Кіріспе

Буэнос-Айрестегі футбол стадионы Estadio Monumental Antonio Vespucio Liberti (esˈtaðjo monumenˈtal anˈtonjo βesˈpusjo liˈβeɾti), ресми түрде спонсорлық атымен Estadio Mâs Monumental, ал халық арасында "River Plate Stadium", "Monumental de Núñez" немесе жай ғана "El Monumental" деп белгілі. Бұл стадион Буэнос-Айрестің Белграно ауданында орналасқан (көпшілік қате түрде Нунес ауданында деп есептейді), және Club Atlético River Plate клубының үй стадионы болып табылады. 1938 жылдың 26 мамырында ашылған және бұрынғы клуб президенті Антонио Веспусио Либертидің (1900–1978) құрметіне аталған. Сыйымдылығы 86 049 адамдық бұл стадион Аргентинаның және Оңтүстік Американың ең ірі стадионы болып есептеледі, сонымен қатар Аргентина ұлттық футбол командасының да үй стадионы. 1951 жылғы Панамерикан ойындарының негізгі аренасы болды. 1978 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының Аргентина мен Нидерланды арасындағы финалы осы стадионда өтті. Бұдан бөлек, төрт рет Америка Кубогының финалы да осында өткізілді, соңғысы 2011 жылы болды.

Тарих

"Ривер Плейт" клубы 1901 жылы құрылған, ал 1934 жылға қарай екі чемпионатты жеңіп алған. Сол кезде клуб форвард Карлос Пьюселлді сатып алғандықтан "Лос Миллонарьос" (испан тілінде "Миллионерлер") деген лақап атымен белгілі болды, себебі "Ривер" оның үшін үлкен сома төлеген. 1934 жылдың 31 қазанында "Ривер Плейт" Белграно ауданында жаңа стадион салу үшін жерді сатып алды. Барлық ағаштан жасалған орындықтар да алынып тасталды, олардың 40 565-і сатуға қойылды. Стадион 2023 жылдың ақпан айында жартылай қайта ашылды және 2024 жылы жаңарту жұмыстары аяқталғаннан кейін 84 567 орынға ие болады деп жоспарлануда, бұл оны Оңтүстік Америкадағы ең ірі стадионға айналдырады.

Ескерткіш оқиғалар

Монументаль жобасы бастапқыда төрт екі қабатты трибунадан тұратын болған. Банктік қарыз жобаны толығымен іске асыруға жеткіліксіз болғандықтан, стадион атқосшы тәрізді пішінде қалды. 1958 жылы, Энрике Пардо клуб президенті болған кезде, атқосшы пішіні ішінара жабылды. Жаңа құрылыс – бірінші деңгейдегі Колония трибунасы – Омар Сиворидің Италияның «Ювентус» клубына 10 миллион долларға сатылуынан түскен қаражат есебінен қаржыландырылды. Жаңа құрылыс аяқталғаннан кейін стадионның сыйымдылығы 90 000 адамға жетті. Аргентинаға 1978 жылғы әлем чемпионатын өткізу құқығы берілгеннен кейін стадион жаңартылып, бастапқы жобаға сәйкес толық аяқталды. «Ривер Плейт» клубына сол кездегі әскери үкімет қарыз берген, бірақ валюта бағасының өзгеруіне байланысты қарызды төлеуде қиындықтар туды, бұл команданың жағдайына кері әсер етті. Монументаль 1978 жылғы әлем чемпионатының негізгі аренасы болды. Арена 1 маусымда Батыс Германия мен Польша арасындағы матчпен ашылды. Онда тағы жеті матч, соның ішінде Аргентина мен Нидерланды арасындағы финал өтті. 1982 жылы «Сан-Лоренцо» клубы қонақ команда ретіндегі матчқа ең көп көрермен жиналған рекордты орнатты. Екінші лигадағы «Тигре» клубымен өткен матчта, өз стадионы болмаған «Сан-Лоренцо» клубы «Ривер» стадионына 70 000-нан астам жанкүйерді әкелді. 1975 жылы «Ривер» клубы «Расинг» клубымен титул үшін күш сынасқанда (18 жылдық үзілістен кейін) 100 000 көрермен болды. 1986 және 1996 жылғы Копа Либертадорес турнирінің екінші ойынында («Америка де Кали» клубына қарсы) тағы орындықтар қосылып, шамамен 86 000 көрермен жиналды. 1987 жылы Аргентина мен Уругвай арасындағы Америка кубогының жартылай финалына 87 000-нан астам көрермен келді. 1993 жылы 1994 жылғы ФИФА әлем чемпионатының іріктеу матчында Аргентина Колумбияға 5:0 есебімен жеңіліп, өз алаңындағы ең ірі жеңіліске ұшырады. Бірақ содан кейін Аргентина бұл стадионда әлем чемпионатына іріктеу кезеңінде жеңіліске ұшырамады, тек 2015 жылдың 8 қазанында Эквадор 2:0 есебімен жеңіске жеткенше. Стадион трибуналарының жалпы ұзындығы 70 шақырымнан астам.

Спорттық іс-шаралар

Монументаль стадионы River Plate командасының үй стадионы болудан басқа, ФИФА Әлем Чемпионатына іріктеу ойындары сияқты ірі жарыстарда Аргентина ұлттық футбол құрамасының да үй стадионы болып табылады. 1951 жылы өткен Бірінші Пан Америка ойындарының жабылу салтанаты мен жеңіл атлетика жарыстары да осы стадионда ұйымдастырылды. 2007 жылғы WRC Аргентина раллиінің бірінші супер арнайы кезеңі осы стадионда өтті. Аргентина ұлттық регби құрамасы "Лос Пумас" командасының ойындары да кейде осы алаңда өткізіледі, алайда "Лос Пумас" көбінесе басқа стадиондарда ойнайды.

Концерттер

Халықаралық өнерпаздар немесе топтар Буэнос-Айреске келгенде, концерттер әдетте осы стадионда өткізіледі, себебі ол қаладағы және бүкіл Аргентинадағы ең ірі стадион. 1987 жылдың желтоқсанында The Police тобының бұрынғы жетекшісі Стинг River Plate стадионында өнер көрсетіп, Аргентинадағы жеке орындаушы ретінде дебют жасады. Ол стадионды толығымен сатуға қол жеткізген алғашқы артист болды. Стадион 1988 жылдың 15 қазанында өткен Amnesty International ұйымының «Адам құқықтары – қазір!» атты соңғы қайырымдылық концертіне табандылық танытты. Концертті Брюс Спрингстин мен E Street Band басқарды, сондай-ақ Стинг, Питер Габриэль, Трейси Чэпмен, Юссу Н’Дур, Леон Гиеко және Чарли Гарсия да қатысты. Концертке 75 000 адам келді. Дэвид Боуи 1990 жылдың 29 қыркүйегінде Sound+Vision турнесінің аясында стадионда өнер көрсетті, ол 81 900-ден астам билет сатты. 1990 жылдың 5 қазанында Эрик Клэптон Journeyman World Tour аясында 70 000 көрерменнің алдында концерт берді. INXS 1991 жылдың 22 қаңтарында The X Factor World Tour аясында стадионда өнер көрсетті. Принс 1991 жылдың қаңтарында «Рок және поп» фестивалі аясында стадионда өнер көрсетті. Фестивальге Роберт Плант, Джо Кокер және Билли Айдолл сынды әншілер қатысты. Элтон Джон 1992 жылдың 21 және 22 қарашасында The One Tour турнесі аясында стадионда өнер көрсетті. Бұл Аргентинадағы оның алғашқы қойылымы болды. Пол Саймон 1992 жылдың желтоқсанында Дерби фестивалі үшін стадионда өнер көрсетті. Фестивальде The Cult, John Kay, Inspiral Carpets және басқалар да өнер көрсетті. Guns N' Roses алғаш рет 1992 жылдың 5 және 6 желтоқсанында Use Your Illusion Tour аясында стадионда өнер көрсетті. Жарты жылдан кейін, 1993 жылдың 16-17 шілдесінде топ сол турненің соңғы концерттері ретінде екі қосымша концерт берді, бұл олардың түпкілікті құрамымен екі онжылдықтан астам уақыттан бергі соңғы қойылымы болды. Жиырма үш жыл өткен соң, топ классикалық мүшелері Слэш және Дафф Маккаганмен қайта бірікті, 2016 жылдың 4-5 қарашасында Not in This Lifetime Tour аясында екі концерт берді, содан кейін 2022 жылдың 30 қыркүйегінде We're F'N' Back! турнесінде өнер көрсетті. 1993 жылы Майкл Джексон өзінің Dangerous World Tour аясында стадионда үш концерт берді, 8, 10 және 12 қазанда 240 000 көрермен жиналды. Соңғы концерт деректі фильмге түсірілді, бірақ Джексон өзінің өнеріне қанағаттанбағандықтан оны тоқтатты. Алайда, 2009 жылы концерттің жазбасы онлайн желіге тарады. Пол Маккартни 1993 жылдың желтоқсанында The New World Tour аясында стадионда үш концерт берді. 2010 жылдың қарашасында ол Estadio Monumental стадионына оралып, Up and Coming Tour аясында 82 000 көрерменнің алдында екі концерт берді. Фил Коллинз 1995 жылдың 23 және 24 сәуірінде Both Sides of the World Tour аясында стадионда өнер көрсетті. The Rolling Stones 1995 жылы Voodoo Lounge Tour аясында стадионда бес концерт өткізді. Топ 1998 жылы Bridges to Babylon Tour үшін тағы бес рет, ал 2006 жылы Bigger Bang турнесі кезінде тағы екі рет өнер көрсетті. Соңғы концерттердің жазбалары төрт дискілік концерттік DVD-нің бір бөлігі ретінде шығарылды. Панк-рок тобы The Ramones 1996 жылдың 16 наурызында Оңтүстік Америкадағы соңғы концертін өткізді. Луис Мигель 1996 жылдың желтоқсанында 120 000-нан астам билет сатылған екі концерт берді. Backstreet Boys 2001 жылдың 28 сәуірінде Black & Blue турнесі аясында стадионда өнер көрсетті. 2001 жылдың 6 қазанында Эрик Клэптон Reptile World Tour аясында стадионда өнер көрсетіп, 35 000 билет сатты. Red Hot Chili Peppers 2002 жылдың 16 қазанында By The Way турнесі аясында стадионда концерт берді. Олар 2011 жылдың 18 қыркүйегінде I'm with You World Tour аясында тағы бір концерт берді. Кейін топ 2023 жылдың 24 және 26 қарашасында Global Stadium Tour аясында екі концертке оралды. 1998 жылы U2 PopMart турнесін Оңтүстік Америкаға әкелді және сахнаға Plaza de Mayo аналарын, Аргентина мен Чили диктатуралары кезінде жоғалған балалардың аналарын шақырды. Топ 2006 жылы Vertigo Tour аясында U2 3D, бірінші тікелей эфирлік цифрлық 3D фильмін түсіру үшін оралды. Мадонна 1993 жылдың қазанында The Girlie Show аясында екі концерт, ал 2008 жылдың желтоқсанында Sticky & Sweet Tour аясында төрт концерт берді; осы концерттердің екеуі түсіріліп, кейіннен Sticky & Sweet Tour атты CD/DVD-де шығарылды. Ол 2008 жылы төрт концерті үшін үш сағат ішінде 263 000-нан астам билет сатылған ең жылдам билет сату рекордын ұстайды. Ол сондай-ақ 2012 жылдың 13 және 15 желтоқсанында The MDNA Tour аясында стадионда өнер көрсетті. Тейлор Свифт 2023 жылдың 9, 10 және 12 қарашасында The Eras Tour аясында стадионда үш концерт берді. Бұл Аргентинадағы оның алғашқы турнесі болды. 10-дағы концерт нашар ауа райының себебінен 12-ге ауыстырылды. 2003 жылы Шакира Tour of the Mongoose аясында сатылып кеткен концерт берді, бұл River Plate стадионын сатқан алғашқы және қазірге дейінгі жалғыз латын әртісі болды. Робби Уильямс 2006 жылғы Close Encounters Tour аясында 2006 жылдың 14 және 15 қазанында стадионда өнер көрсетті. 2007 жылдың 15-16 мамырында 2006 жылғы Disney Channel фильмі High School Musical-дың актерлері High School Musical The Concert атты халықаралық турнесінің аясында Estadio Monumental стадионында өнер көрсетті. Aerosmith 2007 жылы Quilmes Rock фестивалінің аясында стадионда өнер көрсетті. Концертке 70 000-нан астам адам келді. Фестивальде Keane, Evanescence, Velvet Revolver, Bad Religion және The Psychedelic Furs та өнер көрсетті. The Police 2007 жылдың 1 және 2 желтоқсанында Reunion Tour аясында Estadio Monumental стадионында өнер көрсетті. 2008 жылы топ осы концерттерде жазылған Certifiable атты тікелей дискіні және DVD-ні шығарды. 2009 жылы британдық Oasis тобы өзінің тарихындағы ең ірі концерттердің бірін ұсынды. Noel Gallagher және аргентиналық көрермендер «Don't Look Back in Anger» әнін орындағанда эмоционалды сәттерді бөлісті. AC/DC 2009 жылдың желтоқсанында Black Ice World Tour аясында үш концерт берді. Бұл концерттер түсіріліп, 2011 жылдың мамырында Live at River Plate DVD-сі ретінде шығарылды. 2012 жылдың қарашасында топ үш концерттің екіншісінің тікелей альбомын шығарды, ол 4 желтоқсанда өтті. Bon Jovi стадионда көптеген реттер өнер көрсетті, соңғы рет 2010 жылы The Circle Tour аясында. Coldplay 2010 жылдың 26 ақпанында Viva la Vida Tour аясында стадионда өнер көрсетті. Олар 2022 жылы Music of the Spheres World Tour аясында стадиондағы ең көп концерттік көрсетімді – он концертті өткізді. Концерттерге барлығы 626 841 көрермен келді, жалпы кіріс 49,8 миллион долларды құрады, бұл Латын Америкасының концерт тарихындағы рекорд. 2011 жылдың мамырында Майли Сайрус Gypsy Heart Tour аясында стадионды 65 000 адаммен толтырып, Шакира мен Мадоннадан кейін стадионды сатқан үшінші әйел әртіс болды. Роджер Уотерс 2012 жылдың наурызында The Wall Live турнесінің аясында стадионда тоғыз концерт берді. Уотерс барлық концерттерде атақты альбомды толығымен орындады. Kiss 1994 жылдың 3 қыркүйегінде; 1997 жылдың 14 наурызында; 1999 жылдың 10 сәуірінде; 2009 жылдың 5 сәуірінде және 2012 жылдың 7 қарашасында өнер көрсетті. 2009 жылғы концерт жазылып, ақырында Sonic Boom үш дискілік жинағына енген алты әндік DVD ретінде шығарылды. Lady Gaga 2012 жылдың 16 қарашасында The Born This Way Ball турнесінде сатылып кеткен концерт берді. Monsters of Rock фестивалі 1994 және 1999 жылдары Kiss, Black Sabbath, Slayer, Metallica және Sepultura қатысуымен стадионда өтті. Metallica 2010 жылы World Magnetic Tour аясында стадионда тағы бір рет өнер көрсетті. Iron Maiden 2013 жылдың 27 қыркүйегінде Maiden England World Tour аясында стадионда өнер көрсетті. Британдық металл тобы 145 минуттық концертте 60 000-нан астам адамға өнер көрсетті. Soda Stereo 1997 жылдың 20 қыркүйегінде қоштасу турнесінде соңғы концерт берді. Бұл концерт жазылып, екі бөлімге бөлініп шығарылды: El Último Concierto A және B, сондай-ақ DVD. Кейін олар s...

Мекемелер

1978 жылғы әлем чемпионатына жөндеуден кейін стадион 74 624 адамды қабылдай алады. Ашылу және финалдық матчтардың екеуі де «Монументаль» стадионында өтті, сол кезде барлық жанкүйерлер трибуналары тұрғандықтан, стадионның сыйымдылығы 76 600 адамды құрады. Стадион кешенінде теннис, баскетбол және басқа да спорт түрлері үшін жабдықтар, жас футболшыларға арналған тұрғын үйлер, театр залы, тұрақ, мұражай және тағы да басқалары бар. «Барранкас-де-Белграно» көлік түйінінен жаяу арақашықтықта орналасқандықтан, оған бірнеше пойыз және автобус бағыттары арқылы жетуге болады. Буэнос-Айрес аймағындағы көптеген стадиондардан өзгеше, стадионның сыртында кең тұрақ алаңы бар.

2014-2016 жылдардағы жөндеу жұмыстары

Соңғы жылдары жаңа басшылықпен стадион кең ауқымды жаңарту бағдарламасын өткерді, ол орындықтардан бастап стадион дисплейіне дейін қамтыды. 2014 жылдың қараша айында стадионның дисплейі алынып, жаңа толық түсті LED орнатылды; оның ені 19,45 метр, биіктігі 7,16 метр, бұл ескі дисплейдің көлемін үш есеге арттырып, Оңтүстік Америка стадиондары арасындағы ең ірісіне айналдырды. Осы кезеңде алаң деңгейінде жаңа Пэддок клубы мен қонақтарға арналған орындықтар орнатылды. 2015 жылдың тамызында Белграно Норте желісінде «Ciudad Universitaria» станциясы ашылды, ол стадионға және Буэнос-Айрес университетінің «Ciudad Universitaria» кампусына қызмет ету үшін салынды. Стадион виадук арқылы станциямен байланысты, ал желі стадионды Ретиро терминалы арқылы Буэнос-Айрес қаласының орталығымен және қаланың солтүстік жақтарымен байланыстырады. Дәретханаларда кең ауқымды жөндеу жұмыстары жүргізіліп, ложалар мен трибуналарға LED экрандар орнатылды. 2015 жылдың қараша айында «Ривер Плейт» мұражайы толыққанды жаңартылды: жаңа аттракциондар қосылып, ресми лицензияланған өнімдер сатылатын «Ривер Плейт» дүкені ашылды. 2015 жылдың желтоқсан айында стадионның сыртқы төменгі қабаттарына көрермендерге қолайлы жағдай жасау үшін шыны қаптама орнатылды. Жаңарту жоспары әлі де жалғасуда, клуб стадионның сыйымдылығын 86 049 көрерменге дейін арттыруды көздейтін ірі жақсарту жоспарына қаржы табуда. Бұл 2030 жылғы ФИФА Әлем Кубогінің 100 жылдық мерейтойына арналған қалалардың бірі болады.