1984 жылғы Камерун президенттік сарай төңкерісі әрекеті

Кіріспе

Камерунда 1984 жылы президент сарайының күзетшілері президент Пауль Бияны биліктен құлатуға әрекет жасады. Бұл мемлекеттік төңкеріс талпынысы 1984 жылдың 6 сәуірінде басталды және бірнеше күннен кейін тоқтатылды. Төңкеріс әрекеті Камерунның 1960 жылы тәуелсіздік алғаннан бергі тарихындағы ең маңызды оқиғалардың бірі деп есептеледі.

Өмірбаян

Камерун президенті Ахмаду Ахиджо 1982 жылғы қарашада түсініксіз себептермен отставкаға кетті. Оның орнына премьер-министр Пол Бия келді. Ахиджо отставкаға шыққанмен, биліктегі партия – Камерун Ұлттық Одағының (КҰО) президенті қызметін сақтап, зор саяси ықпалға ие болды. Ахиджоның отставкасы ерікті болған және ол бастапқыда Бияның президенттік лауазымға тағайындалуына қуанған (Бия оңтүстіктегі христиан, ал Ахиджо солтүстіктегі мұсылман болғандықтан), бірақ 1983 жылы екеуі арасында билік күресі күшейді. Ахиджо партияның саяси шешімдер қабылдауға, ал мемлекеттің оларды іске асыруға жауапкер болуын талап ету арқылы өзінің басымдығын көрсетуге тырысты, бірақ Бия конституция бойынша саясатты анықтау құқығы Республика Президентіне берілгенін атап өтті. 1983 жылғы шілдеде Ахиджо елден кетіп, 1983 жылғы 22 тамызда Бия Ахиджоны төңкеріс жасауға қатысқандығы үшін айыптады, сондай-ақ екі Ахиджоның жақтасын – премьер-министр Бело Буба Майгариді және Қарулы Күштер министрі Майкано Абдулайені үкіметтен босатып жіберді. Ахиджо эмиграцияда Бияны параноя мен дұрыс емес басқаруда айыптап, оны қатты сынады және КҰО президенті лауазымынан кетті. 1984 жылғы ақпанда ол 1983 жылғы төңкеріс жоспарына қатысы бар деген айыппен қамауға алынды, бірақ кейін Бия бұл үкімді өмір бойы бас бостандығынан айыруға ауыстырды. 1984 жылғы сәуір айының басында президент Бия басым көпшілігі мұсылман тұратын солтүстіктен келген президенттік сарай күзетшілерінің барлығын ауыстыруға бұйрық берді, мүмкін ол осы сарбаздардың қатысуымен жасалған төңкеріс туралы хабардар болғандықтан. Сарай күзетінің наразы мүшелері бұйрыққа наразылық білдіріп, Бияға қарсы көтеріліс ұйымдастырды; төңкеріс жетекшілері Бияның сарбаздарды астана Яундеден көшіру туралы бұйрығына байланысты төңкеріс жасауға ертерек мәжбүр болған болуы мүмкін. Камерун Әуе Күштерінің президентке адал болғаны маңызды фактор болды. Яундеде бірнеше күнге созылған қырғын салдарынан Бияның жақтастары көтерілісшілерді жеңді. Қайтыс болғандардың саны 71 (үкімет мәліметі бойынша) шамасында екені, ал кейбір деректер бойынша 1000-ға жуық болды. Одан кейін 1000-нан астам күдікті наразылар тұтқындалды, олардың 35-і бірден өлім жазасына кесіліп, аттырылды. Үкімет Яунде және айналасындағы аймақта алты айлық төтенше жағдай режимін жариялады. Ахиджо төңкеріс әрекетіне тікелей қатыспағанмен, оның эмиграцияда оны ұйымдастырғанына кеңінен сенеді. Төңкеріс әрекетінің сәтсіз аяқталуы Бияның билікті толық консодациялауына әкелді; 1985 жылы ол КҰО-ны Камерун Халықтық Демократиялық Қозғалысы (CPDM) ретінде қайта құрды.

After nearly 23 years as President of Cameroon, Ahmadou Ahidjo resigned for unclear reasons in November 1982 and was succeeded by Prime Minister Paul Biya. Despite his resignation, Ahidjo remained President of the Cameroonian National Union (CNU), the ruling party, and retained enormous political influence. Although Ahidjo's resignation was voluntary and he was initially happy to see Biya take his place as President (although Biya was a Christian from the south and Ahidjo was a Muslim from the north), a power struggle between the two developed in 1983. Ahidjo attempted to assert his supremacy by arguing that the party should make policy decisions and that the state should merely implement them, but Biya in turn pointed out that the constitution assigned responsibility for determining policy to the President of the Republic. Ahidjo went into exile in July 1983, and on August 22, 1983, Biya publicly accused Ahidjo of plotting a coup, while simultaneously dismissing two key Ahidjo loyalists—Prime Minister Bello Bouba Maigari and Minister of State for the Armed Forces Maikano Abdoulaye—from the government. Ahidjo bitterly criticized Biya from exile, accusing him of paranoia and misrule, and he resigned as President of the CNU. In February 1984 he was sentenced to death in absentia for alleged involvement in the 1983 coup plot, although the sentence was subsequently commuted to life imprisonment by Biya. In early April 1984, President Biya ordered a transfer of all presidential palace guards who came from the predominantly Muslim north, probably because he had been alerted to a coup plot involving those soldiers. Dissident members of the palace guard promptly reacted to the order by rebelling against Biya; the plot's leaders may have been forced to launch their coup attempt prematurely due to Biya's order to relocate the soldiers away from the capital, Yaoundé. An important factor was Cameroon Air Force, which remained loyal to the president. After several days of heavy fighting in Yaoundé, Biya loyalists defeated the rebels. Estimates of the death toll ranged from 71 (according to the government) to about 1,000. More than 1,000 accused dissidents were arrested shortly afterward, and 35 of them were immediately sentenced to death and executed. The government declared a state of emergency lasting six months in Yaoundé and the surrounding region. Although Ahidjo was not overtly involved in the coup attempt, it was widely believed that he had masterminded it from exile. The failure of the coup attempt was followed by Biya's full consolidation of power; in 1985 he relaunched the CNU as the Cameroon People's Democratic Movement (CPDM).