Кіріспе
Перу Ұлттық стадионы (кейде Estadio José Díaz немесе Estadio Nacional de Lima деп аталады) – Перудің Лима қаласында орналасқан көп мақсатты стадион. Перу футбол федерациясының мәлімдемесіне сәйкес, стадионның қазіргі сыйымдылығы бірнеше мың орындықтан бөлек 50 086 орынға жетеді. Стадион алғаш рет 1952 жылдың 27 қазанында 1953 жылғы Оңтүстік Америка чемпионаты үшін ашылды – ол бұрынғы Ұлттық стадионның орнын басты. Бұл Перуде өткен алты Оңтүстік Америка чемпионаты/Америка Кубогы футбол турнирінің үшеуін қабылдады. Стадион осы аттас көшеге жақын орналасқандықтан "Колосо де Хосе Диас" деп аталады. Бұл Перу ұлттық футбол құрамасының үй стадионы. Стадионды басқаратын мекеме – Перу спорт институты (IPD), ол Білім министрлігінің құрамындағы бөлімше. Стадион 2004 жылғы Америка Кубогы сияқты жарыстарға дайындық үшін бірнеше рет жаңартылды. 2005 жылғы FIFA U-17 әлем чемпионаты үшін жасанды газон төселді. Соңғы жөндеу жұмыстары 2010 жылы басталды және 2011 жылы аяқталды. Жаңартылған стадионның қайта ашылу салтанаты 2011 жылдың 24 шілдесінде Перудің 20 жасқа дейінгі футбол құрамасы мен Испанияның 20 жасқа дейінгі футбол құрамасы арасындағы матчпен өтті.
The National Stadium of Peru (sometimes known as Estadio José Díaz or Estadio Nacional de Lima) is a multi purpose stadium located in Lima, Peru. Its current capacity is 50,086 seats as stated by the Peruvian Football Federation without the lodges for some thousands more. The stadium was first inaugurated on 27 October 1952 for the 1953 South American Championship—replacing the Stadium Nacional—and is Peru's principal and national stadium. It has hosted three of the six South American Championship/Copa América football competitions held in Peru. It is referred to as the Coloso de José Díaz because of its proximity to a street of the same name. It is the home ground of the Peru national football team. The IPD (Peruvian Sport Institute)—a branch of the Ministry of Education—is the stadium's administrating entity. The stadium has undergone several renovations for tournaments such as the 2004 Copa América. The artificial turf was installed for the 2005 FIFA U 17 World Championship. The most recent renovation started in 2010 and concluded in 2011. The re inauguration ceremony of the renovated stadium was held on 24 July 2011 with a match between the Peru national under 20 football team and the Spain national under 20 football team.
Ерте тарих
Перу өзінің алғашқы футбол алаңын 19 ғасырдың соңында алды, когда клуб Unión Cricket Лима муниципалитетінен футбол ойнауға қолайлы жер телімін сұрады. Муниципалитет оларға Санта-Беатрис ауданындағы, бұрынғы оқ ату клубына тиесілі шағын жер телімін берді. 1897 жылдың 18 шілдесінде алаң ресми түрде ашылып, Estadio Guadalupe деп аталды. Лига Перуана де Футбол (қазіргі FPF) оны Лимадағы алғашқы турнирлерде пайдаланды. 1921 жылы стадионның иесі болған Перудегі ағылшын тұрғындары стадионды жаңартып, Estadio Guadalupe-ден Stadium Nacional деп өзгертіп, Перу үкіметіне сыйға тартты. Онда кішкентай ағаш трибуналар болды, кейін олар 1953 жылғы Оңтүстік Америка чемпионаты үшін жаңа стадион салуға арналған бұрынғы стадионды бұзғанда Estadio Teodoro Lolo Fernandez-ге берілді. 1950 жылдары Мигель Дассо және Перу президенті, генерал Мануэль А. Одрия жаңа стадион құрылысын қаржыландырды. Жаңа стадионның сыйымдылығы 53 000 адамға есептелді және толығымен цементтен салынуы жоспарланды. Солтүстік және оңтүстік трибуналардың әрқайсысы 15 000 орындыққа, ал шығыс және батыс трибуналар үш деңгейлі болуы тиіс еді. 1952 жылдың 27 қазанында жаңа Estadio Nacional көптеген қолайлы мүмкіндіктермен, мысалы, люкс-бокспен және трибуналардың бірінде лифттермен ашылды. Салтанатты шара таңғы сағат 10:00-де басталып, түнгі уақытқа дейін жалғасты. Салтанатты іс-шараға Теодоро Фернандес, Алехандро Вильянуэва, Хорхе Алкальде, Олимпиада чемпионы Эдвин Васкес және Панамерика чемпиондары Джулия Санчес және Жерардо Салазар сияқты көптеген көрнекті спортшылар марапатталды. Ашылу матчы Перу ұлттық футбол құрамасының ойыншылары арасында өтті, олар кешкі уақытта жаңа жарықтандыру жүйесімен екі командаға бөлініп ойнады.
1964 жылғы қайғылы оқиға
1964 жылы 24 мамырда Перу Токиода өтетін 1964 жылғы Олимпиада ойындарына іріктеу үшін Ұлттық стадионда 47 157 көрерменнің алдында Аргентинамен кездесті. Аргентина екінші таймда 1:0 есебімен алға шықты, бірақ матчтың соңғы минуттарында Перу теңестірді. Алайда, уругвайлық төреші Анхель Эдуардо Пазос бұл голды есепке алмады. Бұл шешім көрермендерді қатты ашуландырды, нәтижесінде жанкүйерлер алаңға еніп кірді. Полиция тәртіпсіздікті тоқтату үшін көз жасы ағызатын газ бен күш қолданды. Стадионның шығу жолдары жабылды, көрермендер стадион ішінде қалып қойды. Ойыншылар мен төрешілерді полиция күзетімен алаңнан шығарды. Стадион сыртында дүрлік орын алды, президент Фернандо Белаунде Терри бір айға төтенше жағдай жариялады. Оқиға салдарынан 300-ден астам адам қаза тауып, кем дегенде 4000-ы жарақат алды. Осы трагедиядан кейін стадионның сыйымдылығы 53 000-нан 45 000-ға дейін азайтылды.
Жарыстар өткізілген турнирлер
Ұлттық стадион 1927, 1935 және 1939 жылдарғы Оңтүстік Америка чемпионатының жалғыз аренасы болды. Қазіргі Estadio Nacional 1953 жылғы Оңтүстік Америка чемпионаты мен 1957 жылғы Оңтүстік Америка чемпионатын қабылдады. 1971 жылы Перуде 1971 жылғы Копа Либертадорес финалының плей-офф матчы өтті, онда Уругвайдың «Насьональ» және Аргентинаның «Эстудиантес де Ла Плата» командалары бақ сынасты. «Насьональ» 2:0 есебімен жеңіске жетті. Келесі жылы «Университарио де Депортс» 1972 жылғы Копа Либертадорес финалына өтті және финалдың бірінші ойынын қабылдады. Екі онжылдықтан кейін «Спортинг Кристал» 1997 жылғы Копа Либертадорес финалына жетті, бұл «Насьональға» үшінші рет финалдың бір ойынын қабылдау мүмкіндігін берді. 1992 жылы стадионға заманауи жарықтандыру орнатылды, ал 1996 жылы ескі қолмен басқарылатын есеп тақтасының орнына электрондық есеп тақтасы қойылды. Стадионның символдық элементі – солтүстік трибунада орналасқан мұнара. Бұл мұнара көп жыл бойы қолданылмай, 2004 жылы Копа Америка үшін қайта пайдаланылды. Стадионда Испанияның «Реал Мадрид» сияқты танымал халықаралық футбол командалары мен Пеле және Марадона сияқты көрнекті ойыншылар ойнады. Перудың ескі стадиондарын жаңғыртуға бағытталған 5 миллион долларлық мемлекеттік инвестициялық бағдарламаның арқасында көрермендер 2004 жылғы Америка Кубогы үшін КОНМЕБОЛ талаптарына сай келетін жоғары сападағы ойындарды тамашалай алды. Бұл сондай-ақ Estadio Nacional Оңтүстік Америка чемпионатының жалғыз аренасы болмаған алғашқы жағдай еді. Мұның нәтижесінде елге туристер көптеп келді, халықаралық БАҚ өкілдері кеңінен жариялады, ал жергілікті тұрғындар билеттерді сатып алып, ойындарға қатысты. Перудегі ең ірі стадион – Estadio Monumental, ол да Лима қаласында орналасқан және 80 093 көрерменді қабылдай алады. Ол жергілікті «Университарио де Депортс» клубына тиесілі, бірақ ол 2004 жылғы Америка Кубогы үшін пайдаланылмады. Перу 2005 жылы FIFA U-17 әлем чемпионатының да өткезілді. Бұл стадион бірнеше матчты, соның ішінде финалды қабылдады. Бұл жарысқа барлық алаңдарға жасанды газон төселді. Жасанды газон әлі де Estadio Nacional-да сақталған, бірақ Перудің бірінші лигасының клубтары оны алып тастауды талап етуде, себебі ол ойыншылардың көп жарақаттануына себеп болады. Осы себепті Перу ұлттық футбол құрамасы 2010 жылғы ФИФА Әлем чемпионатының іріктеу турнирінде Estadio Nacional стадионында матчтар өткізбеді. 2010 жылғы жөндеу жұмыстарынан кейін жасанды газон алынып тасталды. 2008 жылы Caminos del Inca ралли жарысы үшін жеңіл атлетика жолы уақытша асфальтпен жабылды. Бұл Estadio Nacional тарихындағы алғашқы мұндай шара болды. Содан кейін алты жолақты Олимпиадалық жүгіру жолы қалпына келтірілді.
2010 жылғы жөндеу жұмыстары
Стадион 2010 жылы 2015 жылғы Панамерикан ойындарына үміттене отырып, ірі жөндеуден өтті, оның ішінде 371 сәнді ложа, 703 жер асты паркинг орыны, панорамалық деликатес мейрамханасы бар жаңа мұнара және басқа да жақсартулар жасалды. Жөндеу жұмыстары 2011 жылы аяқталды. Бірақ, Торонто тендерді ұтып алды. Жаңартылған стадион 2011 жылдың 24 шілдесінде Перу және Испания арасындағы 20 жасқа дейінгі командалардың матчымен ашылды. Матч 0:0 есебімен тең аяқталды. Екі айдан кейін, 2011 жылдың 5 қыркүйегінде Ұлттық құрама жаңартылған стадионда Боливияға қарсы алғашқы матчын өткізді. Ойын Ринальдо Крузадо мен Клаудио Писарроның голдарымен 2:2 есебімен тең аяқталды. Стадион 2019 жылғы Панамерикан ойындары мен 2019 жылғы Парапан Америка ойындарының ашылу және жабылу салтанаттары үшін пайдаланылады. Футболдан басқа, "Националь" стадионында басқа да спорт түрлері ойнатылады. Перудің 16 спорт федерациясының бас кеңсесі осы ұлттық стадионда орналасқан. Оларға бокс, каратэ, бодибилдинг, кунг-фу, таэквондо және волейбол федерациялары кіреді. Стадионның жөнделуіне байланысты олар уақытша басқа жерге көшірілді.