Кіріспе

Жонглерлік өнер тарихта әртүрлі мәдениеттерде кездескен. Оның бастауы нақты белгісіз. Ежелгі Мысыр, Қытай, Грекия және Римде, сондай-ақ орта ғасырлар мен қазіргі замандағы қоғамдарда оның алғашқы бейнелері табылды.

Ежелгі Мысыр

Ең ерте жонглирлік ойынның жазбасы Мысырдың Бени Хасан зират кешеніндегі 15-ші қабірдің қабырғасындағы суретте кездеседі. Бұл қабір Мысырдың Он бірінші династиясының соңғы жылдары Менат Хуфу (қазіргі Минья) провинциялық губернаторы Бақет III-ге тиесілі болған. Суретте әйел бишілер мен акробаттар үш допқа дейін жонглирлеп, ал бір қыз қолдарын кесіп жонглирлейтіні бейнеленген. Тағы бір Бени Хасан суретінде төрт қыз жонглирлік ойын ойнап жатыр, онда екі қыз допты лақтырып, ұстап алса, қалған екеуі оларды арқасында тасып жүреді. Артур Уотсон 1907 жылы "The Reliquary and Illustrated Archaeologist" журналындағы мақаласында, егер ойыншы осы ойында допты түсірсе, допты тасымалдау оның кезекке түсетінін айтады. Бруклин мұражайының ғылыми қызметкері, доктор Роберт Бьянки, Бени Хасан қабіріндегі жонглерлердің бейнесі "доптар мен дөңгелек айналар арасындағы аналогия болуы мүмкін, себебі дөңгелек заттар күннің нысандарын, туу мен өлімді бейнелеу үшін қолданылған" деп санайды.

Ежелгі Қытай

Көктем және күз кезеңіндегі қытай әдебиетіндегі жонглерлер туралы мәліметтер, жонглерлік өнерінің ежелгі қытай өнерінің жақсы дамыған түрі болғанын көрсетеді. Сюн Иляо – Қытай тарихының Көктем және күз кезеңінде Чу патшасы Чжуанның (б.з.д. 613-591 жж.) әскерінде шайқасқан Чу жауынгері. Ежелгі қытай жылнамаларында ол нонгванмен айналысқандығы, яғни "бірнеше затты бірден жоғары лақтырып, түсірмей ұстауы" жазылған. Б.з.д. 603 жылы Чу және Сун мемлекеттері арасындағы шайқаста Сюн Иляо екі әскердің арасына шығып, тоғыз допты ойнатты. Бұл Сун әскерін қатты таң қалдырды, олардың барлығы – бес жүз сарбаз қашып кетті, соның арқасында Чу әскері толық жеңіске жетті. Сю Вюгуйдің «Чжуанцзы» кітабының 24-тарауында айтылғандай: «Шинаның Иляосы доптармен жонглерлік жасады, осылайша екі мемлекет арасындағы қақтығыс аяқталды». Лиезидің 8-тарауында, ежелгі даосизм нақылдарының жинағында былай делінген: Сун мемлекетінде Ланзи есімді адам өмір сүрді, ол Сунның Юань билеушісінен өнер шеберлігі үшін қолдау сұрады. Сунның Юань билеушісі оны шақырды, ол денесінен екі есе ұзын және аяқтарына бекітілген қаңқаларда өнер көрсетті. Ол олардың үстінен жүріп, жүгіріп, сонымен қатар жеті қылышты бірінен соң бірін лақтырып, әрқашан бес қылышты ауада ұстап тұрды. Юань билеушісі таңғалып, Ланзиге алтын мен жібек сыйлады. Бұл мәтінде Ланзидің жазық және күз кезеңінде қолданылған екі қырлы қылыш – цзяньды қолданғаны айтылған. Цзянь Чжаоның «Тұңғыш жауынгер және Сяның тууы» кітабында Ланзи деген термин Цинь және Хан дәуірлеріндегі көшпенді ойын-сауықшыларға арналған жалпы атау болғандығы жазылған.

Орта ғасырлардағы Еуропа

Орта ғасырларда жонглерлік – көптеген дағдылардың бірі болды, оны ойын-сауық шеберлері мен клоундар орындаған. Орта ғасырлардағы жонглерлік суреттері Британ мұражайындағы әсем безенділген қолжазбаларда кездеседі. Бір қолжазба (Пахта қолжазбасы. C. vi, folio 30 v.), 11 ғасырдағы Мәсіх өмірі туралы кітаптан, Дәуіт патшаның қызметшісінің оң қолымен үш допты, ал сол қолымен үш пышақты лақтырып, ұстап тұрғанын көрсетеді. Вильгельм Жеңімпаздың әншісі Тайлфер 1066 жылы Гастингс шайқасында семсерін лақтырып, ұстап, қарапайым жонглерлік трюк жасап, содан кейін ағылшын сарбазын өлтіргені жазылған. 1486 жылы Англияда жарық көрген Сент-Олбанс кітабы ұжымдық атаулар тізімінің бір бөлігі ретінде "Жонглерлердің табыс табуға жарамайтыны" туралы айтады. Орта ғасырлардағы халық аңыздары мен эпостық жырларда жонглерлік туралы әңгімелер кездеседі. Ирландиялық батыр Кухулин "тоғыз алманы, қалқанын және семсерін жерге түсірмей, ауада ұстап тұрғаны" туралы айтылады. Сол сияқты, "Да Дерганың қонақ үйін қирату" кітабында Тулчинне есімді жонглер "қолында тоғыз семсер, тоғыз күміс қалқан және тоғыз алтын алма" деп сипатталған.

Басқа да дақылдар

1528 жылы Хиндустан императоры Бабур өзінің естеліктерінде бір топ жонглердің маңдай, сандары, саусақтары және бауырсақтарында бір мезгілде жеті сақинаны айналдырғанын сипаттады. Сол жылы ацтек антиподист жонглерлерін Еуропаға Эрнан Кортес әкелді және оларды Кристоф Вайдиц бейнеледі. Стюарт Кулиннің «Солтүстік Америка үндістерінің ойындары» еңбегінде Солтүстік Американың Наскапи, Эскимо, Ачомави, Баннок, Шошон, Ют және Зуни тайпалары арасында жонглерлік өнердің мысалдары келтірілген. Джордж Дорсиден алынған мысал Шошон әйелдерінің саздан, гипстен немесе сумен жылтыратылған тастардан жасалған төрт допты лақтырғанын көрсетеді. Дорси әйелдердің жонглерлікпен ойнап, ағаш немесе киіз үй сияқты мақсатқа қарай жарысқа түсетін бәсекелестіктерді сипаттады. Бұл жоңғарлаудың ерте мысалы болуы мүмкін. Отедама – дәстүрлі жапон жонглерлік ойыны, онда әйелдер көбінесе өлеңдер айта отырып, бірден бес допқа дейін лақтырады. Хико деп аталатын ұқсас ойынға жүздеген жылдар бойы Тонгадағы қыздар ойнап келеді. Ойын қыздардың лайм, қабақ немесе туитуй жаңғақтарын доптай лақтыруынан тұрады. Тонгадағы жонглерлік туралы ең алғашқы жазба 1773 жылға қатысты, оны Иоганн Рейнхольд Форстер қалдырған, ол жағалауда бес жемісті жонглерлікпен айналысқан 10-12 жастағы қызды сипаттаған. Полинезиялық әйелдердің жеті туитуй жаңғағын бір мезгілде лақтырғаны расталған, сондай-ақ он жаңғаққа дейін лақтырған әйелдер туралы сенімді хабарлар бар.