Кіріспе

Жозе – негізінен испан және португал тілдеріндегі Жозеф есімінің бір түрі. Екі тілде де бірдей жазылғанымен, оның айтылуы әртүрлі: испан тілінде xoˈse, португал тілінде ʒuˈzɛ (немесе ʒoˈzɛ). Француз тілінде Жозе (José) – Жозеф (Joseph) есімінің ежелгі халықтық түрі, ол қазір де жеке есім ретінде қолданылады. Жозе еркек есімдерінің құрамында да жиі кездеседі, мысалы, Жозе Мануэль, Жозе Мария немесе Антонио Жозе, сондай-ақ әйел есімдерінің құрамында, мысалы, Мария Жозе немесе Мари Жозе. Француз тіліндегідей, әйел есімінің жазбаша түрі – Жозе́ (Josée). Бірақ, голланд тілінде Жозе – әйел есімі және оның айтылуы ерекше; ол Мари Жозе сияқты есімдердің құрамында немесе жеке әйел есімі ретінде қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, ол Жозина есімінің қысқартылған түрі немесе тіпті Иоганна есімінің голландтық айналдырмасы болуы мүмкін. Англияда Жозе – бұрынғы кельт тегі, және осы текті адамдарды көбінесе Корнуолл графтығында кездестіруге болады, немесе олардың тегі сол графтыққа дейін жетеді; бұл тег XIV ғасырда осы аймақта кең таралған. Басқа түсіндіру бойынша, Жозе – Джойс есімімен туыс; Джойс – ағылшын және ирланд тегі, ол бритт жеке есімі Иодоктен шыққан, оны нормандар Англияға Жос (Josse) түрінде әкелген. Орта ғасырлық Англияда бұл есімді кейде әйелдер де, бірақ көбінесе ерлер де қолданған; Хосе деген түрі Девон мен Корнуоллға тән. Бұл есімнің әртүрлі тілдердегі бірдей жазылуы – тілдер аралық гомографияның мысалы. Осындай жағдайлар ағылшын есімдерінде де кездеседі (Альберт, Бертран, Кристин, Даниэль, Эрик және Фердинанд), олар тек ағылшын тіліне ғана тән емес, сонымен қатар француз тілінде де дәл сол жазумен, бірақ басқаша айтылумен кездеседі.

Испанша айтылуы

Испан тілінде бұл сөзді xoˈse деп атайды. Кастилия испан тілінде бастапқы дыбыс неміс тіліндегі "Бах" есіміндегі және шотланд гаэл және ирланд тіліндегі "лох" сөзіндегіге ұқсас, бірақ испан тілінде диалектіге байланысты өзгереді. Тарихи тұрғыдан алғанда, испан тіліндегі "Хосе" есімінің қазіргі айтылуы – он бесінші ғасырдан бері испан тіліндегі короналды фрикативтердің фонологиялық тарихының нәтижесі. Бұл есімнің бүгінгі айтылуынан өзгеше, көне испан тілінде бастапқы дыбыс дауысты postalveolar фрикатив (француз тіліндегі "je" дыбысы сияқты) болған, ал ортаңғы дыбыс дауысты apicoalveolar фрикатив /z̺/ (сөздің кастиль тіліндегі "mismo" сөзінің айтылуы сияқты) болған. Ортағасырлық иберо-роман тілдерінде ортақ болған жеті сибилянт дыбысының ішінарасы каталан, галисиан және окситан тілдерінде сақталған, ал толығымен мирандес және Солтүстік Португалияның диалекттерінде сақталған. Солтүстік-батыс Испанияда галисиан және астурия тілдерінде сөйлейтін аймақтарда бұл есім Xosé деп жазылады және ʃo'se деп айтылады.

Португал тілінде айтылуы

Португал тіліндегі Хосе есімі ʒuˈzɛ деп айтылады. Мысалы, бұған Еуропалық комиссияның бұрынғы президенті Жозе Мануэль Баррозу және футбол жаттықтырушысы Жозе Моуриньюді келтіруге болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, португал тілінде бұл есім ағылшын тіліндегідей Джозеф деп жазылған, бірақ Джозеф сияқты түрлері де жиі кездесетін. 1910 жылғы төңкерістен кейін португал тілінің жазуы жаңартылды. 1911 жылғы португал орфографиясының алғашқы реформасы Киелі кітаптағы есімдер мен жер-су атауларының соңғы кереңсіз дауыссыз әріптерін (мысалы, Жүсіп, Назарет) жойып, оларды соңғы әріптегі диакритикалық белгімен алмастырды, ол басым дауыстыны көрсетеді (мысалы, Хосе, Назаре). Португал тілінде дауыстылардың айтылуы сөйлеушінің еліне, аймақтық диалектісіне немесе әлеуметтік жағдайына байланысты өзгереді: /u/ дыбысы /o/ дыбысына дейін, ал /e/ дыбысы /ɛ/ дыбысына дейін ауысады. Португал фонологиясы 13 ғасырдағы галисиан-португал тілінен пайда болды және қазіргі таңда француз, итальян және неміс тілдерінен гөрі көбірек адамдар сөйлейді. Португал тіліндегі және шын мәнінде француз тіліндегі графемалардың айтылуы фонетикалық тұрғыдан бірдей, француз тілінде де Хосе есімі бар және айтылуы ұқсас, дауыстылардың айырмасы мен тілге тән интонациядан басқа.

Француз тіліндегі түрі

Французша José есімі, [ʒoze] деп айтылады, французша Joseph есімінің ежелгі халықтық түрі және Josée әйелдік түрімен де кең таралған. Еркек түрі бүгінде жеке есім ретінде немесе француз саясаткері Хосе Бове мысалындағыдай, Joseph есімінің қысқартылған нұсқасы ретінде қолданылады. Осы еркек түрі әйел есімдерінің құрамында да жиі кездеседі, мысалы, француз спортшысы Мари-Хосе Перек. Ал Josée әйелдік есімі әдетте жеке әйел есімі ретінде немесе әйел есімдерінің құрамында қолданылады, мысалы, француз кинорежиссері Josée Dayan және канадалық актриса Мари-Жозе Кроз.

Яһудилердің қолданысы

Көптеген белгілі еврей ер адамдары, оның ішінде спортшылар, әртістер және тарихи тұлғалар, Иосиф немесе Жозе деп, Йоссинің (ивритше: יֹוסִי) тағы бір түрі, ал Йосеф немесе Йосефтің (ивритше: יוֹסֵף) қысқартылған нұсқасы ретінде танымал.

Әйелдік түрі

Испан және португал тілдерінде бұл есімнің әйелдерге арналған жазу формасы Josefa, испан тілінде xoˈsefa, ал португал тілінде ʒuˈzɛfɐ деп айтылады. José есімі әйелдер есімдерінің құрамында да қолданылады (мысалы, Мария Хосе, Мари Хосе). Жозе – француз тіліндегі әйел аты, ʒoze деп айтылады, және ол Жозефин ʒozefin есімінің толық әйелдік түрімен байланысты, сонымен қатар басқа есімдермен бірге әйелдер есімдерінің құрамында қолданылуы мүмкін. Ұқсас түрде, фламанд тілінде Хосе – еркек аты, ал оның әйелдерге арналған жазу формасы Josée, екеуі де бірдей айтылады, бірақ бұл жазу түрі көршілес француз тілінің әсерінен пайда болған. Алайда, голланд тілінде Хосе деп айтылады, бұл өздігінен әйел аты болып табылады, кейде Josina әйел атының қысқартылған түрі ретінде де қолданылады. Мысалы, Олимпиада чемпионы Хосе Дамен және поп-әнші Хосе Хоби. Жозефина және Жозефина ағылшын тілді елдерде қолданылады, ал Жозефина Батыс Еуропада кең таралған.

Кішірейтулер

Атаудың ең көп таралған испан тіліндегі кішірейтілген түрінің бірі – Пепе, ол ертерек қолданылған Жозеп түрінің соңғы буынының қайталануы. (Халық арасында Пепе атауының шығу тегі pater putativus, P. P. деген аббревиатурамен байланысты екеніне сенім бар, бұл испан тілінде сөйлейтін, көбінесе католик елдерде Әйен Жүсіптің рөлін еске түсіреді.) Латын Америкасында Cheché және Chepe сияқты кішірейтілген түрлер де кездеседі, мысалы, колумбиялық футболшы Хосе Эухенио ("Cheché") Эрнандес және мексикалық футболшы Хосе ("Chepe") Наранхо. Португал тілінде ең көп қолданылатын кішірейтілген түрі – Зе, ал сирек қолданылатындарына Zeca, Zezé, Zezinho, Zuca және Juca жатады. Кішірейтілген түрінен туындаған үлкейтілген түрі Zezão сияқты, ал кішірейтілген түрінен жасалған кішірейтілген түрі Zequinha, Zezinho, Josesito болып табылады.