Джим Бакстер: Шотландияның ұлы футболшысы

Кіріспе

Шотланд футболшысы, Австралиялық футболшы

Джеймс Керран Бакстер (29 қыркүйек 1939 – 14 сәуір 2001) – шотландтық кәсіби футболшы, сол жақ жартылай қорғаушы. Ол елдің ең ұлы ойыншыларының бірі саналады. Файф қаласында туып, білім алып, карьерасын бастаған, бірақ оның ең жақсы жылдары 1960-шы жылдардың басында Глазго клубы «Рейнджерс» сапында өтті. Ол 1960 мен 1965 жылдар аралығында клубқа он кубок жеңуге көмектесті және «Слим Джим» деген лақап атымен танылды. Алайда, 1964 жылдың желтоқсанында жарақатынан кейін төрт ай бойы жатқанда, ол көп ішімдік ішуді бастады, физикалық формасы нашарлап, 1965 жылдың жазында «Сандерлендке» ауыстырылды. «Сандерленд» сапында екі жарым жыл ойнап, 98 матчте 12 гол соқты. Ол матч алдында мас болып, ертесіне жақсы ойнайтындығымен танымал болды. 1967 жылдың соңында «Сандерленд» оны «Ноттингем Форестке» ауыстырды, ол 50 ойыннан кейін 1969 жылы «Рейнджерске» қайта оралды. «Рейнджерс» сапында тағы бір жыл ойнағаннан кейін, 1970 жылы 31 жасында футболдан кетуге бел буды. 1960 жылдан 1967 жылға дейін ол Англияға 1966 жылы, жарақатынан жазылғаннан кейін ғана жеңілген, күшті Шотландия құрамасының маңызды ойыншысы болды. Ол 1963 жылы Англияға қарсы өткен матчтағы (2:1) жеңісін өзінің ең жақсы халықаралық ойыны деп есептейді, онда Шотландия 10 ойыншыға дейін азайғаннан кейін екі гол соқты. 1967 жылы Англияға қарсы матчта, 1966 жылғы әлем чемпионатын жеңіп алған командаға қарсы, ол допты жонглинг жасап, қарсыластарының жақсы позиция табуын күтті. 3:2 есебімен жеңіске жеткені үшін оған көп құрмет көрсетілді, бірақ кейбір сарапшылар оның есебін арттыруға тырысқанын қалады. Өзінің қарыштама кезеңінде Бакстер команданың көтеріңкі рухын көтеру қабілетімен, тактикалық ой-қиялымен, нақты пас беруімен және қарсыластарын жаңылыстыру қабілетімен, сондай-ақ алаңдағы әзілкештігімен танымал болды. Ол Глазго дәстүрінен айырылып, «Селтик» клубының бірнеше ойыншысымен достық қарым-қатынас жасады. Глазгоға көшіп келгеннен кейін ол әйелдерге құмар болғанымен, 1965 жылы үйленді және екі ұлы болды. 1981 жылы олар ажырасып, 1983 жылы өмірінің соңына дейін жалғасқан жаңа қарым-қатынас жасады. Футболдан кеткеннен кейін ол пабтың меңгерушісі болды, бірақ көп ішімдік ішуі бауырына ауыр зиян келтірді, нәтижесінде 55 жасында екі бауыр трансплантациясы жасауға тура келді, содан кейін ол алкогольден бас тартты. Бакстер құмар ойындарға да құмар болды және шамамен 250 000 – 500 000 фунт стерлинг жоғалтқаны болжанып отыр. 2001 жылы асқазан безінің қатерлі ісігінен қайтыс болғаннан кейін, оның қоштасу рәсімі Глазго соборында өтті, ал күлі «Рейнджерс» клубының «Айброкс» стадионында жерленді. 2003 жылы оның туған жері Беат төбесінде оның құрметіне ескерткіш орнатылды.

James Curran Baxter (29 September 1939 – 14 April 2001) was a Scottish professional footballer who played as a left half. He is generally regarded as one of the country's greatest ever players. He was born, educated and started his career in Fife, but his peak playing years were in the early 1960s with the Glasgow club Rangers, whom he helped to win ten trophies between 1960 and 1965, and where he became known as "Slim Jim". However, he started drinking heavily during a four month layoff caused by a leg fracture in December 1964, his fitness suffered, and he was transferred to Sunderland in summer 1965. In two and a half years at Sunderland he played 98 games and scored 12 goals, becoming known for drinking himself unconscious the night before a match and playing well the next day. At the end of 1967 Sunderland transferred him to Nottingham Forest, who gave him a free transfer back to Rangers in 1969 after 50 games. After a further year with Rangers Baxter retired from football in 1970, at the age of 31. From 1960 to 1967, he was a leading member of a strong Scottish international team that lost only once to England, in 1966, shortly after he recovered from the leg fracture. He thought his best international performance was a 2–1 win against England in 1963, when he scored both goals after Scotland were reduced to 10 players. In the 1967 match against England, who had won the 1966 World Cup, he taunted the opposition by ball juggling while waiting for his teammates to find good positions. Although he was given most of the credit for the 3–2 win, some commentators wished he had made an effort to run up a bigger score. In his prime, Baxter was known for his ability to raise a team's morale, his good tactical vision, precise passing and ability to send opponents the wrong way – and for being a joker on the pitch. He also broke with Glasgow tradition by becoming friendly with several members of their major Glasgow rivals, Celtic. Although he gained a reputation as a womaniser when he moved to Glasgow, he married in 1965 and had two sons. The marriage broke up in 1981, and in 1983 he formed another relationship that lasted the rest of his life. After retiring from football he became manager of a pub, and his continued heavy drinking damaged his liver so badly that he needed two transplants at the age of 55, after which he swore off alcohol. Baxter was also addicted to gambling, and is estimated to have lost between £250,000 and £500,000. After he died of pancreatic cancer in 2001, his funeral was held in Glasgow Cathedral and his ashes were buried at Rangers' Ibrox Stadium. In 2003, a statue was erected in his honour at his hometown, Hill of Beath.

Ерте өмір

Бакстер 1939 жылдың 29 қыркүйегінде Фиф округіндегі Бит тауында дүниеге келді және осы жерде білім алып, карьерасын бастады. Мектепті бітірген соң ол сегіз ай бойы жиһаз жасаушының шәкірті болды, кейін көмір шахтасында жұмыс істеді.

Рейт Роверлері

Бакстер 1957 жылы Raith Rovers командасына қосымша жұмыспен қатар ойнауға келді. Кейіннен ол екі Файф клубындағы уақытын былай деп еске алды: "Бүгінгі жағдайда мен мұндай жетістікке жетер едім деп ойламаймын. Маған Кармайкл, Баккард, Ферриер, Хертман және Макнотт сияқты адамдар қажет болды. Мен сияқты жас ойыншылар оларға "көңіліңізді көтеріңдер, дағдыларыңызды басқа жерге апарыңдар" дейтін болар еді. Мен оларға міндеттімін". Бакстер 17 500 фунт стерлинг сомасына, сол кездегі Шотландия рекордына тең, Глазгоның "Рейнджерс" командасына трансфер болды. 1964 жылдың желтоқсан айында Бакстер Еуропа кубогында "Рейнджерс" командасының "Рапид Вена" клубына қарсы өткен сыртқы ойында 2:0 есебімен жеңіске жетуіне керемет үлес қосты. Ойын жеңіліп болған соң, Бакстердің сенімділігі артығынан мақтанға айналып, ол доппен қарсыластарын қызықсытып мазақтады. Соңғы минутта ол қарсыласын "допты аяқтарының арасынан өткізуге" тырысты, бірақ қарсыласы оған жол бермей, Бакстердің аяғын сындырып жіберді.

Рейнджерлерге қайта оралу

Бакстер «Рейнджерс» клубына қайта оралды. Халықаралық матчтарда ол үш гол соқты, ал Шотландия 21 матчта жеңіске жетті, 3 матчты тең аяқтады және 10 матчта жеңілді. Көптеген сарапшылардың пікірінше, оның ең жарқын ойындары 1963 және 1967 жылдары Англияға қарсы өткен. 1963 жылғы ойында Шотландия құрамасы 10 ойыншыдан тұрды, себебі сол жақ қорғаушы Эрик Калдоудың аяғы Бобби Смитпен болған қақтығыста сынды – сол кезде алмастыруға рұқсат болмады. Бобби Мур бұл Шотландияның тарихындағы ең үздік құрама деп есептеді. Кейбір сарапшылар қарсыластарды ұятқа салуды дұрыс мақсат деп санады, ал басқалары оны балалық деп есептеп, Шотландияның 3:2 есебінен гөрі сенімдірек жеңіске жеткені жөн еді деген пікірде болды. Командаласы Денис Лоу осы пікірталас бойынша екі түрлі пікір білдірді, Бакстердің «алаңдағы ең жақсы ойыншы» және шотландтардың жеңісіне ең басты себепкер болғанын айтты. 1963 жылдың қазан айында, мүмкін, Бакстердің ең жақсы жылы болған ол, Футбол қауымдастығының құрылғанына 100 жыл толуына арналған матчта Англияға қарсы «Әлемнің қалған бөлігі» құрамасы үшін өнер көрсетті. Алайда Англия бұл матчты 2:1 есебімен жеңді. Бакстер футболшы ретінде ойнаған кезеңде Шотландия ФИФА Әлем чемпионатының финалына ілікпеді. Сол кездегі шотланд қоғамдық пікірі «англостарды» – Шотландияда өмір сүрмеген немесе аз ғана уақыт өткізген шотланд туған футболшыларды міндеттемелерді орындамағаны үшін айыптады. Алайда сол кезде шотландтар үшін Англияны жеңу маңыздырақ болды. 1960-61 жылдары, Бакстер 1962 жылғы Әлем чемпионатының іріктеу матчтарының барлығында ойнағанда, олар іріктеу тобында бірінші орынды бөлісті, бірақ плей-оффта Бразилияның күміс жүлдегері Чехословакияға есе жіберді. Төрт жылдан кейін Бакстер тек екі іріктеу ойынында ойнады (бірақ олардың бірі Италияға қарсы болды, онда ол Шотландияның қақпашысынан доп алып, Джон Грейгтің жеңіс голын соқтырды). 1968-69 жылдары ол 1970 жылғы Әлем чемпионатының іріктеу матчтарына шақырылмады. Бакстер Глазгоның екі басты командасы арасындағы антагонизмге тән сектанттыққа бейім емес еді. Оның жақын достарына «Селтик» футболшылары Билли МакНилл, Пэт Крэранд және Майк Джексон кірді, бұл бәсекелес командалардың араласпауы туралы жазбаша ережеге қайшы келді. XX ғасырдың соңындағы кейбір британдық футбол жұлдыздары сияқты Бакстер де шектен тыс ішімдік ішіп, бірде күніне үш бөтелке Бакарди ішкені туралы әңгімелер тарады. Ол футбол ойнау әдісін «допты әйелдей қабылдау» деп сипаттады. «Оны құшақтап, сәл-пәл сылап, асықпай, сонда қажетті нәтижені аласыз». Бакстер өзінің ең жақсы футбол ойынын 1964 жылдың желтоқсанында «Рапид Венаға» қарсы аяғы сынғанға дейін және оның «Слим Джим» деген лақап атын сәл орынсыз еткен қатты ішуінің басталуынан бұрын, жиырмасыншы жасында көрсетті. Ол алаңда әзілге құмарлығымен де көзге түсті. Ең танымал оқиға – 1967 жылы Шотландияның Англияны 3:2 есебімен жеңгені. Ол ойын барысында қарсыластарын «keepie uppie» ойнап мазақтады. «Мен ойнаған ең жақсы ойыншы, оның қолынан допты алуға болатын, тепе-теңдігі мен көрегендігі зор және керемет аурасы бар еді», – деді «Рейнджерс» клубының бас жаттықтырушысы Уилли Уодделл. «Джим «Рейнджерс» клубындағы ең жақсы сол жақ жартылай қорғаушы болды», – деді «Рейнджерс» клубының басты қарсыласы «Селтик» клубының ойыншысы Джимми Джонстон Бакстер қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай. «Ол керемет адам және допты өте жақсы меңгерген гений еді», – деді ол. Әйгілі бразилиялық футболшы Пеле бірде Бакстердің бразилиялық болуға тиіс еді деген пікірін білдірген. Бакстер «Рейнджерс» жанкүйерлерінің Даңқ залының мүшесі, ал 2004 жылы ол Шотландия футбол Даңқ залына енгізілді. 1999 жылғы желтоқсанда шыққан «World Soccer» журналында оқырмандардың дауыс беруі нәтижесінде ол XX ғасырдың ең үздік 100 футболшысының тізіміне енді. «Тартан армиясы» Уэмбли стадионының жаңа жаяу жүргіншілер көпіріне оның есімін беруге тырысты, ал 2005 жылдың 24 ақпанында Шотландия Ұлттық партиясының депутаты Пит Вишарт бұл науқанды қолдау үшін Парламентке ерте күндік ұсыныс енгізді. 2003 жылы Бакстердің мүсіні оның туған жерінде, Фифтегі Бейт тауында, 80 000 фунт стерлинг жинаған науқаннан кейін орнатылды. 2010 жылдары Шотландия құрамасының капитаны болған футболшы және жартылай қорғаушы Скотт Браун да осы ауылда өсті және бала кезінде Бакстердің мүсіні орналасқан мектепте оқыды, бірақ Браун «Рейнджерс» емес, «Селтик» клубына қол қоюды жөн көрді.

Baxter moved back to Rangers. In his international appearances he scored three goals, and Scotland won 21, drew 3 and lost 10 of these matches. According to many commentators, his greatest performances were against England in 1963 and 1967. In the 1963 game Scotland were reduced to 10 men when their left back Eric Caldow's leg was broken in a tackle by Bobby Smith – substitutions were not allowed at that time. Bobby Moore thought this was the best team Scotland ever fielded. Some commentators accepted that humiliating the opposition was a valid objective, while others regarded it as childish and thought Scotland should have won a more convincing victory than the actual 3–2 scoreline. Teammate Denis Law expressed opinions on both sides of this debate, saying that Baxter was "the best player on the park" and the main reason for the Scots' victory,

In October 1963, which may have been Baxter's best year overall, he played for the "Rest of the world" in a match against England to celebrate the centenary of The Football Association. However England won the match 2–1. Scotland did not qualify for the final stage of the FIFA World Cup during Baxter's playing career. Scottish public opinion at the time blamed lack of commitment by the "Anglos", Scottish born players who spent little or none of their playing careers in Scotland. However at the time beating England was more important to the Scots. In 1960–61, when Baxter played in all the qualifying matches for the 1962 World Cup, they finished first equal in their qualifying group but lost the play off against Czechoslovakia, who were runners up to Brazil in the Final. Four years later Baxter played in only two of the qualifying games, (however one of these games was against Italy where he made John Greig's winning goal after starting the move by taking the ball from Scotland's keeper) In 1968–69 he was not selected to play in any of the qualifiers for the 1970 World Cup. Baxter was free of the sectarianism that marked the rivalry between Glasgow's two leading teams. His close friends included the Celtic players Billy McNeill, Pat Crerand and Mike Jackson, in defiance of the unwritten rule that rivals did not associate. Like some other British football stars of the late 20th century, Baxter drank to excess, and at one point was said to be consuming three bottles of Bacardi a day. He described his approach to playing football as "treating the ball like a woman. Give it a cuddle, caress it a wee bit, take your time, and you'll get the required response". Baxter played most of his best football in his early twenties, before the leg fracture against Rapid Vienna in December 1964 and the start of his heavy drinking that made his nickname "Slim Jim" less appropriate. He was also noted as a joker on the pitch. Most famously, during Scotland's 3–2 win over England in 1967, he taunted his opponents by playing "keepie uppie" during the game. and "the greatest player I ever played with He had touch, balance, vision and just this wonderful aura " Rangers manager Willie Waddell said, "Jim was the finest left half ever produced by Rangers." Jimmy Johnstone, who played for Rangers' great rivals Celtic, said shortly after Baxter's death, "He was a great man and a genius on the ball." Allegedly Pelé once said that Baxter should have been a Brazilian. Baxter is a member of the Rangers supporters' Hall of Fame, In 2004, he was also inducted into the Scottish Football Hall of Fame. In the December 1999 issue of World Soccer magazine he was voted by a readers' poll into a list of the 100 greatest players of the 20th century. The Tartan Army unsuccessfully attempted to get the new Wembley Stadium footbridge named after him, and on 24 February 2005 Scottish National Party MP Pete Wishart presented an Early Day Motion in the House of Commons supporting this campaign. In 2003, a statue of Baxter was erected in his birthplace, Hill of Beath in Fife, after a campaign that raised £80,000. Fellow footballer and midfielder Scott Brown, who would become Scotland captain in the 2010s, was also raised in the village and attended the same school, with the Baxter statue across the street from his childhood home, although Brown chose to sign for Celtic rather than Rangers.