Кіріспе

Бейтел мектеп округінің Фрейзерге қарсы ісі, 478 U. S. 675 (1986), АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды шешімі болды. Бұл іс мемлекеттік мектептердегі сөз бостандығы мәселесіне қатысты. 1983 жылдың 26 сәуірінде Мэтью Фрейзер атты оқушы Пирс округінің Бетел орта мектебінен сөйлеген сөзінен кейін уақытша шеттетілді. Ол мектепте оқушылар кеңесі лауазымына сыныптасын ұсынған кезде, жыныстық мазмұнды меңзеулер жасаған болатын. Мектеп әкімшілігі оның сөзін орынсыз және ұятсыз деп есептеп, Фрейзерді үш күнге сабақтан шеттетуге және бітіру салтанатында сөйлеуге тыйым салды. Мектептің шағымдану рәсімдері арқылы жазасын қайта қарастыруға тырысқаннан кейін, Фрейзер мектеп кеңесіне қарсы сотқа шағымданып, оның тоқтатылуы АҚШ Конституциясының Бірінші түзетуімен кепілденген сөз бостандығы құқығын бұзады деп мәлімдеді. АҚШ-тың аудандық соты және 9-шы апелляциялық соты Фрейзердің пайдасына шешім шығарды. АҚШ Жоғарғы Сотына шағымдану нәтижесінде, 7-ге 2 дауыспен көпшілік оның тоқтатылуы Бірінші түзетуді бұзбайды деген шешімге келді. Көпшіліктің атынан жазған Бас судья Уоррен Бергер мектептердің қауіпсіз оқу ортасын сақтау үшін, тіпті әдепсіз болмаса да, ұятсыз немесе арсыз деп саналатын оқушылардың сөздерін тоқтатуға құқығы бар екенін айтты.

Бұрынғы сот практикасы

АҚШ Конституциясының Бірінші түзетуі сөз бостандығын қорғайды. «Тинкер против Дес-Мойн тәуелсіз білім беру округі» (1969) ісінде, сот мемлекеттік мектептерде оқушылардың айтқан сөздері Бірінші түзетумен қорғалатынын, егер мектеп оқу процесіне елеулі кедергі келтірмесе, белгіледі.

Іс туралы мәліметтер

1983 жылдың 26 сәуірінде Вашингтон штатының Спанавей қаласындағы Бетел орта мектебінде студенттер кеңесін сайлау үшін жиналыс өтті. Оқушылар жиналысқа қатысуға немесе оқу залына баруға міндетті болды. Жиналыста 17 жасар аға сынып оқушысы Мэтью Фрейзер сыныптасының студенттер кеңесінің вице-президентігіне үміткер болуы үшін сөз сөйледі. Шамамен 600 оқушы мен мұғалімнің алдында Фрейзер келесі сөзді жеткізді:

«Мен мықты бір адамды білемін – ол шалбарында да, көйлегінде де мықты, мінезі де мықты, бірақ ең бастысы – ол сіздерге, Бетел оқушыларына деген сенімінде мықты. Джефф Кулман – өзінің ойын дұрыс жеткізе білетін адам. Қажет болса, ол мәселені алып, қабырғаға қадап тастайды. Ол бірден шабуылға шықпайды, керісінше, тынымсыз еңбектенеді, сәттілікке жеткенше тынымсыз еңбектенеді. Джефф – әрбір сіздер үшін соңына дейін, тіпті шыңына дейін баратын адам. Сондықтан Джеффке А.С.Б. вице-президентігіне дауыс беріңіз – ол сіз бен мектебіміздің ең жақсы болуының арасына ешқашан кедергі келтірмейді».

Фрейзердің сөйлеуі шамамен бір минутқа созылды. Ол сөйлеген кезде, көрермендердің арасында бірнеше оқушы «ызылдап, айқайлады», ал басқалары «сан-саққа түсіп, ұялды». Фрейзердің үміткері Джефф Кулман сайлауда 90 пайыз дауыспен жеңіске жетті. Сөздерінде тікелей арсыздық болмаса да, Фрейзер Кулманды «жыныстық метафоралар мен екіұштылық арқылы» сипаттады, бұл көптеген бақылаушыларға ұнамады. Жиналыстан бұрын Фрейзердің екі мұғалімі оған сөздің орынсыз екенін және оны айту «ауыр салдарға» әкелуі мүмкін екенін, сондықтан оны айтудан аулақ болуын ескертті, бірақ оның айтуы мектеп ережелерін бұзады деп айтпады. Жиналыстан кейін ертесіне Фрейзер кеңсеге шақырылды, онда оқу ісі жөніндегі директордың орынбасары оның сөзі «бұзақылық әрекеттерге» қарсы мектеп ережесін бұзғанын мәлімдеді, ол «арсыз, құмарлық сөздерді немесе қимылдарды» тыйымдайды. Фрейзер сөзінде жыныстық меңзеулерді әдейі қолданғанын мойындады және оны өзінің негізгі аудиториясына жету үшін қажет деп қорғады. Фрейзер үш күнге мектептен шеттетілді және оның аты түлектерге арналған сөз сөйлейтін оқушылар тізімінен алынып тасталды. Фрейзер бұл шешімге мектеп округінің шағымдану рәсімдері арқылы шағымданды, және оның «бұзақылық әрекеттер» ережесін бұзғаны анықталды, бірақ үш күндік шеттетудің екі күнін ғана өткеннен кейін мектепке қайта оралуға рұқсат етілді. Бітіру салтанатында сөйлеуге тыйым салғанға қарамастан, Фрейзер үш үздік оқушының арасында екінші орынға шығып, жазба дауыс беру арқылы бітіру салтанатында сөйлеуші болып таңдалды, бірақ Бетел орта мектебінің басшылары жазба дауыс беруді жарамды нәтиже деп танудан бас тартты және Фрейзерге бітіру салтанатында сөйлеу мүмкіндігін бермей қойды. Фрейзер аудандық соттың шешімінен кейін бітіру салтанатында сөйледі. Әке-шешесінің келісімімен және Америка Азаматтық Бостандықтар Одағының серіктес адвокаты Джефф Хейлидің көмегімен Фрейзер мектеп басшылығына қарсы сотқа шағымданып, сөз бостандығына қатысты Бірінші түзету құқығын бұзғанын мәлімдеді.

Төменгі сатыдағы сот ісін жүргізу

АҚШ-тың аудандық сотының судьясы Джек Таннер оның пайдасына үкім шығарды. Содан кейін мектеп округі 9-шы апелляциялық сатыдағы сотқа шағым түсірді, ол қайтадан Фрейзердің пайдасына үкім шығарды. Мектеп округі АҚШ Жоғарғы Сотынан осы істі қарауды сұрады. Жоғарғы Сот 1985 жылғы 8 қазанда іс қабылдады.

Соттың пікірі

Жоғарғы Сот 7 дауысқа 2 қарсы дауыспен Апелляциялық соттың шешімін өзгертіп, мектептің жұмысын тоқтатуды қайта орнатып, мектеп округінің саясаты Бірінші түзетуді бұзбайды деген шешім қабылдады. Бас судья Уоррен Бергер соттың пікірін жариялады, бұл шешім Грамм-Радман ісімен (Bowsher v. Synar) бірге Бёргер соты дәуірінің соңғы ісі болды. Сот судьясы Уильям Дж. Бреннан қосымша пікір білдірді, ал судья Гарри Блэкмүн пікір жазбастан көпшілікке қосылды. Тергуд Маршалл және Джон Пол Стивенс қарсы дауыс берді.