaghan resigned and there was a possibility that Benn might be elected in his place. Campbell said that the agent was ready to give his name and the New Statesman was going to print the story. Benn, however, discounted the validity of the story, writing in his diary: "No one will believe for a moment that Airey Neave would have done such a thing." The magazine printed the story on 20 February 1981, naming the agent as Lee Tracey. Tracey said he had met Neave, who asked him to join a team of intelligence and security specialists which would "make sure Benn was stopped". A planned second meeting never took place because Neave was murdered with a car bomb.
БАҚ-тағы бейнелеулер
Нейвтің рөлін Нюрнбергте (2000) Джеффри Пунсетт, Маргаретте (2009) Дермот Кроули, Темір ханымда (2011) (бұл фильмде Тэтчер оның өліміне куәгер болып көрсетіледі, бұл көркемдік еркіндік) Николас Фаррелл және Утопияда (2014) Тим МакИннерни ойнады. 2014 жылы, Нейвтің қайтысынан 35 жыл өткен соң, оның кісі өлтіруінің қияли есебі Channel 4 телеарнасының «Утопия» сериалында бейнеленді, онда ол тыңшылармен сөз байласып, MI5 агенттерімен өлтірілген адам ретінде көрсетілді. Бұл телеарнаға сын тудырды, Нейвтің досы және саяси әріптесі Норман Теббит: «Өлі және өзін қорғай алмайтын адамға шабуыл жасау – жек көрінішті әрекет» деді.
Neave was portrayed by Geoffrey Pounsett in Nuremberg (2000), Dermot Crowley in Margaret (2009), Nicholas Farrell in The Iron Lady (2011) (in a piece of dramatic licence Thatcher is shown in that film as an eyewitness to his death) and Tim McInnerny in Utopia (2014). In 2014, 35 years after Neave's death, a fictionalised account of Neave's murder was depicted in the Channel 4 drama Utopia, where he was portrayed as a drinker who colluded with spies and whose assassination was perpetrated by MI5. This led to condemnation of the broadcaster, with Norman Tebbit, a friend and political colleague of Neave, saying "To attack a man like that who is dead and cannot defend himself is despicable".