Македон тілінің жазу жүйесі: 31 әріптен тұратын кирил әліпбиі, ерекше емле және пунктуация ережелері. 1945 ж. стандартизацияланды. Македон әліпбиі, кириллица, тіл тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Македония тілінің жазу жүйесі
Writing system of the Macedonian language
Македония тілінің орфографиясы 31 әріптен тұратын алфавитті қамтиды, ол кириллицаның бейімделген түрі, сондай-ақ тілге тән орфография және пунктуация ережелерінен тұрады. Македония алфавиті 1945 жылы Югославия Македониясында құрылған комиссиямен, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін партизандар билікке келген соң стандартталды. Алфавит Вук Караджич (1787–1864) және Крсте Мисирков (1874–1926) қолданған фонемалық принциптерге негізделген. Стандартталуға дейін тіл әртүрлі авторлармен әр түрлі кириллица нұсқаларында жазылған, оларға ерте кириллица, орыс, болгар және серб орфографиясының әсері тиген.
The orthography of the Macedonian language includes an alphabet consisting of 31 letters , which is an adaptation of the Cyrillic script, as well as language specific conventions of spelling and punctuation. The Macedonian alphabet was standardized in 1945 by a committee formed in Yugoslav Macedonia after the Partisans took power at the end of World War II. The alphabet used the same phonemic principles employed by Vuk Karadžić (1787–1864) and Krste Misirkov (1874–1926). Before standardization, the language had been written in a variety of different versions of Cyrillic by different writers, influenced by Early Cyrillic, Russian, Bulgarian and Serbian orthography.
Курсивті әліпби
Жоғарыдағы кестеде македония алфавитінің басылып жазылған түрі келтірілген; қолмен жазу түрі айқын түрде ерекшеленеді және төменде кіші және үлкен әріптермен көрсетілген (әріптердің реті мен орналасуы жоғарыдағы кестемен сәйкес).
The above table contains the printed form of the Macedonian alphabet; the cursive script is significantly different, and is illustrated below in lower and upper case (letter order and layout below corresponds to table above).
Мамандандырылған хаттар
Македония тілінде көрші тілдерде кездеспейтін бірнеше фонема бар. Македония алфавитін жасаумен айналысқан комиссиялар әріптер мен айырмашылығы бар дыбыстар арасында бір-бірге сәйкестік принципін қолданды.
Macedonian has a number of phonemes not found in neighbouring languages. The committees charged with drafting the Macedonian alphabet decided on phonemic principle with a one to one match between letters and distinctive sounds.
‰ және ‰
"Македония мәселесі туралы" еңбегінде Мисирков Г' және К' комбинацияларын осы фонемаларды белгілеу үшін қолданды, бұл фонемалар оңтүстік славян тілдері ішінде македон тіліне ғана тән. Мисирков өзінің "Вардар" журналында Ѓ және Ќ әріптерін пайдаланды, ал Димитар Мирчев өз кітабында осы әріптерді қолданды. Соңында Ѓ және Ќ әріптері македон алфавитіне енгізілді. 1887 жылы құпия македондық комитетінің өкілі Темко Попов "Кім кінәлі?" деген мақаласында гј және кј диграфтарын қолданды. Келесі жылы комитет Коста Групче мен Наум Эвро жазған "Македондық оқулығын" жариялады, онда осы фонемалар үшін серб тіліндегі Ђ және Ћ әріптері қолданылды. Марко Чепенков, Георгий Пулевский және Партень Зогорафский ГЬ және КЬ әріптерін қолданды. Олардың түріне қарамастан, Ѓ және Ќ әріптері Г және К емес, Д және Т әріптерінен кейін орналасады, бұл фонетикалық ұқсастыққа негізделген. Бұл серб Ђ және Ћ әріптерінің алфавиттегі орналасуымен сәйкес келеді. Бұл әріптер көбінесе македон Ѓ және Ќ әріптерімен туыс сөздерде сәйкес келеді (мысалы, македондық "шеќер" (шекер, қант) серб-хорват "шећер/šećer" сөзімен аналогтық), бірақ олардың айтылуы әртүрлі.
In "On Macedonian Matters", Misirkov used the combinations Г' and К' to represent the phonemes and , which are unique to Macedonian among South Slavic languages. In his magazine "Vardar", Misirkov used the letters Ѓ and Ќ, as did Dimitar Mirčev in his book. Eventually, Ѓ and Ќ were adopted for the Macedonian alphabet. In 1887, Temko Popov of the Secret Macedonian Committee used the digraphs гј and кј in his article "Who is guilty?". The following year, the committee published the "Macedonian primer" (written by Kosta Grupče and Naum Evro) which used the Serbian letters Ђ and Ћ for these phonemes. Marko Cepenkov, Gjorgjija Pulevski and Parteniy Zografski used ГЬ and КЬ. Despite their forms, Ѓ and Ќ are ordered not after Г and К, but after Д and Т respectively, based on phonetic similarity. This corresponds to the alphabet positions of Serbian Ђ and Ћ respectively. These letters often correspond to Macedonian Ѓ and Ќ in cognates (for example, Macedonian "шеќер" (šeḱer, sugar) is analogous to Serbo Croatian "шећер/šećer"), but they are phonetically different.
Б
Кирилл әліпбиіндегі Дзе (С с) әрпі, [dz] дыбысын көрсетеді, ертедегі кирилл әліпбиінің сегізінші әрпі – Дзелодан шыққан. Латынның S әрпіне ұқсас болғанымен, екі әріп тікелей байланысты емес. Румын кирилл әліпбиі мен орыс әліпбиінде де Ѕ әрпі болған, бірақ румын кирилл әліпбиі 1860 жылдары латын әліпбиіне ауыстырылды, ал Ѕ әрпі орыс тілінде 18 ғасырдың басында қолданыстан шығарылды. Ѕ әдетте dz деп транскрипцияланса да, ол жеке фонема болып табылады және македон орфографиясында да қолданылатын ДЗ-ға ұқсамайды. Кейде Ѕ әрпі жұмсақ [dz] деп сипатталады. Димитар Мирчев 1944 жылы стандартталуға дейін бұл әрпті баспа түрінде қолданған алғашқы автор болды.
The Cyrillic letter Dze (S s), representing the sound , is based on Dzělo, the eighth letter of the early Cyrillic alphabet. Although a homoglyph to the Latin letter S, the two letters are not directly related. Both the Romanian Cyrillic alphabet and the Russian alphabet also had a letter Ѕ, although Romanian Cyrillic was replaced with a Latin alphabet in the 1860s, and the letter Ѕ was abolished in Russian in the early 18th century. Although Ѕ is generally transcribed as dz, it is a distinct phoneme and is not analogous to ДЗ, which is also used in Macedonian orthography for Ѕ is sometimes described as soft dz. Dimitar Mirčev was most likely the first writer to use this letter in print prior to the standardization of 1944.
Ж
Дж әрпі (дыбыс белгісін көрсететін) серб әліпбиінен алынған болуы мүмкін және оны Gjorgjija Pulevski төрт туындысында, сондай-ақ құпия македондық комитеті мен Димитар Мирчев қолданған. Мисирков ДЖ диграфына жүгінген. Дж әрпі бүгін де қолданылады.
The letter Џ (representing the phoneme ) was likely adopted from the Serbian alphabet and used by Gjorgjija Pulevski in four of his works, as well as by the Secret Macedonian Committee and Dimitar Mirčev. Misirkov used the digraph ДЖ. The letter Џ is used today.
Ақсақал әріптері
және әріптері жеке әріптер деп есептелмейді, сонымен қатар олар басқаша айтылуын көрсету үшін (мысалы, француз тіліндегідей) белгіленбейді. Керісінше, олар – гомографтары бар сөздерде оларды ажырату үшін жоғары қойылған акценті бар стандартты Е және И әріптері (мысалы, "сѐ се фаќа" – sè se faḱa, "барлығы қолға тигізіледі"; "и ѝ рече" – i ì reče, "және ол оған айтты").
The accented letters Ѐ and Ѝ are not regarded as separate letters, nor are they accented to signify a different pronunciation (as in French, for example). Rather, they are the standard letters Е and И topped with an accent when they stand in words that have homographs, so as to differentiate between them (for example, "сѐ се фаќа" – sè se faḱa, "everything is touchable"; "и ѝ рече" – i ì reče, "and he/she told her").
Македония алфавитін стандарттау
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін бұл аумақ Югославия Социалистік Федеративтік Республикасына Македония Социалистік Республикасы ретінде қосылды. Югославия билігі македониялықтардың ерекше этникалық ұлттық ерекшелігі мен тілін мойындады. Македонияның Ұлттық азаттық үшін антифашистік ассамблеясы (ASNOM, іс жүзінде Македонияның уақытша үкіметі) македония тілін және оның әліпбиін стандарттау үшін комитет құрды. ASNOM бірінші комитеттің ұсыныстарын қабылдамады және екінші комитет құрды, оның ұсыныстары қабылданды. (Екінші) комитеттердің ұсыныстары серб кириллицасының әліпбиімен (македониялық әліпбидің 31 әрпінің 28-і македония және серб тілінде ортақ, ал македониялықтарға тән әріптер Ѓ, Ѕ және Ќ) және Крсте Мисирковтың еңбектерімен күшті ықпалда болды.
At the end of WWII this territory was incorporation into the Socialist Federal Republic of Yugoslavia as the Socialist Republic of Macedonia, the Yugoslav authorities recognized a distinct Macedonian ethnic identity and language. The Anti Fascist Assembly for the National Liberation of Macedonia (ASNOM, effectively the Macedonian provisional government) formed a committee to standardize Macedonian and its alphabet. ASNOM rejected the first committee's recommendations, and formed a second committee, whose recommendations were accepted. The (second) committees' recommendations were strongly influenced by the Serbian Cyrillic alphabet (28 of the Macedonian alphabet's 31 letters are common to both Macedonian and Serbian, the letters unique to Macedonian being Ѓ, Ѕ, and Ќ), and by the works of Krste Misirkov.
Екінші комитет
Екінші тіл комиссиясы 1945 жылдың наурызында жұмыс істеді. Оның құрамына Войслав Илич, Васил Илоски, Блез Конески, Венко Марковский, Мирко Павловский және Крум Тошев кірді. Радован Загович пен Милован Джилас Белградтан комиссия жұмысына араласты. Бұрын ЮКП белсенділері жаңадан құрылған комиссияға қатысты КСРО мен БКП-дан қолдау сұрады, оның міндеті серб әліпбиіне негізделген жаңа әліпбиді қабылдау болып белгіленген еді. Екінші комиссия серб әліпбиін толыққанды түрде қабылдады.
The second language commission worked in March 1945. It includes Vojislav Ilic, Vasil Iloski, Blaze Koneski, Venko Markovski, Mirko Pavlovski and Krum Toshev. Radovan Zagovic and Milovan Djilas from Belgrade intervened in the commission's work. Previously, the activists of the YCP asked for support from the USSR and the BCP on the occasion of the new convened commission, whose task was predetermined to adopt a new alphabet based on the Serbian alphabet. The second commission borrowed almost entirely the Serbian.